Wijken en buurt algemeen

Printerversie
Gepubliceerd op: 15-11-2007 | Gewijzigd op: 25-06-2012
Er is ook een redactioneel commentaar ' Stad van kruideniers' - toegevoegd. Het laat de kruideniersmentaliteit zien van de kleine woongemeenschap die de provinciehoofdstad is en het geeft de weinig zakelijke mentaliteit van bepaalde ondernemers aan.

Pagina- inhoud 
Stadskaart anno 1832
Laatste stadsuitbreiding
1. Overzicht wijken
2. een stad van kruideniers
3. Petit histoire
4. Bewonersaantallen
5. Het puthuis komt opnieuw in beeld
-----------------------------------------------

Stadskaart anno 1832
Jan Wagenaars uit Vught stelde bijgaande stadskaart samen. Die intekening kon hij maken dankzij de invloed van de Fransen die hier van 1794 tot -circa 1813 het bestuur in hadden. Onder dat bewind zijn bijv. de burgerlijke stand en andere registratievormen ingevoerd. Jan Wagenaars maakte gebruik van de perceelsmetingen, een techniek die ook uit de Frans tijd dateert en als doel had de grondbelasting te kunnen berekenen. De organisatie die daarmee belast was/is, heet nog steeds het kadaster.
Het was voor Jan niet de eerste keer dat ie een kaart ontwierp. Ook van andere plaatsen - de eerste van Jans geboortedorp Esch- rond Den Bosch zijn kaarten ui 1832 in omloop. Ze zijn verkrijgbaar bij Boekhandel Heinen in de Kerkstraat en boekhandel Van Rooij-Krijnen in de Helftheuvelpassage en bij het Bossche Prentenkabinet in de Verwersstraat.

In 1832 telde de stad 1.285 eigenaren van percelen waarvan Jan er tot een totaal van 4409 kwam. Deze kaart werd door Jan Wagenaars uit Vught uit de authentiek kaart van 1832 samengesteld.

auteur © Jan Wagenaars, 9 december 2003.


De tijd van na Napoleon en voor de stadsuitleg van na 1874.
Het is 1832, de Franse tijd met Napoleon die de katholieken haar afgenomen kerken uit de Reformatie teruggaf, ligt net achter de rug. De protestanten kregen toestemming in plaats van de St. Jan die zij in beheer hadden, een nieuwe 'de Grote Kerk' [Kerkstraat] te bouwen. Op deze kaart staat die nog geheel vrij tussen de Kerkstraat en de Hinthamerstraat.
Ook de stallen op de Parade [langgerekte rood] zijn nog te herkennen. Het zgn Plantsoen langs de Hekellaan is hier nog geel.
Opvallende details op deze kaart zijn verder uiteraard de molens die op de bastions en rondelen stonden en de volksbuurt de Pijp. Die buurt is met de sanering van de jaren 50-60 afgebroken. De langgerekte lintbebouwing ,waarvan de naam Pijp is afgeleid, ligt aan weerszijden van de Marktstraat. Ook het oude GZG waarvan de oudbouw [klooster-kerk en de eerste gastverblijven] gelegen waren direct achter de oude - nog bestaande - poort in de Korte Waterstraat. Dit complex is te zien iets boven het midden van de kaart.
Alle stadsuitbreiding zoals 't Zand en de Muntel, die buiten de oude wallen kwamen te liggen, moeten nog gerealiseerd worden. Dat gebeurde pas na de opheffing van de vestingstatus [1874]. .
De oude stadskaart is te koop bij Boekhandel Heinen, de Kring Vrienden van ' s-Hertogenbosch [Verwersstraat] en Van Rooij Krijnen in de Helftheuvelpassage voor 19,50 euro.

Het wordings proces
Wagemaars gaat terug in de historie om aan te geven waardoor deze kaarten tot stand konden komen. Hij maakte gebruik van de 14 kaarten die over de stad rond 1830 bestonden. Dat aantal geeft nog eens de grootte van het toenmalige provinciehoofdstadje weer. Breda 'haalt' maar vier kaarten, aldus Wagenaars trots.
Opgelegd door de Franse bewindvoerders is Nederland op perceelsniveau kort na 1810 ingemeten en in kaart gebracht. De achterliggende gedachte bij de Fransen was een methode te hebben om grondbelasting te kunnen heffen.. 
De eerste kaarten heetten minuutplans, veertien stuks die de basis vormde waarop Wagenaars aan de slag ging. Hij gebruikte nog enkele andere kaarten van rond 1830. Voor een bij het kadaster zoek geraakt deel moest hij naar het Rijksarchief waar dat stuk wel aanwezig was. 
De opmaak en indeling [lay-out] keek Wagenaaars af van kaarten van eind 1700/begin 1800.
Elk huisje, dus elk perceel is ingetekend! De stad telde 4409 percelen, verdeeld over 1285 eigenaren. De naamgeving op de kaarten van straat of wijk komt voort uit wat de landmeter optekende uit de mond van de - soms dialect sprekende - eigenaren.
Pas in 1817 is de eigentijdse benaming voor de maten van afstanden, gewichten, oppervlakte en inhoud ingevoerd. Daarbij raakten roeden, morgen en een uur gaans uit beeld. De mijl, de el en de bunder kwamen ervoor in de plaats.
©  paul kriele, 11 december 2003.
------------------------------
Laatste stadsuitbreiding    6 april 2005
De Groote Wielen is de laatste stadsuitbreiding. Na de voltooiïng van deze wijk ten Noorden van Rosmalen is de stad uitgeput wat betreft grondvoorraad tbv woningbouw. 
'De stad zal in de toekomst vaker geconfronteerd worden met hoogbouw op bestaande locaties. Dat heet inbreiden ipv uitbreiden,'aldus wethouder van Financiën Roderick van de Mortel.
Er is noch grond, noch gebied beschikbaar. De Groote Wielen is de laatste nieuwbouwlocatie en dan houdt ’t op, sprak vdMortel. ‘Daarom zullen we de hoogte in moeten.
Dat wrange toekomstbeeld kwam naar voren bij de bespreking van de kadernota 2006 waarin veelal - min of meer positieve -beleidswensen voor de jaren 2006-2008 werden doorgenomen.
Aan het slot van dat persgesprek werd de wethouder bevraagd over nieuwe projecten en de voortgang van bestaande, zoals het Paleiskwartier waarvan de linkerzijde niet af is, de spoorzone [Verkade e.o., KPN/ Randweg en Boschveld] en de A2-locatie die wacht op de omleiding van de Zuid-Willemsvaart.
Van het Paleiskwartier komt in de vervolgfase niet alleen de Branderijstraat [BBA-busstation] en de het eind van de Onderwijsboulevard aan snee, maar dat project gaat ook over in het te ontwikkelen Willemspoort [Koning Willem I-college en de nieuwbouw van het Jeroen Boschziekenhuis.

1.  Overzicht wijken: [Voor bezoek, klik op de betreffende wijk]

Orthen  Historische pagina dateert van 15 november 2007. Maar er zijn daarna nog veel meer berichten over Orthen verschenen. Klik 'Orfthen' in bij zoekfunctie op startpagina.

Muntel pagina van 2 2 december 2007 met overzicht artikele over de Muntel van vóór 2007.Er zijn nog tal van artikelen van na 2007 op de te zoeken via de individuele rubrieken. Of: klik 'Muntel' in bij zoekfunctie op startpagina.

Deuteren Historie en ontwikkeling van Deuteren dd. 25 mei 2009
Ook daarna zijn er tal van artikelen over Deuteren verschenen.  Klik 'Deuteren' in bij zoekfunctie op startpagina.

Parade   Overzicht berichten tot   8 april 2008.
Ook daarna zijn er tal van artikelen over de Parade verschenen. Klik '' Parade' in bij zoekfunctie startpagina.

't Zand  Overzicht berichten tot  8 juni 2008  Ook daarna zijn er tal van artikelen over 't Zand verschenen. Klik ' 't Zand'' in bij zoekfunctie startpagina.

 Overzicht berichten tot  28 mei 2008 Ook daarna zijn er tal van artikelen over 'De Graafsewijk' verschenen. Klik  op 'Graafsewijk' in bij zoekfunctie startpagina.

De Pijp: óf De Pijp óf De Pijp-2  Overzicht beirchten tot 23 maart 2000 Ook daarna zijn er tal van artikelen over 'De Pijp' verschenen Of via 'De Pijp' of via 'Burg. Loeffplein' in te tikken bij zoekfunctie van startpagina.

Zuid  Overzicht berichten tot  20 april 2008  Ook daarna zijn er tal van artikelen over 'De Graafsewijk' verschenen of via zoekfunctie op start pagina intikken 'Zuid'

Maaspoort  Overzicht van berichten tot april 2008. Maar ook daarna verschenen tal van berichten over Maaspoort.  Tik 'Maaspoort' in bij zoekfunctie op startpagina.

De Heinis  Er is maar één overzichtspagina  over de Heinis dd. 24 april 2000.

Tilmanshofje 
 Onder de rubriek 'Tilmanshofje gepirvatiseerd' dd. 2 september 2007, staat een historisch overzicht. Maar er zijn nog meer artikelen over het Tilmanshofje. Klik 'Tilman' in bij zoekfunctie startpagina.
----------------------------
2. Kritiek op de stad: Bossche kruideniersmentaliteit in winkelbediening  
[Deze pagina dateert van 2002 en is dus verouderd en intussen een archiefstuk geworden..]

Helaas kent de stad nog steeds een aantal kruideniers, het scheldwoord voor een middenstander of andere commerciële dienstverlener die weinig klantvriendelijk is of een centen neuker.
Tot in de jaren negentig kon je het meemaken een onvriendelijke taxi-of buschauffeur op je reis tegen te komen. Ook de verkoopsters van de HEMA stonden bekend om hun klantonvriendelijkheid. Dat is grotendeels veranderd.

Niet goed geld terug
Eind jaren negentig richten de personeelsopleidingen zich ook op de cliëntbejegening. De directies gingen inzien dat met stralende verkopers en verkoopsters klanten konden worden behouden zodat ze niet wegliepen naar de concurrent.
Voortaan werd je niet alleen aardig geholpen maar het begrip is vanaf die tijd ‘ruilen’ geïntroduceerd. De HEMA begon met de slogan ‘Niet goed geld terug’ Een zekerheid op garantie wat algemeen is geworden.
Maar ’Niet goed geld terug’ , dat was voor de kleine kruideniers wel even wennen.. En ‘ aardig zijn tegen de klant’ was aan hun personeel nimmer geleerd, als ze al aan opleidingen deden.
Gelukkig gingen -met de grote winkelketens als voorbeeld -ook die kleine zakenman overstag. In taxibedrijven en bij de BBA vond ook de omslag plaats: joviale en vriendelijke chauffeurs die bij het voorrijden niet in hun taxi bleven zitten.
De BBA trainden hun personeel op een klantvriendelijke benadering door goede morgen of iets dergelijks tegen de passagier te zeggen. Het werd prettiger met de bus te gaan toen de buschauffeur verplicht was zijn buien te vergeten zodrahij op zijn bestuursstoel zat.
Ondanks dat aan die benadering van de klant een positieve wending is gekomen lopen er in de stad nog chagrijnige dames en heren rond. Liever gezegd zitten ze op hun manier achter een kassa of staan ze klanten te woord.
Bakker De Groot staat niet alleen bekend om zijn Bossche bollen, de zaak is ook vermaard door de twee winkeldochters . Nu José zich uit de zaak heeft teruggetrokken zullen we hier verder maar niet op ingaan. Helaas ontbrak het haar aan een p.r.-mentaliteit.
In de bloemenkiosk van Henderson op de Markt is lange tijd de stevige verkoopster die hier eerder werd aangehaald uit beeld. 
Primafoon :In de Primafoonwinkel in de Kerkstraat staat Dannis Sleutjes . Ik hoop dat ik de enige ben -het lijkt er ook op, want ik zie Dannis om wie het gaat altijd wel op jonge meiden afvliegen.....- maar goed in mijn geval is Dannis altijd toevallig bezig, loopt net toevallig weg, om even later als ik door diens collega wordt geholpen, zich een volgende klant aan te bieden.
Dannis Sleutjes, die rechtsreeks van deze ervaring op de hoogte is gesteld, haalt zijn schouders op en kijkt me wat onnozel aan. De ervaring is gebaseerd op confrontaties over enige jaren en niet iets van een individueel bezoek aan de Primafoon.. 
Super De Boer, die al van allerlei stadia heeft doorgemaakt, maar na een Grumatijdperk en Superperiode vier jaar gelden Super De Boer is gaan heten. Deze super op het Sweelinckplein is er qua assortiment en inrichting erg op vooruit gegaan, maar de meisjes zijn minder super dan je van een moderne kruidenier mag verwachten. Helaas hebben ze bij de slager dezelfde, beetje bitse, juffrouw laten staan, die er ook al in het ouwe tijdperk stond.
De Bossche hotels
De stad kent een stuk of zes hotels, kleinere en een paar grote jongens. Daaronder zitten een viertal- van oorsprong- echt Bossche bedrijven: Golden Tulip Hotel, voorheen Central, Terminus, het Best Western hotel in de Kerkstraat dat in de volksmond nog steeds Eurohotel heet. Vroeger stond het bekend als Francé.  Tot slot Hotel Van den Bosch in de Boschdijkstraat dat ook een brasserie Joop heeft.

De een heeft een niet zo geslaagde reputatie door zijn status. Het hotel is om welke reden dan ook niet echt geliefd bij het Bossche publiek. Daar loopt al jaren een kelner rond bij wie geen spiertje op zijn gezicht verrekt. Het is hem allemaal te moede.
Een flitsend onbevangen obertje was er recent in dienst die met zijn nichterige uitstraling enig amusement in de tent bracht. Maar zijn dienstverband is van korte duur gebleken. De ober nam na enkele weken zelf ontslag omdat hij ziek werd van de vele bazen in de opeenvolgende echelons aan wie hij verantwoording moest afleggen. Dit hotel werkt ook voortdurennd aan zijn uitstraling en inrichting. Maar het moet dan ook voldoen aan allelii eisen en normen om op het niveau te kunnen blijven meedraaien. Dat dat miljoenen kost laat zich raden.
Het andere, niet nader aangeduide, hotel straalt weinig zakelijkheid en meer oubolligheid uit. Daar zullen dan wel klanten op afkomen, nemen we maar aan….Zo was het tot in de jaren negentig, maar gelukkig hebben veel zakenlui ingezien dat de eerste confrontatie met een [nieuwe] klant een lief mannen of vrouwen gezichtje is…Het hotel is intussen totaal gerenoveerd.
Het valt ons overigens op, dat er de laatste tijd [voorjaar/zomer 2002] er nogal vaak advertenties staan voor nieuw personeel.

De kritische krant
Kritiek kwam ook niet te pas. Erger het was vaak onmogelijk. Neem het Brabants Dagblad dat beschuldigd wordt zo kritiekloos te zijn.
In de tijd van stadsredacteur Wim Arts keken de lezers uit naar zijn zaterdagse column ‘ Jeroen’ . Met een scherpe pen werden Bossche prominenten en toestanden te kakke gezet.

De enige column van het Brabants Dagblad die beantwoordt aan de criteria waaraan een column moet voldoen, is die van Tony van der Meulen-op-zaterdag. Uiteraard en helaas overstijgt de hoofdredacteur in zijn benadering de Bossche ommelanden. Uit de pen van Van der Meulen vloeit ook vaak wereldse inkt.
Het is een genoegen de in literaire kronkels verpakte kwinkslagen te mogen volgen tot de plot… En die levert ook nog eens een nasmeulende glimlach op. Dat waren dan vier criteria voor een column in één zin.
Maar een dosis literaire kunst en humor ontbreken helaas in de droge tekstbalken van de columns die overtallig aanwezig zijn in het Brabants Dagblad.

Die kenmerken komen evenmin voor in het talent van Arts’ opvolger Lindy Jensen. Die stadsredactrice gaat vrijdagmiddag achter haar bureau zitten, legt haar agenda van de afgelopen week open en redigeert van dag tot dag een eigen weekjournaal. Droger en zonder enige ludieke knipoog kopieert zij de headlines uit de edities van de afgelopen week.
Een goeie zet van ‘de krant’ zou zijn om een groot talent uit bijv Bossche polemiekavonden of uit de Bossche kletsavonden een eigen rubriek te gunnen. Hans Tervoort die het van geen ander dan van zijn vader Jan kan hebben geleerd is bij uitstek een spitsvondige kriticus. 

Enig fris Bosch bloed, waar op de stadsredactie zo’n gebrek aan is, werkt beslist attractief. Helaas… een dergelijke indringer pikt een redactie niet. Het wordt beschouwd als een brevet van onvermogen.
Zonder de voorgeschiedenis van betrokkenen te kort te doen: Er zit mogelijk een oplossing aan te komen: Vergeleken bij de droogschrijver Ton de Jong ontwikkelt René van der Lee zich intussen tot een geestige columnist!

Proloog: Wie houdt wie te vriend..? De heren van de krant, de plaatselijke hotemetoten, de politici in de raad, de mecenassen en sponsoren van Bossche evenementen?

Allen vormen ze onontbeerlijke attracties in de Bossche draaimolen.
In de wandelgang en werd het negatieve effect van networking ook wel kliekvorming genoemd. Daar heeft de provinciestad door zijn overzichtelijke woongemeenschap mee te kampen. Het maakt ook nog eens een kritische houding onmogelijk, immers het wordt zelfs als onheus of onhebbelijk beschouwd. Door zo’ situatie ontstaat gesjoemel of het effect van ‘ in de doofpot stoppen’.

In de Brabantse provinciehoofdstad zijn groepsvormingen herkenbaar. Clubjes en kringen vormen één breiwerk van relaties en vriendenkringen. Zodoende houdt de een de ander het hand boven het hoofd. Dat mag in een vriendenkring als een code worden opgevat, maar in de zakenwereld werkt dat desastreus.
Men verwacht in een netwerk tolerantie, begrip en zelfs consideratie....
© paul kriele, 12 februari 2002.

3. petit histoire
De onderwerpen zijn: historisch ontstaan, naamgeving en eigentijdse ontwikkeling van deze wijken, aangevuld met saillante details. Voor de oude volksbuurt De Pijp verwijs ik naar de pagina Metamorfose Loeffplein en Hoererij en schurken.

Op 15 mei 2000 is op de website als eerste wijk gerealiseerd: Orthen, allesbehalve een dorp.
Een markant en erg herkenbaar punt op de Vughterweg is het 'kasteel van Valk'.
Dit in 1932 gebouwd woonhuis is van architect Hendrik W.Valk dat hij functioneel [dikke muren] als woonhuis en kantoor indeelde.
Het is gebouwd middenop het fort Isabel. Valk kreeg speciale toestemming zijn ontwerp, dat ook in de ogen van de gemeente indertijd als een markatiepunt werd beschouwd, daar te mogen bouwen.

Kasteeltje Valk, zoals in de volksmond de villa van de toenmalige opdrachtgever/eigenaar H.W. Valk, genoemd wordt en die gebouwd is op Fort Isabel

foto © gerard monté, 5
jhanuari 2000.
 


Het puthuis, een historisch relict
Bij de herinrichting van de Markt -het laatste traject in de face-lift van de binnenstad-komt het puthuis opnieuw ter discussie te staan. Vanuit de gemeente lijkt handhaving onwaarschijnlijk. In dat standpunt wordt voorbij gegaan aan een eeuwen oude historie. Bovendien was aan het puthuis een mariakapelletje bevestigd.
Eeuwen geleden mocht de stad van de Habsburgse keizer ok nog eens de dubbele adelaar in het stadswapen opnemen. De adelaar is een markant beeld van de Habsburgse dynastie.
Die adelaar stond fier bovenop het puthuis...
In Amsterdam bestaat een vergelijkbare situatie. Op de toren van de Westerkerk, nabij het Anna Frankuis, pronkt de keizerskroon die de Oostenrijkse keizer Maximiliaan aan deze middel eeuwse kerk schonk. Sedertdien is hij er niet af geweest. Andere steden andere gewoonten....
Want het teken van de adelaar is bij de wederopbouw van het puthuis niet teruggekeerd.... .

De Markt bij avond. Het Puthuis heeft al eeuwen het plein gedomineerd, maar werd pas enkele decennia terug herplaatst door bouwvakkers in opleiding.

foto © gerard monté, 9 februari 2001.
 

Puthuis in Bossche Bladen  september 2002.
Interessant is het artikel in Bossche Bladen. In de editie van eind septermber 2002 houden enkele auteurs - in een historische bijdrage- een pleidooi voor terugkeer van dat laat-gotische puthuis eventuele met pomp. De nadruk lig top historisch, want de huidge opzet maakte deel uit van een leeropdracht. Zij bedoelen een historisch verantwoorde constructie aangezien er ruimschoot documentatie aanwezig. 
Oude Raethuys blootgelegd/ waterput terug - [Nieuwsbrief Bastion Oranje, 30 september 2002 ]
Bossche Bladen bevat een pleidooi voor behoud van de laat-gotische 16e eeuwse stadswaterput op de Markt. In het licht van de herinrichting van de Markit wordt de uniciteit van de put onderstreept. Stadsarcheoloog dr. Hans Janssen zegt dat juist door de beschikbaarheid van uitgebreide documentatie reconstructie haalbaar is. De pomp is een wat moeilijker aspect. Janssen krijgt bijval van dr.Theo Hoogbergen die zijn visie met internationale voorbeelden ondersteunt.
Het najaarsnummer bevat ook nog een item over Joodse begraafplaatsen Die 2000 joodse graven in Noord-Brabant zijn - beginnend bij wijlen Max Cahen- in foto/kaart gebracht en door de Bredanaar Jan Bader op papier gezet.
Vooral het Bossche bestuurscentrum komt aan bod ivm de nieuwbouw stadhuis. Redacteur ir. Ad van Drunen gaat terug naar het eerste stadhuis dat deel uitmaakte van ’het blok op de Markt’ en het tweede dat oude raethuys stond [van begin 14e eeuw tot 1366] tegen de eerste stadsmuur achter het huidige stadhuis dat pas in 1366 werd betrokken.

4. Bewonersaantallen  [2002
Centrum ---------------------------------------------------------8.900
't Zand -----------------------------------------------------------2.200
Zuid --------------------------------------------------------------6.750
Muntel----------------------------------------------------------- 3.500
De Vliert [inklusief Duliwijk]------------------------------4.000
Graafsewijk/Aawijk ----------------------------------------14.000
Kruiskamp [inkl. Boschveld/Deuteren] ----------------18.250
Maaspoort [inkl Empel Orthen] -------------------------40.000
Engelen/Bokhoven ------------------------------------------ 2.200
-----------------------------------------------------------------------------
totaal [exkl. Rosmalen] -----------------------------------99.800

Boschlogie
Voor degenen die nog veel meer willen weten over 's-Hertogenbosch bestaat er de cursus Boschlogie. Dat is een idee/samenwerkingsverband van de Kring Vrienden van Den Bosch Stadsarchief en Koning Willem I College.
Klik op Boschlogie Hierop staan berichten van voor 24 april 2008. Ook daarna verschenen er tal van berichten voer Boschlogie en Jeugdboschlogie [Jeubo].


Terug naar boven