De Boschboom, een overzicht

Printerversie
Gepubliceerd op: 18-03-2008 | Gewijzigd op: 03-01-2010
Heemkundekring De Boschboom opgericht in  1968

Rudie van Eekert , de huidige voorzitter van de Boschboom.

foto © gerard monté, 23 november 2006.
 
Berichten:
Jaarlijks diner in JB -restaurant 27 november 2008
40 jaar Boschboom boek over 't Zand 3 maart 2008
Gemeentebeleid rond vestingwerken is lapjesdeken 18 maart 2008.
Lezing Rob de Vrind vrleden, heden en toekomst van de vestingwerken 19 maart 2008
Boschboomartikelen [selectie] 
40 jaar Boschboom 19 december 2007
Boschboom bereidt zich voor op 40-jarig bestaan 3 april 2007.
Lezing bij 30 jaar Boschboom [André van den Eerenbeemt]  6 oktober 1998
Linken: de site van De Boschboom ,  voor Jos van der Vaart , voor  oprichterLouis Aarts
-----------------------------
Jaarlijks diner in JB -restaurant 27 november 2008
Een -historische -quiz maakte onderdeel uit van het  culinaire avondje voor de Boschboomleden.
De winnaars van de quiz, die bestond uit het raden van boven puien in de diverse Bossche straten, waren Gerdie Wilbers, Roelof Gaspar en mevrouw Hoffman.

foto's © paul kriele, 27 november 2008.
Bestuurslid Jan van Berkom hield traditiegetrouw een voordracht met een bijzonder verhaal..


40 jaar Boschboom boek over ’t Zand
3 maart 2008.
Bij gelegenheid van 40 jaar Heemkundekring De Boschboom verschijnt op 18 oktober 2008 het boek over ’t Zand. Uiteenlopende aspecten behalve het station komen daarin in beeld. De redactie met o.a. Wiet van Gent, Cees van Aalst, Frits op ten Berg, Cees Slegers en Frans Peters belichten de historische, sociale [bijv. stakingsgolf bij Goulmy 1914], architectonische aspecten van deze eerste stadsuitleg buiten de wallen.
De zanderige vlakte werd luxe bebouwd rond de Stationsweg, die eerst nog Spoorstraat heette en aan de rand met wat minder luxe huizen op goedkopere grond. Die uitbreiding was hoogst dringend door de beknelde veste die pas in 1874, bij opheffing van de vestingwet, naar buiten kon groeien. Daar kwam ook grond beschikbaar voor kerken [Kapucijnen en Leonardus] en scholen en kloosters en bedrijven [o.a. PNEM, melkfabriek St.Jan, goudsmid Teulings, sigaren Azijnman, Distilleerderij Cooijmans en de krant van C.N. Teulings].
In Bossche bladen van maart 2008 volgt een aankondiging van dit boek.
40-jarige Boschboom  19 december 2007.
In het jaarprogramma van de Boschboom steekt het 40-jarig jubileum prominent af.
De mijlpaal van de heemkundekring wordt in september 2008 gevierd met een receptie en de uitgave van een boek over 40 jaar Boschboom.
De heemkundekring, die circa 500 leden telt, komt voort uit een reactie op de bekrompen stadsvisie van de jaren 60. Daarin kreeg de auto letterlijk voorrang, was er geen respect voor monumenten en bepaalden woningnood en sanering van krotten en oude volksbuurten het gemeentelijk beleid.
Oprichter architect Jos van der Vaart stapte mede om zijn tegengestelde visie uit die de gemeentelijke organisatie en zette een eigen bureau op.
Met tal van publicaties gaf hij een kritische blik op dat beleid en legde tevens de grondslag voor de Boschboom.

Boschboom bereidt zich op 40-jarig bestaan 3 april 2007.

De kring voor geschiedenis en Heemkunde De Boschboom ‘viert’ in september 2008 haar 40-jarig bestaan. Dat gebeurt met een ‘receptie’, een reünie met oud-bestuursleden die dan op passende wijze worden geëerd en de uitgave van een boek, waarvan voorzitter Rudie van Eekert de titel nog niet wil verklappen. In de redactie namen zitting: voormalig secretaris Frans Peters, Wiet van Gent, Frits op ten Berg. Ook oud-bestuursleden gaan als redacteuren fungeren.
De – ook vergrijzende - Boschboom beleefde het afgelopen jaar een aanwas van 42 nieuwe leden die door het bestuur zullen worden aangespoord enige activiteit binnen de kring te ontplooien.
Nieuwe loten aan de stam van de Boschboom zijn: de website [ www.boschboom.nl], die het voorbije weekend in de lucht ging en een nieuwe flyer naar ontwerp van Frank Peller, die de promotie en wetenswaardigheden van en over de vereniging in een modern jasje stak.
Op initiatief van Ed Hoffman is er een speld ontwikkeld met het vignet van de Boschboom die het bestuur bij gelegenheden zichtbaar draagt en die in een zilveren uitvoering aan leden van verdienste kan worden uitgereikt.


Rob de Vrind: gemeentebeleid rond vestingwerken is lapjesdeken   20 maart 2008. 
De vestingwerken met alles er omheen is geen lapjesdeken zoals de gemeente er mee omgaat. De gemeente koppelt het strategische object te weinig met andere elementen, zoals cultuur-historie, toerisme of ecologie. Dat zegt Rob de Vrind die zijn gedachten en doelen heeft vervat in een masterplan. De coördinator duurzaamheid van het Koning Willem 1-College die onlangs de Duurzaamheidsprijs Brabant won, wil de verdedigingslinie van Frederik Hendrik, herkenbaar in het landschap terugbrengen.

Rob de Vrind, duurzaamheidscoördinator van het Koning Willem 1-College en deskundige op het gebied van milieu en de vestinghistorie tijdens een lezing voor de Boschboom over De Groene Vesting. 

foto © paul kriele, 18 maart 2008 

De stichting De Groene Vesting neemt die zgn circumvallatie als uitgangspunt voor de ontwikkeling van de stadsrandzone. Door dit project krijgt men meer oog voor de natuur en de cultuur om de stad. Ook de waterschappen of de boeren verenigd in de Hertogboeren, tonen zich enthousiast en spelen met recreatieve en toeristische ideeën op de ontwikkeling in. Dat moet een attractie worden die de Binnendiezerondvaarten overtreft, zo lichtte De Vrind dat in een lezing voor de Boschboom deze week weer eens toe.

De verdedigingslinie heeft bij nog meer groepen ideeën uitgelokt, maar daarin ontbreekt vaak een samenhang met de stad. Dat is wat De Vrind nu juist nastreeft: een pact te sluiten tussen de Bossche ommelanden en de stad. In 2029 - 400 jaar na de inname van de stad - en liever nog eerder, moet die linie in het landschap zichtbaar worden. Dat kan door elementen terug te brengen, zoals fort Crevecoeur of door groene gebieden aan elkaar te koppelen, of door toeristische attracties toe te voegen, of door meer agrarische elementen er aan te verbinden. Dergelijke ideeën bestaan er overigens ook al via De Groene Delta.
Zie ook www.degroenevesting.nl

Lezing 1629 in verleden, heden en toekomst
Door Rob de Vrind in het Koning Willem 1-College over 40-km verdedigingslinie van Frederik Hendrik [1629] en de plannen van de www.degroenevesting.nl
De Vrinds beamerpresentatie gebeurde  op grootste 3D-scherm [op de Efteling na]. Voor de duurzaamheidscoördinator van het College was het een thuiswedstrijd.     
Rob de Vrind, duurzaamheidscoördinator van het Koning Willem 1-College gaf in de School voor de Toekomst een lezing  Doel van de groene vesting is –met Het beleg van Frederik Hhendrik als uitgangspunt - om ’s-Hertogenbosch een ring te creëren met agrarisch natuurbeheer recreatief medegebruik in een dynamisch platteland waarin cultuur-historische aspecten een rolspelen. 
De Vrind werd de Brabantse duurzaamheidsprijs 2008 toegekend. Maar de kandidaat weet zelf niet of dat is om: vanwege zijn coördinatorschap van het begrip duurzaamheid [overbrengen] of vanwege deze presentatie 1629, verleden heden en toekomst .  Community week De Vrind organiseert onder meer de Community week op het KW1 C. In die week gaan 700 leerlingen [MBO] van 12 verschillende afdelingen 130 programma’s uitvoeren. De Vrind noemt: Opknappen bussen, renovatie woningen, bruggen bouwen, oppeppen speelplaatsen, zitbanken herstellen etc.  
Bijzonder Den Bosch Den Bosch ligt 3 meter boven de zeespiegel. Zou Den Bosch nu als stad worden gesticht dan was de locatie afgevallen omdat het ecologisch onverantwoord is hier huize te bouwen ivm het feit dat de stad op een ecologisch knooppunt ligt . Het water uit de helft van Brabant [stroomt via rivieren en beken, naar de stad. Grondwater uit de Kempen van honderd jaar terug], stroomt ondergronds naar Den Bosch en komt als het ware naar boven bij de Gement en de Moerputten. En Kloostertsraat.
De Heineken slaat meters diepe putten om dat zuivere grondwater naar boven te halen.  Den Bosch is hartstikke bijzonder, want:
-En mooi om te wonen
-De stad ligt op een steenworp afstand van de natuur er is zeldzaam groen, het heeft een bordes waarvan je uitkijkt op de Bossche Broek
-De enige stad die met behoud van de natuur de stadswallen restaureerde -Naast en tussen dat schoonmetselwerk zitten ook nog eens zeldzame [korst-] mossen. De muren zijn van een internationale importantie. Mossen: Placopyrenium trachiticum en de Leptogium turgidum en andere zeldzame bloemen, zoals de gele helmbloem en de tongvaren.
Het beleg van 1629
Nog een reden van het bijzondere van Den Bosch: Prins Willem v Oranje heeft door dat beleg – een huzarenstukje’- een onsterfelijke naam in de wereld gekregen. De aanleg van een dubbele verdedigingslinie een circumvallatie en een contravallatie.  De lengte bedroeg [42.192 m] en ofwel 40.003 passen. Bij dat karwei had Frederik H. ook nog eens de beschikking over 9 schansen, 17 hoornwerken en 49 redouten om zijn bouwwerk te beschermen tegen de Spanjaarden.
De twee aanvoerders waren neven van elkaar Hendrik van den Bergh tegenover Frederik Hendrik . Fred H s betrok kasteel Maurick dat in die tijd bewoond werd door fam. Heyms.  Dagboeken Het verhaal Peter Jan van der Heijden is een Bosch verhaal. Er was vlg Peter Jan niet veel gebeurd om Den Bosch te ontzetten.
Bijzonder is dat er een door hem samengesteld dagboek bestaat van de kant van de Bosschenaren: Het beleg van1629.   Maar in koninklijke bezit waren de memoires van Frederik Hendrik opgetekend door diens secretaris Constantijn Huygens met correcties weer van Fred. H. zelf. De Vrind heeft, na een officieel verzoek, inzage gekregen [archief paleis Noordeinde] en alles wat ie tegenkwam gefotografeerd.
De memories waren in bezit geweest van Catharina, de dochter van Fred.H het was in het Frans geschreven De Franse uitgave dateert van 1732. Een klein deel van die memoires waren op Den Bosch van toepassing. Daar heeft De Vrind een boekje van uitgegeven.   De Vrind begint aan Het verhaal van Frederik Hendrik De stad telde rond 1570 23.000 inwoners, later [1629 door plundering en verval nog slechts 13.000. Nauwelijks Zorg om monumenten. Het gekke bij de gemeente is als je bijv. een kozijn verprutst dan staat er gelijk een ambtenaar op de stoep, en moet je het herstellen. Maar als er een monument wordt verjast/verkwanseld hoor je er niets van. De gemeente kan gewoon zijn gang gaan.
Er is door de bouw van bijv een parkeergarage Tolburg of op het Hinthamereind een prachtige put blootgelegd waarin een aarden pot werd aangetroffen. Die is gewoon gesloopt/ vernield .
Unieke Kaart met het verhaal van beleg van 1629 uitgebeeld en beschreven. Kaart waarvan er slechts 6 stuks bekend zijn, waarvan 5 in museale opslag. En een exemplaar bij particulier waar Jo Timmermans achter heen zit. Er ligt er een in de opslag in Rotterdam [Museum Van Stolk] daar wordt niets mee gedaan. Die moet naar Den Bosch komen. De kaart heet Expugnitio Sylvae Ducis anno 1629 Door 3 personen gemaakt : de hoofdingenieur in mil dienst Theodorus Niels Adriaan van der Venne die leger en publiek tekende en Salomon de Sauvry. In 187 nummers staat hele verhaal beschreven. De afmetingen zijn 1.35 x 1.65 m. De kaart is ingekleurd door Edwin Schaap[ KW1 College] die er ook een vogelvlucht editie van maakte. Edwin is een expert in computer animaties geworden. Andere leerlingen hebben van die kaart een 3D-versie gemaakt om het ontstaan van die 40 km lange dijk in beeld te brengen. Bovendien bouwde hij de hele stad en omliggen gebouwtjes na. Het is een meester op dit gebied Met deze versie in hebben we National Geographic gehaald. Markt in 3D [Nbm]. Het Noordbrabants Museum gaat in aansluiting hierop de Markt van 1629 met al zijn gebouwen tentoonstellen. Ook in 3D,. zodat de bezoeker kan inzoomen en binnenkijken in elk pand. Samenstelling Pieter Kok en Raymond Aoys Eerst ingekleurd. Dat is 1400 uur werk geweest.
Grand design
De Rob de Vrind wil in 2029, misschien wel eerder, de gehele Frederik Hendriklinie herkenbaar maken, zowel in cultuur-historisch opzicht als ecologisch. Dan is het 400 jaar geleden dat de stad werd ingenomen. De Vrind beoogt met dit project de attractie van Binnendieze-rondvaarten te evenaren .De Gemeente vindt het fantastisch. Dit project geeft meer opbrengsten. Men wordt er rijker door. Door dit project krijgt men meer oog voor de cultuur en natuur in en om de stad Waar het de gemeente aan ontbreekt is een brede visie en totaalbeleid. Zaakjes worden versnipperd op – of aangepakt.
De vestingwerken, er zijn ook genoeg andere voorbeelden, is een patchwork van postzegeltjes plakken Voor cultuur-historie is een overall visie nodig. Ik roep dat al meer dan 20 jaar: Den Bosch mist een Grand design. 

Hoogtekaart op topografische kaart
Intussen –na twee jaar voorbereiding - is de kaart van toen op de topografische kaart van nu gelegd. Winfred Broeder heeft er een cartografische kaart van gemaakt die uit te geven was. Op zo’n kaart kun je van alles qua historie boven water krijgen.  De stad is sedert de 2e WO 30 maal zo groot geworden. Waar moet het naar toe ?de streek urbaniseert Het is angstaanjagend die verstedelijking die ten koste gaat van de natuur. De Vrind: we maken er een jamboel van.  duurzaam natuurbeheerRecreatief natuurgebruik Agrarisch natuurgebruik Er zijn zoals uit een ontmoeting [werkatelier] tussen gemeente, waterschappen, en provincie bleek, 600 ideeën voortgekomen.  
Langs die linie lopend [pontje] Vestingwerken/Groene Delta noemt De Vrind de boombrug die ten tijde van Frederik Hendrik over de Dieze was gelegd Dat is ter hoogte van Café Somers, Het plan is ter hoogte daarvan een nieuwe oversteek te maken voor fietsers. Maar vanwege het scheepvaartverkeer moet die oversteek iets verschuiven. Er is een pontje gepland nabij kasteeltje Meerwijk, zodat de fietsroute van uit Treurenburg/ Hedel daar over kan steken naar Engelen. 
-Op een fiets een storyteller monteren [in Belgie al in gebruik] die je onderweg over de natuur en de historie vertelt -Een marathonwandeling -Belegeringsspelen. -Fort of schans na te bouwen in dat poldergebied zoals bijv. Bourtagne is gebouwd.
-Kloosterstraat, eerst bedrijfsterrein vervolgens als woongebied bestemd. De projectontwikkelaars hebben dat voor 60 miljoen opgekocht. De gemeente kan er moeilijk onderuit. Toch hoopt de Vrind dat het gebied agrarisch blijft en wordt ingericht met heggen, drinkpoelen en boomgroepen.  de boeren  De boeren zijn ook enthousiast Dat blijkt bijv. uit het feit dat zij zich hebben verenigd in de Hertogboeren en in het logo de Keerdijk hebben verwerkt. De Vrind noemt diverse voorbeelden van initiatieven van boeren die met recreatieve en toeristische ideeën inhaken op de Groene Delta en op deze linie.
Rudi van Eekert, voorzitter van de Boschboom op het jaarlijks diner.

foto ©  paul kriele, 6 april2005.

Lopende langs de linie wijst de Vrind diverse elementen aan delen van de linie die nu nog in het landschap herkenbaar zijn zoals bijv. de Geuzendijk of de Keerdijk of een wiel dat in de lus van die linie ligt ingeklemd. De groene vesting.nl wil een pact zijn tussen de stad en ommeland. Officieel [volgens de site] gezegd een coalitie van Bossche groepen en individueen wil een pact tussen de stad en ommelanden herstellen zodat elke bewoner profijt kan hebben van de Groene ring om de stad. Zo zou het Dommelland weer hersteld kunnen worden.
Als onderdeel het hergraven van de oude Dommeltak in het Bossche Broek naar de Grote Hekel. De Noord-Oost hoek van de Gement was in 1985 nog aangewezen als een stadsuitbreiding. Toen liep het tracé van de Randweg dieper de Gement in.  De werkgroep is bezig een masterplan De Groene veste op te stellen waarin bijv het gebied is gedefinieerd. 1e daad: fiets knooppuntensysteem waarin de belangrijkste punten staan opgenomen die je passeert.

Op 19 april 2008 is er een reconstructiedag. Midden: Trudie van Kraneveld dankt Rob de Vrind [r.] voor zijn lezing rond de
Verdedigingslinie van Frederik Hendrik. De beelden en met name de 3D presentatie werden op een uniek groot scherm vertoond. Daarin waren -door studenten bewerkte - oude kaarten opgenomen van de belegering van 1629 en een overall view van de stad en ommelanden.  In haar dankwoord stelde de gastvrouw namens de Boschboom - Trudie Kraneveld- vast, dat Rob de Vrind in zijn aanduiding met bioloog wat te bescheiden is geweest. Hij gaf blijk respect te hebben voor historie, cultuur en de natuur en dat alles gericht op Den Bosch en ommelanden. 

Jos van der Vaart  
Jos van der Vaart [*Den Bosch, 23-7-1919 + 19-3-2000] stond bekend als ondernemend en vindingrijk op historisch gebied. Hij was een persoonlijkheid die zich energiek toonde in zijn doen en laten. Zijn krachtige stem en zijn niet aflatende inzet voor het behoud van de Bossche bouwhistorie waren zijn handelsmerken. Sportief was hij ook! De boodschappen en het postverkeer deed hij per fiets, tegelijk inspecteerde hij de stad. Wekelijks had hij zijn zwemuurtje in Kwekkelstijn, zodat hij te land, per fiets en in het water heel wat kilometers heeft afgelegd..
 
Jos van der Vaart, zoon van de directeur van de manucfaturenhandel Van der Vaart in de Hinthamerstraat, studeerde voor architect. Hij trad na zijn studie in 1953 in dienst bij de gemeente 's-Hertogenbosch, afdeling Stadsontwikkeling. Daar speelde zich in de jaren zestig de tragedie af rondom de demping van de Binnendieze en het slopen van gevelrijen ten behoeve van autowegen. Als reactie daarop heeft Van der Vaart, inmiddels gevestigd met een zelfstandig architectenbureau [1957], de Boschboom opgericht [1968] om op die manier tegen die plannen te kunnen optreden.... en met succes ! 


Van der Vaart werd als architect nimmer door de gemeente gerespecteerd. Pas veel later zou hij erkend worden maar dan als beschermer van het Bossche cultuur-historisch erfgoed.

 
foto © paul kriele, 17 september 1999









.




























De architect Jos van de Vaart was niet de persoon om met veel bombarie aan de weg te timmeren. Zowel in zijn beroep als in zijn werk voor de parochie St.Cathrien en de heemkundekring de Boschboom, waarvan hij vanaf de oprichting tot 1993 voorzitter was, verkeerde hij veelal achter de schermen. In 1953 werd hij Technisch Hoofdambtenaar bij de afdeling Stadsontwikkeling. Vier jaar later begon hij een eigen architectenbureau. In zijn geboortestad 's-Hertogenbosch heeft hij beperkt gebouwd; in de Kempen waren het merendeels dorpsscholen die hij ontwierp. In Van Straelenlaan in de Kruiskamp staan enkele bungalows met deels ondergrondse garages. Dat ontwerp leverde kritiek op van de gemeenteambtenaren die vonden dat de constructie in strijd was met de bebouwingsvoorschriften. Op alle punten heeft de architect dat weten te weerleggen.
 cultuurbehoud
Behalve ontwerpen voor woningen maakte hij ook de tekeningen voor interne restauraties en verbouwingen van scholen, zoals de mgr. Bluyssenschool en de Pius X school. Van der Vaart ontwijkt merkbaar het onderwerp als hem over zijn bouwplannen wordt gevraagd. Het blijkt dat de Bossche architect in zijn standplaats nauwelijks erkenning heeft gekregen. Van der Vaart: 'Je moet niet uitvlakken dat ik dertig jaar geleden zat te modderen met de Boschboom. De gemeente nam het mij kwalijk dat ik me druk maakte over wat zij juist wilde: Het dempen van de Binnendieze.
Het cultuurbehoud in de stad heeft duidelijk minder voorspoedige tijden gekend. Het was juist in die periode dat de voormalige hoofdambtenaar van Stadsontwikkeling het initiatief nam tot de oprichting van de heemkundekring De Boschboom [1968].

Het werk heeft hem veel energie gekost: maar zijn Pleidooi voor een Integraal Binnenstadsbeleid, afgedrukt in een van de eerste edities van de Boschboom, had zijn effect.  Uiteindelijk zwichtte onder druk van de publiciteit en de politiek het gemeentebestuur in zijn strategie van:'eerst slopen dan bouwen', aldus Van der Vaart die in zijn beroep van architect het effect van zijn inzet voor de stad heeft moeten ondervinden.
Aan die ommekeer hebben anderen hun goede naam overgehouden. Van der Vaart heeft nimmer op de barricaden willen staan. 'Ik ben geen heemschutter. In mijn optie moet je kunnen groeien en ademhalen, ' zei hij vorig jaar bij gelegenheid van zijn tachtigste verjaardag juli 1999. 'Ik was rekening houdend met uiteenlopende aspecten, vòòr een continu groeiproces. Daar heb ik reclame voor gemaakt. Maar de gemeenteambtenaren vonden dat niet prettig.'

Door de week was de Boschboom zijn levenswerk, zondags en bij speciale gelegenheden kon je hem treffen in 'zijn Sinte Cathrienkerk'. Van der Vaart was er secretaris van de pastorale contactgroep. Terugblikkend op dat leven van besturen, ontwerpen, organiseren en schrijven, vertelde hij najaar 1999: 'Ik heb geen functies geambieerd, zelfs voor de Boschboom hebben ze me moeten vragen. Ik ben heel zuinig geweest op mijn energie. Als voorzitter van een vereniging moet je er hard aan trekken. Daarom heb ik functies bij andere verenigingen afgehouden.'

Jos van der Vaart kritisch en hulpvaardig  bgv 80ste verjaardag
[nav interview]

Architect Jos van der Vaart woont aan de rand van Het Bossche Broek. Voor die plek, ter hoogte van het Voldersstraatje was in de jaren 60 een plan om huizen te bouwen. Zelfs op zijn eigen stekje aan de Zuidwal was als eerste een patronaatsgebouw van de St.Jan en vervolgens een garage van Nefkens gepland. Maar de bouw van het Provinciehuis hield die plannen tegen. Het provinciehuis, dat eerst De Kuil, nu parkeergarage Wolvenhoek, zou vullen, week uit naar de Zuidwal. Maar ook voor die plek rezen bezwaren vanwege de verstoring door een torenflat van het stadssilhouet, met name van de Sint Jan.
Toen de Provincie uitweek naar Zuid en Van der Vaart daar notie van nam, diende hij als eerste een nieuw bouwplan in voor dit plekje.    de voorzitter   In het gesprek komt het werk van de toenmalige jonge architect nauwelijks aan de orde. Van der Vaart ontwijkt het onderwerp als hij over zijn plannen wordt bevraagd. Het blijkt dat de Bossche architect in zijn geboorteplaats Den Bosch nauwelijks erkenning heeft gekregen. De ambtenaren van de jaren zestig/zeventig zeiden: Je moet Van der Vaart niet nemen. Het ziet er naar uit dat zij daarmee een ondernemende burger hebben willen dwarsbomen.  ‘Je moet niet uitvlakken dat ik dertig jaar geleden zat te modderen met de Boschboom. De gemeente nam het mij kwalijk dat ik me druk maakte over wat zij juist wilde: Het dempen van de Binnendieze.’

Het tij is gekeerd.
Uit de kortzichtige stedenbouwkundige politiek van de jaren zestig is de Boschboom voortgekomen. Onder druk van de publiciteit en de politiek zwichtte het gemeentebestuur in zijn strategie van: ‘eerst slopen dan bouwen’. Aan die ommekeer hebben de architect Jan van der Eerden en de advocaat mr. Hein Bergé een grote bijdrage geleverd.
Voor hun inzet die vervolgens werd gestructureerd in een politieke partij Beter Bestuur zijn ze pas velen jaren later geëerd. Maar achter de schermen speelde de - ook meer wetenschappelijk getinte - acties van de Heemkundekring De Boschboom. De lezingen en voordrachten van gerenommeerde sociaal-geografen werden in de Boschboom bladeren vastgelegd. Van der Vaart heeft als regelneef en als redacteur ook daarin een groot aandeel gehad.  

Ook al was er een gemeenschappelijk doel, Van der Vaart heeft nimmer met Bergé en Van der Eerden op de barricaden gestaan. ‘Ik ben geen heemschutter. In mijn optie moet je kunnen groeien en ademhalen, ‘ zegt de tachtigjarige en verwijst naar het eerste blad van De Boschboom waarin  het pleidooi is afgedrukt voor een Integraal Binnenstadsbeleid. 
‘Rekening houden met uiteenlopende aspecten was ik vóór een continu groeiproces. Daar heb ik reclame voor gemaakt Maar de gemeenteambtenaren vonden dat niet prettig.’  de architect   Van de Vaart heeft dan in Den Bosch weinig, maar in de Kempen veel dorpsscholen gebouwd. In zijn stad staan achterin de Kruiskamp [Van Straelenlaan] enige bungalows met deels ondergrondse garages. Dat ontwerp leverde ook kritiek op van de gemeenteambtenaren die vonden dat de constructie in strijd was met de bebouwingsvoorschriften.

Op alle punten heeft de architect dat weten te weerleggen.   Behalve het ontwerpen van bungalows heeft hij ook aan restauraties en verbouwingen van scholen meegewerkt [mgr.Bluyssenschool en Pius X school]. 

Zijn wilde haren is de statige grijsaard inmiddels kwijt geraakt. Ook in zijn jongere jaren heeft hij nooit bestuursfuncties of bijbanen willen aannemen. Hij was wel jaren achtereen beschikbaar voor de liturgische vieringen in de St. Cathrien, met name als secretaris van de pastorale contactgroep. ’Ik heb geen functies geambieerd, zelfs voor de Boschboom hebben ze me moeten vragen. Ik ben heel zuinig geweest op mijn energie,’ zegt het voormalig bestuurslid van De Boschboom [1968-1993]. ‘Als voorzitter van een vereniging moet je er hard aan trekken. Daarom heb ik functies bij andere verenigingen afgehouden.’ 
beperkt circuit   Een man wiens leven zich afspeelde in de Bossche binnenstad kent er mens en steen. Maar nu is hij het circuit ontgroeid. ‘Vroeger zag je in het centrum met 20.000 inwoners elke zondag elkaar. Je wist wie wie was en waar hij/zij bij hoorde,’ zegt de praktiserend katholiek. De kring van bekenden lijkt kleiner te worden. ‘Momenteel herken ik niet eens de jongeren meer. Alleen de postbode en de kassières van Allbert Heijn ken ik nog bij wijze van spreken nog.’  
Zijn antwoord op het ‘tachtigersgevoel’ luidt veelbetekenend: ‘De eerste 80 gaat wel... .‘ Naar de honderd kijkt hij niet echt uit, ‘....tenzij ik gezond blijf en niet afhankelijk hoef te zijn van anderen. ‘Ik wil altijd graag mensen blijven helpen. Dat geeft de zin aan het leven.
Achtste kroonjaar Het tijdperk 1969-1999 omvat een overbrugging van een vijfde naar een achtste kroonjaar. Dat moment werd een verlaat hoogtepunt toen hij temidden van de leden van de Boschboom in de sociëteit Amicitia /De Zwarte Arend werd gef'êteerd. Door zijn bijdrage aan het wel en wee van de parochie St.Cathrien ontving Jos van der Vaart op 3 november 1999 de pauselijke onderscheiding Pro Ecclesia et Pontifice. Met name werd zijn inzet voor de liturgische vieringen genoemd. Het was een uniek moment. Het toonde Van de Vaart nu eens als middelpunt van een feestavond die door emoties en verbazing overmand naar woorden zocht om zijn dank te uiten.
Voor uitvoerig verslag van deze feestavond zie Jos van der Vaart 80 jaar
Eerder ontving de vechter voor het behoud van de Bossche identiteit de Albert Swaneprijs [1992] en de stadspanning van de gemeente 's-Hertogenbosch [1993]. Zijn antwoord op het 'tachtigersgevoel' luidde veelbetekenend: 'De eerste 80 gaat wel... .' Naar de honderd keek hij niet echt uit, '....tenzij ik gezond blijf en niet afhankelijk hoef te zijn van anderen. Ik wil altijd graag mensen blijven helpen. Dat geeft de zin aan het leven.'  
Jos van der Vaart werd na een uitvaartdienst in de St.Cathrien op donderdag 23 maart 2000 in besloten kring gecremeerd. Meer over het voormalige woonhuis van Jos van der Vaart klik op Zuidwal.

---------------------
 Feestelijk diner bij 80 jaar Jos van der Vaart 
Feestelijk diner [woensdag 4 november 1999] in sociëteit Amicitia/De Zwarte Arend. rond de tachtigste verjaardag van Jos van der Vaart *’s-Hertogenbosch 23 juni 1919. [Aantal van 50 gasten. Van het bestuur ontbreekt Jet van Oostveen -Chappin].
Jos van der Vaart
foto © paul kriele, september 1999.
 

Een herfststemmig diner, aldus voorzitter Frans van Gaal met traditionele elementen Dat past wel bij de Boschboom Maar het is een Amerikaanse fuif , ofwel de gasten moeten zelf het diner betalen. [40 gulden exkl,.drank.]  


Menu - champignon soep hertenragout in frut/uien saus, met peertje, puree en zuurkool. toetje ijs, room ijstaartje en chocolademousse koffie



Vervolg lezing Frans van Gaal Frans van Gaal, die gewoontegetrouw in zijn toespraak refereert naar een historisch moment in de geschiedenis, legde nu de koppeling naar 1919 het geboortejaar van JvdV. In 1919 was een jaar was heel gesetteld Nederland zo bang voor de ontwikkelingen in Duitsland en Rusland dat ze veel concessies deden aan de socialistische -vak-beweging . 
In Den Bosch zijn twee verenigingen, te weten: De Kring Vrienden van 's-Hertogenbosch en de Boschboom. De een is groter, maar de andere is deftiger [ FvG zegt het bekakt]. Daarom koos de Boschboom vanavond voor deze sociëteit. 
Van Gaal maakt bekend dat de Boschboom voortaan de soos als honk voor haar bijeenkomsten en lezingen  kiest.
Tot slot kondigt spreker de toespraken aan van de nestor van de Boschboom André van den Eerenbeemt en vervolgens  Jan Peijnenburg.

André van den Eerenbeemt:  'Ik ben het oudste -actieve- bestuurslid. Ik ken Jos al mijn hele leven, voorzover ik dat tenminste bewust heb meegemaakt .JvdV is een knappe, gezonde, vitale tachtiger, zo geleerd dat ie 80 mag worden.  Met belangstelling zat ik als kind in een hoek van de kamer waar de hoge heren bijeenkwamen en discussieerden over allerlei onderwerpen. Mijnheer [Jos] van der Vaart was toen een van hen. Ik had nimmer kunnen voorspellen dat ik met die heren zou verkeren. Toen ik bij de Boschboom kwam had ik dan ook moeite om Jos te zeggen. Toen werd ik er ook nog secretaris ! Dat had ik zeker nooit kunnen vermoeden dat ik ooit in het [met voorname heren] bestuur gekozen zou worden. 
Hier heb ik een cadeau [zelf gekocht] dat vele aspecten bevat, immers JvdV heeft vele interessen. Ze zijn gebonden in dit boek cultuur religie, trouw [Fransicus van Assisië]. Trouw is ook zeker Jos. Het boek geeft de velden aan van Jos’ belangstelling. Jan Peijnenburg die pastoor dr.Bernard Speekenbrink verontschuldigt, omdat die hier had moeten staan’. 'Ik ben vanaf 1970 archivaris van het bisdom en vanaf 1970 ook bij de Boschboom, vanaf 1982 in het bestuur van de Boschboom als vice-voorzitter.’Voorzitter zou ik nooit willen zijn.'Jos heeft te maken met Fransicus maar ook met de kerk in meerdere facetten .
Een van die aspecten is de ‘Cathrinakerk’, ‘Jouw kerk’. Namens Bernard Speekenbrink [ziek te bed] noemt JP Van der Vaarts inzet: voor behoud en restauratie van de kerk en als secretaris van de pastorale contactgroep Hij heeft door zijn inzet de Cathrina weer levend geheel gemaakt. Ik kan je meedelen dat ik hier sta namens Rome dat de paus de orde van Pro Ecclessiae et Pontifice [hij krijgt een ’nieuwe fietspomp’, aldus oud-bestuurslid Boschboom en buurvrouw aan tafel mevrouw Vos] mag uitreiken namens pastoor Speekenbrink.  
‘Het is de eerste keer dat ik zo iets mag doen’ en JP maakt de enveloppe open. En maakt met moeite het rode doosje open De keten groot geel/wit lint wordt door Ans van den Bersselaar bij haar man omgehangen.Jos van de Vaart, overrompeld in een beetje hakkelende toespraak: ‘Dank Jan, voor jouw relatie met Rome.’ en dankt tevens alle aanwezigen die ‘in zo’n grote getale zijn opgekomen 
Opmerking van Gerard Valk over torens [die hoger bleken doordat boeren de extra kosten hadden gefinancierd [o.a. Helden Panningen] over kerkenbouw etc. Restauratie stadhuis Den Bosch waar alle zuilen [van de RAADSKELDER ]zijn gesloopt vanwege de Bergheimer [?] zandsteen [te poreus en nieuwe voor in de plaats zijn gekomen Piet van Dinthen [is ernstig ziek is opgenomen in Voorburg] was voor de sloop.Gerard was tegen. Maar na besluit door gemeente wilde hij er per se eentje bewaren Had als voorstel om er een in de hal van het stadhuis ten toon te stellen. Die ene zuil zette hij in zijn tuin maar moest hem afgeven [in opdracht van ir.Cees van Aalst die zich tot hoofdarchitect van de restauratie promoveerde [op bord kwam ineens Dienst gemeentewerken te staan...] en Valk werd aangekondigd als ‘medewerker’ .Maar ik ben verder toch goed bevriend met Van Aalst... De zuil in de tuin bleek echter toch aan verwering onderhevig dus die had het daar niet gehaald. ... pk 4 november 1999.
--------------------------------------- 
Boschboom artikelen [selectie]
40-jarige Boschboom den bosch, 19 december 2007. In het jaarprogramma van de Boschboom steekt het 40-jarig jubileum prominent af. De mijlpaal van de heemkundekring wordt in september 2008 gevierd met een receptie en de uitgave van een boek over 40 jaar Boschboom.  De heemkundekring, die circa 500 leden telt, komt voort uit een reactie op de bekrompen stadsvisie van de jaren 60. Daarin kreeg de auto letterlijk voorrang, was er geen respect voor monumenten en bepaalden woningnood en sanering van krotten en oude volksbuurten het gemeentelijk beleid.  Oprichter architect Jos van der Vaart stapte mede om zijn tegengestelde visie uit die de gemeentelijke organisatie en zette een eigen bureau op. Met tal van publicaties gaf hij een kritische blik op dat beleid en legde tevens de grondslag voor de Boschboom. 


Boschboom bereidt zich op 40-jarig bestaan  3 april 2007. 

De kring voor geschiedenis en Heemkunde De Boschboom ‘viert’ in september 2008 haar 40-jarig bestaan. Dat gebeurt met een ‘receptie’, een reünie met oud-bestuursleden die dan op passende wijze worden geëerd en de uitgave van een boek, waarvan voorzitter Rudie van Eekert de titel nog niet wil verklappen. In de redactie namen zitting: voormalig secretaris Frans Peters, Wiet van Gent, Frits op ten Berg. Ook oud-bestuursleden gaan als redacteuren fungeren.
De – ook vergrijzende - Boschboom beleefde het afgelopen jaar een aanwas van 42 nieuwe leden die door het bestuur zullen worden aangespoord enige activiteit binnen de kring te ontplooien.
Nieuwe loten aan de stam van de Boschboom zijn: de website [ die het voorbije weekend in de lucht ging en een nieuwe flyer naar ontwerp van Frank Peller, die de promotie en wetenswaardigheden van en over de vereniging in een modern jasje stak.

Op initiatief van Ed Hoffman is er een speld ontwikkeld met het vignet van de Boschboom die het bestuur bij gelegenheden zichtbaar draagt en die in een zilveren uitvoering aan leden van verdienste kan worden uitgereikt.  Vlaamse archivarissen en feestelijke 'geschiedenisavond' bij Boschboom  den bosch, 1 september 2006. In het najaarsprogramma van de heemkundekring De Boschboom valt onder meer op de lezing van de vermaarde Vlaamse professor Raymond van Uytven. Deze prof, die doceert aan de Leuvense en Antwerpse universiteit, beweerde als eerste dat de stad niet in 1185, maar in 1196 werd gesticht. Van Uytven geeft op 17 oktober 2006 [Provinciehuis] een lezing over mens en dier in de middeleeuwse leefwereld.
Daar aanvoorafgaand bezoeken op 12 september 2006 al drie Vlaamse archivarissen [Hoogstraten, Lier en Herentals] de Verkadefabriek om er een uiteenzetting te geven over de relatie tussen hun stad en ' s-Hertogenbosch. Een nieuwe element bij de Boschboom is, dat naast het jaarlijks diner, op 18 oktober 2006 in de Orangerie een Bossche feestavond wordt georganiseerd nav de Week van de Geschiedenis. Gasten zijn daar onder meer Marcel Cooijmans die muziek resp. bandleden uit de jaren 70 laat horen, resp meebrengt.  De vlot bespraakte Dr. Herman Pleij geeft er een korte causerie over 'Feest'. Dat is het thema van Monumentendag.

Feest is ook het motto van het jaarlijkse activiteitenprogramma dat de nieuwe organisatie Stedelijke Historische Presentatie 's-Hertogenbosch coördineert. Behalve deze onderdelen zijn er oude Bossche films te zien en komt er een populair zangduo en treedt er een stand-up comedian op. Boschboombestuur beraadt zich op.....  den bosch, 5 april 2006. Het bestuur van de Heemkundekring de Boschboom gaat zich beraden. Aanleiding voor dit beraad vormen het 40-jarig bestaan in 2008, de door de vergrijzing noodzakelijke ledenwerving, en het activiteitenpalet. Er zal meer interactie met de leden komen, aldus voorzitter Rudie van Eekert in een blik op de toekomst, die zij uiteenzette op de algemene ledenvergadering [Azijnfabriek, 5 april 2006].
Behalve de schaarse opkomst van 20 leden viel ook tegen dat een intermezzo van twee artiesten door ziekte niet door kon gaan. Dat werd gecompenseerd door tussen de bedrijven door alle aanwezige bestuursleden een gedicht van Jeroen van Willigen te laten voordragen. Het bestuur overweegt om af te zien van de toekenning 'Bosschenaar van 't jaar', omdat er al zoveel Bossche onderscheidingen zijn, aldus voorzitter Van Eekert, die moest bekennen dat het telkens moeilijk lukt een kandidaat voor deze titel te vinden.
Afscheid werd genomen van bestuurslid Jan Bouwmans, oud voorzitter van de Vereniging voor dialect en Folkore, die per 1 januari 2003 met de Boschboom samenging en van secretaris Frans Peters die functioneel al acht jaar aan de Heemkundekring verbonden is. Annemarie van de Berselaar volgt Peters op. Tot een van de projecten, die op stapel staan hoort het uitgestelde boek Muntel III, dat begeleid wordt met een cd waarop de huizenbiografieën van alle straten staan, ook die van de vorige uitgaven. Rudie van Eekert nieuwe Boschboom voorzitter den bosch, 6 april 2005.
Van de heemkundekring De Boschboom is Rudie van Eekert, als opvolgster van Cees Sleegers, benoemd tot voorzitter. De 61-jarige Bossche was in haar werkzame leven manager P&O bij Heineken en ze zat onder meer in het bestuur van Indoor Brabant en kinderdagverblijf Het Hummelke. Van het- laatste- comité Plechtige Omgang [1967] bekleedde zij de secretarispost. Naast haar belangstelling voor cultuur-historische zaken, nam zij de taak vooral op zich vanwege de organisatorische - en managersaspecten.
Als secretaris is benoemd Marlies Maas, stadsgids, die ook bij Boschlogie de wandelingen behartigt. Voormalig secretaris Frans Peters blijft nog even haar als bestuurslid ondersteunen.
Dan is ook nog de oud-geschiedenisleraar Ed Hoffman toegetreden in de vacature, ontstaan door het vertrek van Theo Hoogbergen die zich vooral inliet met redactioneel werk o.a.voor Bossche Bladen.
 
Grôôt Bosch Dictee  22 maart 2005
Op dinsdag 7 april 2005 voltrekt zich wederom het Grôôt Bosch Dictee -dit maal- in de Azijfabriek. Daar strijden 'echte' Bosschenaren om de perfecte schrijfwijze van het Bossche dialect! De 'competitie' is uitgeschreven door docent en communicatiedeskundige Harry van den Berselaar. Danny van Nimwegen leest de tekst voor. Tijdens de pauze van het Dictee worden de winnaars van de Verhalenwedstrijd bekend gemaakt. Zij zullen- aansluitend - ook hun verhaal voorlezen. De Boschboom, die al tien keer op rij het Bossche Dictee organiseert heeft - voor Boschtion -vorig najaar de verhalenwedstrijd opgezet. Info over Grôôt Bosch Dictee bij Lambert van de Wiel telefoon: 073 6144171 of emailadres lwiel@home.nl.
Pater Piet Dingenouts Bosschenaar van 't jaar 15 maart 2005
Vanavond -dinsdag 15 maart 2005- heeft De Boschboom [Janus & Bet] pater Piet Dingenouts uitgeroepen tot Bosschenaar van jaar 2005. Dingenouts was pastor van de Sint Annaparochie [nu Emmaus] in Deuteren en van het woonwagencentrum aan de Vlijmenseweg. Hij is het ook nog voor een 15-tal subcentra. Voor de bewoners van die centra is deze pater van de Maristenorde de vertrouwensman die voor hen ook wel eens op de barricade klimt. Dingenouts is een luisterend oor, een helpende hand, zo stelt het rapport. De Sint Annaparochie had aanvankelijk een kerk gelegen op het kruispunt Vlijmenseweg- Deutersestraat. Van deze parochiekerk staat alleen de pastorie er nog. Na de periode van een noodkerk [Oude Vlijmenseweg 52-54], volgde in 1966-1967 de nieuwbouw van de Annakerk aan de Van Riebeecksingel.  

Boek en raam van Marius de Leeuw  15 maart 2005 Op de algemene ledenvergadering van De Boschboom [15 maart 2005] is nog eens de idee van Coen Free, directeur KW1 College, opgepakt om het nog onvoltooide glas-in-loodraam van Marius de Leeuw van 1947 'Oorlog en Vrede' in productie te nemen. Met dat ontwerp is aan de Bossche kunstenaar De Leeuw - in datzelfde jaar - de prestigieuze Prix-de Rome-prijs toegekend.
Het raam, waarvan vier uitgevoerde fragmenten zich in de Amsterdamse Rijksakademie bevinden, krijgt komend najaar een plek in het nieuwe Studenten Succes Centrum [SSC] op het Koning Willen 1-College. Het kunstwerk bestaat uit negen panelen en meet 3.20 x 2.80 meter! De planning is ook om een boek over het leven en werk van Marius de Leeuw uit te gaan geven.
Van de Leeuw hangt een kleurrijk glas-in-loodraam in de Sint Jan [noordelijk portaal] en in het hoofdkantoor van voormalige Telefoondistrict van PTT-Telecom aan de Prins Bernhardstraat.
Er zijn overigens ook grafieken, schilderijen, glassteen en aquarellen van bekend van deze voormalige docent en adjunct-directeur van de Bossche Kunstakademie. De in 1915 in Den Bosch geboren Marius de Leeuw, zoon van een goudsmid, overleed op 14 oktober 2000 in Helvoirt. Bossche verhalenwedstrijd den bosch, 21 november 2004. De heemkundekring de Boschboom houdt in het voorjaar van 2005 opnieuw een Grôôt Bosch dictee. Nav het tweede lustrum van dat dictee schrijft de heemkundekring een wedstrijd uit waarvan de verhalen in Bosch' dialect moet worden opgesteld. De regels die de jury oplegt zijn: origineel, maximaal 500 woorden en volgens de regels van het dialectboekje van Harry van den Berselaar. De winnende verhalen zullen door de makers worden voorgelezen op de dicteedag in april 2005. De lokale omroep zendt die voordracht uit. Info www.boschboom.nl

Bestuurswisseling Boschboom/ Winnaars Bosch Dictee  6 april 2004
Cees Slegers was maar kort voorzitter van de Boschboom.
Slegers is in het dagelijks leven onderzoeksmedewerker aan de Universiteit van Tilburg. 


foto © gerard monté, 8 oktober 2002.
 

Opstappen Slegers als voorzitter Boschboom: Onverwacht werd bekend gemaakt dat Cees Slegers zich heeft teruggetrokken als voorzitter van de Heemkundekring De Boschboom. Een meningsverschil over de redactionele inbreng in Bossche Bladen, dat echter niet tot een tweespalt heeft geleid, is de aanleiding dat Slegers zich terugtrekt uit het bestuur van de Boschboom. p.s. Fusie Boschboomblad x Bossche bladen Uit informatie achteraf blijkt dat er in die dagen nog een menigsverschil bestond over de positie van de nieuwsbrief van de Boschboom. Slegers was voor een samengaan, het merendeel van het bestuur wenste geen fusie met Bossche bladen.

Grôôt Bosch Dictee
Rechts Nort Lammers
foto © gerard monté, 25 mei 2005.
 

Op de negende editie van het Grôôt Bosch' Dictee behaalde Nort Lammers dit keer voor het eerst de eerste prijs door maar zes fouten te maken. De overige winnaars, onder wie Cees Gevers [2e] en diens broer [4e], Frank Finkers [3e] en Gérard van Kessel [5e] en op de 6e -gedeelde - plaats Harrie Rovers en Boy Tax scoorden al eens bij eerdere edities. Voorzitter Jan van Berkom reikte aan hen de vetlederen medailles uit. Het dictee, waaraan 25 Bosschenaren deelnamen, werd voorgelezen door Danny van Nimwegen en was zoals van ouds samengesteld door dialecticus Harrie van den Berselaar naar idee van Lambert van de Wiel. In de pauze hield dr. Jan Sanders, auteur van de uit het Latijn vertaalde kroniek van Molius, een lezing over het Bossche verleden.Sanders vergeleek de strijd van de Bosschenaren met de Geldersen [medio 1500] met de huidige godsdiensttwisten in Afrika en Irak.
 
Cees Slegers onderscheiden 20 maart 2004

Aan Cees Slegers [*1944 Cromvoirt] is vanavond de 'Moeder Truus Poffer 2004' toegekend. Die werd hem in café 't Pumpe uitgereikt. Dat is het stamlokaal van De Kikvorschen. De onderscheiding houdt de herinnering hoog aan Truus Bosmans- den Dunnen, de moeder van de hofkapel van Prins Amadeiro. Cees Slegers, woonachtig in Helvoirt, heeft zijn verdienste als revue/musicalschrijver. Laatstelijk was hij de tekstschrijver [librettist] van de Oeteldonkse Opera La Madeira bgv 111 jaar Oeteldonk. Slegers is ook nog auteur [o.a. Antoon Coolen], vervult al vanaf 1991 -om de vier jaar- de rol van Hendrien en is voorzitter van de Heemkundekring De Boschboom.
In zijn dagelijks leven is Slegers onderzoeker [m.n. theater-en toneelcultuur] aan de 'Universiteit Brabant'.

Jeanne Assman mocht bij die Heemkundekring De Boschboom vrijdagavond de erkenning 'Bosschenaar van 't jaar 2004' in ontvangst nemen. Haar verdienste ligt in haar rol als dansinstructrice voor rolstoelhouders en rollatorgebruikers. De 72-jarige Assman is de weduwe van Wim Voeten. Beiden leidden in de jaren vijftig/zestig dansschool Voeten. De titel 'Bosschenaar van 't jaar' is het initiatief van de folklorevereniging Rond Janus & Bet, in 2002 geassocieerd met de Boschboom. ------------------------------------------------
Lezing bij 30 jaar Boschboom [Knillispoort 6 october 1998].  Gastspreker bestuurslid André van den Eerenbeemt, zoon van Kees, kleinzoon van Ferd.sr. Onderwerp:’cultuurhistorie en woonomgeving’ Bij gelegenheid van 30 jaar Boschboom, die feitelijk al in de nazomer van 1967 is ontstaan, officieel opgericht in 1968. André:Opa van den Eerenbeemt vertelde zo fantastisch -met smaak en plezier- over de ge­schiedenis van de stad. Als ik met vader wandelde, dan vroeg ik er naar en dan wees vader het mij aan.  
André is adviseur van [verschillende]Brabantse dorpen en geeft als landschapsarchitect advie­zen over nieuwe woonindeling, alsmede wijk- c.q. stadinrichting. historisch besef Als jongen gaf hij niks om geschiedenis, ook niet bij zijn verdere studies. ‘Het was een vak en voor mij niet meer dan de geschiedenis van slagvelden en erfenissen van koningshuizen. ‘ Door zijn huidige werk wordt hij automatisch geconfronteerd met de historie. Zonder geschie­denis kun je het ontstaan van nederzettingen [waaruit dorpen en stedenzijn ontstaan] niet verklaren. Ik ben als adviseur van Brabantse dorpen mij voor geschiedenis gaan interesseren en heb onder meer als adviseur van Oirschot studies gemaakt van de Kempen Later adviseur van Goirle, Heeswijk-Dinther Het mooiste plein ligt in Loon onder Waalre omdat het zo authentiek is.  
De geschiedenis van een nederzetting is veel meer de geschiedenis van de vrede dan van oorlog. Markante voorbeelden: Ik heb versteld gestaan van een akker die door boeren al jaren, al eeuwen met mest en grond [eerde] werd verhoogd, 1 mm per jaar . Later: zegt op vraag op zijn naam Eerenbeemt , misschien van Eerde op de beemd...   groei nederzettingen Zelf kan ik de geschiedenis niet verklaren, ik heb de kennis nodig van een geograaf, een bodemdeskundige, een bestuurskundige etc. deskundigen op aanverwante gebieden.  ontwerpen André heeft het dorpsplein van Bakel ontworpen. ‘Ik kreeg een opmerking, dat ik als beste compliment beschouw. Iemand zei: Het is net alsof het altijd zo geweest is.’
André: Maar commercieel stelde het geen moer voor.... Mijn opvatting is dat je bescheiden moet zijn naar de gemeenschap [van mensen]die moeten het er naar hun zin hebben. André kiest liever voor een groot grasveld met bomen [biedt vaak uitzicht op, resp. beschermt zodoende ook, een monument, zoals de molen van Oirschot] dan een speelplek met werktuigen. 
waterstand In de M.E. lag de grondwaterstand in Brabant anderhalve meter hoger dan nu We hebben beken aangelegd en waterafvoeren gemaakt, dat deed de waterstand zakken. Ik zeg wel eens: zet alles een keer onder water, dan zie je wat werkelijk nog boven blijft. We kunnen alles maar dan mis je ook een hoop... De identiteit bijv. André begon met een dia van Disneyland om te laten zien dat de mensen alles [landschap, park, kastelen, stad] kunnen [na-]maken. We zien nu dezelfde huizen, straten, wijken en steden. Pas op[zegt A.]: Behalve het landschap met zijn groen, dat is telkens anders. D
us het belangrijkste! Met het landschap kunnen we van de planologie een stuk eigenheid maken. akkers donken Hij geeft opvallende karakteristieken: lange akkers is gekomen doordat de ossen [bij het ploegen] eerst nog niet konden draaien en dan moesten de akkers zo lang mogelijk worden. Later zie je pas korte akkers en komen er kleinere verkavelingen. Donken daarvan zijn familienamen afgeleid. Pas als iets opviel [lang, smal, hoog of laag, nat] kreeg het een daarvan afgeleide naam]: Swanenberg, Hazeldonk Keppelsedonk, Kilsdonk etc.
 
De ‘gemeint’ [gemeenschappelijk] is de plaats waar de kuddes samenkwamen en uit werden gezet. De gemeint is driehoekig. De wegen splitsen zich pas op de punten van de driehoek. Op die punten werd het vee via het ene weggetje [het andere weggetje was gemakkelijk af te zetten] naar de wei gebracht. ontstaan dorp In Brabant is er verschil tussen hoog en laag. Laag liggen de weilanden en hoog [zandrug] de akkers].André heeft oude kaarten bestudeerd, die waren een eeuw of wat geleden erg gedetail­leerd.
Met voorbeelden toont hij hoe bij het ontstaan van nederzettingen gebruik werd gemaakt werd van het landschap. Bijvoorbeeld rond de Dommel, Aa, Donge en Leygraaf [gegraven voor de waterafvoer]. Daartussenin woonden de boeren, kort bij de akkers en bij de wei. Vaak zie je ook een langgerekte bebouwing van boerderijen. Alle niet-boeren woonden bij de gemeint. Een dorp is ontstaan uit een of meerdere nederzet­tingen. Als die te klein waren, dan voegden zich meerdere samen tot een dorp.
De kerk stond [bijna] nooit op de nederzetting. Die was voor het vee, [gemeinplaats] vaak uitgegroeid tot marktplaats. Daarom stond de kerk vaak excentrisch. Vast punt daarin vormen altijd de wegen, die zijn moeilijk te verleggen en als ze verlegd worden gaat er veel grondverkoop/ruil mee gepaard. de weg naar ‘s-Hertogenbosch Den Bosch, waarom ligt Den Bosch daar waar ze ligt? Het is een breekpunt in de zandrug langs de Maas.vlg Van der Vaart op de lijn Lubeck Brugge van Oostzee naar Vlaanderen. Kom je uit het Oosten dan ga je via Nijmegen [oude stad] over de Maas, dan moet je vanzelf langs de zandrug van de Maas en kom je uiteindelijk in Den Bsoch [breekpunt van de hoge grond] terecht. De Aa en de Dommel hadden het al moeilijk om al naar de hoger gelegen Maas te komen, zij breken door in de zandrug bij de Dieze in Den Bosch.
In Den Bosch drie wegen, de Vughterstraat gaat geleidelijk over naar de Tolbrugstraat, maar die loopt dood. Het was toch een uitvalsweg parallel aan de Hinthamerstraat. Een tolbrug duidt op tol. Verder op zie je dat de Hhstraat neigt naar het oosten [Hinthamereinde] en parallel gaat lopen aan de Tolbrugstraat die komt uit op een gescheiden akkerpercel en de Aa. Oostelijk ligt een zandrug via Hintham en via Oss [Kruisstraat Orthen de Heinis] en nar het zuiden, sprongsgewijs naar Vught. 



Terug naar boven