Presentatie ‘Grafzerken St.Jan’ a/d Commissaris

Printerversie
Gepubliceerd op: 28-11-2010 | Gewijzigd op: 29-11-2010
Zondagmiddag 28 november 2010 werd in TheateradeParade het 12 kilo wegende boekwerk 'De Grafzerken van de Sint Jan' aangeboden aan de Commissaris der Koningin Wim van de Donk. Aan de, mede door de de Stichting Archeologie Bouwhistorie en Cultuur [ABC] gefinancierde en bij Heinen Uitgeverij verschenen vier, in een cassette verpakte, boeken, die tezamen 1852 pagina’s bevatten, is tien jaar werk vooraf gegaan.

Eindredacteur Jan van Oudheusden* deed in een volle theaterzaal, op het eind van de bijeenkomst voor genodigden en belangstellenden, een oproep na alle miljoen uitgaven voor opvallende beelden en ramen, ook eens de 3-5 eeuwen oude grafzerken in acht te nemen.

Over vijftig jaar is er van deze zerken niets meer over dan een op een ijsbaan gelijkende vloer.
Doordat 100 jaar geleden van slijtage nog weinig sprake was en doordat de toenmalige auteur van een boek over de St Jan** de 500 zerken*** liet uittekenen, weten we hoe ze er uitzagen.
.
*Noot auteur:
Aanvankelijk was de kunsthistoricus Harry Tummers van de Radbouduniversiteit leider van de werkgroep en vervolgens hoofd van de redactie, maar Harry moest zich in 2009 door ziekte terugtrekken.

-Links: de onthulling van de dikke 12 kilo wegende boekcassette door Commissaris der Koningin Wim van de Donk. Rechts: de eindredacteur Jan van Oudheusden.
-Onderlinks:  De commissaris in gesprek met de auteur Jan van Oudheusden [m] en de voorzitter van de stichting ABC Jos van der Ven [r.] .
-Onder rechts: midden prof Harry Peters bestuurslid van de universiteit van Tilburg en voorzitter van de stichting Erasmusfestival.

foto's © paul kriele, 28 november 2010.

Van Oudheusden verwacht wel dat in 2020 alle luchtboogbeeldjes aangepakt gaan worden. ‘Dat is geen restauratie, maar onderhoud,’ zei de auteur die zinspeelde op het feit dat Bosschenaren tegenwoordig zeggen: ’Ik heb nog meegemaakt dat er rond de St. Jan geen steigers stonden..’..

Van Oudheusden dankte boekhandel Heinen, voor wie het na 100 jaar de laatste uitgave is geworden. En de stichting ABC als initiator van deze imposante uitgave.
In de speeches kwam ook tot uitdrukking dat de start van dit onderzoek, dat leidde tot deze uitgave, werd gemaakt door de in de zaal aanwezige Jan Michels van de pastorale ontvangstgroep, die tien jaar geleden met  Sjef Dirks met een inventarisatie van de zerken was begonnen.

Noten:
**Werkelijk auteur van boek 'Grafzerken Sint Janskerk' [1912]
'De grafzerken in de kathedrale Sint Janskerk' door Xavier Smits met tekeningen van L. van Valkenburg [1912].
Uit de inleiding [deel I] van 'De grafzerken' wordt de dominante inbreng van Smits in het 100 jaar geleden verschenen boek gerelativeerd.
De kunsthistoricus Smits was in die dagen aan de universiteit van Leuven gepromoveerd en zou daardoor -volgens het Provinciaal Genootschap- meer autoriteit genieten. Dat wordt nu als verklaring gegeven, dat de mede-onderzoeker en eveneens bestuurslid van 'het Genootschap' Sasse van IJsselt, een stapje terug moest doen. 
Maar Sasse was '..wel van groter betekenis voor deze belangwekkende publicatie waarbij  Smits pas in een later stadium betrokken raakte.'
jhr. mr. Sasse van IJsselt had al in1894 [18 jaar eerder] de - later door hem deels substantieel bekostigde - uitgave over de grafzerken bepleit !
***Grafzerken
Van de 520 gedenkstenen in de kathedraal dateren ruim 500 grafzerken, uit de 15e, het merendeel uit de16e en 17e eeuw en een reeks uit de18e eeuw. Daarvan zijn er 81 die zover zijn versleten dat de tekst niet te lezen valt. 420 zerken bevatten 1185 namen van mensen die er begraven lagen. De zerken werden allen door de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed [Ministerie O,C en W] gefotografeerd.

Boven rechts: Jan Michels van de pastorale ontvangstgroep werd door Jan van Oudheusden tezamen met Sjef Dirks [l.] speciaal genoemd als de toenmalige initiator van de inventarisatie van de grafzerken.
-Boven links: Genevieve Osborne-Horvathe en Milena Twiehaus van 'Danshuis Station Zuid' in een ballet 'Der Tot und das Mädchen', op muziek gezet door Schubert met een 'andante con Motto' , uitgevoerd  door het  Matangi kwartet.

-Links: Ed Hoffman in een voordracht over de [beeldende] kunst van het sterven: 'Ars Moriendi'.

foto's © paul kriele, 28 novemer 2010
 
Het Matangi Kwartet De Cappella Pratensis olv  Bo Holten.

‘De dood dat leeft’
Commissaris Wim van de Donk zei in zijn speech, na de onthulling van de cassette, ‘Cultuur hoort bij het leven, zelfs na de dood. De dood dat leeft in het bijzonder op deze middag, waar we de dood ten doop houden.’
Van de Donk benadrukte nog eens, dat het van groot belang is dat er met de verspreiding van de kennis van de St. Jan wordt doorgegaan.
De St.Jan bevat zulke fundamentele elementen van de Bossche , ja de Brabantse en zelfs van de Europese geschiedenis, die zouden verloederen als we die kennis niet blijven verspreiden, zoals met dit boek gebeurt.
'De St. Jan heeft er een nieuw monument bij,' aldus Van de Donk, die ook over dat engeltje met een mobieltje had gelezen. Maar dat beeldje is voorlopig terzijde geschoven…
De commissaris pleitte voor iets moderns, om een eigentijds erfgoed in de St.Jan aan te brengen. ‘Erfgoed is iets dynamisch, maar niet vol stof. Het is opgebouwd door mensen. Misschien kunnen we een gedenksteen in de kerk leggen. Een steen die zegt dat wij toegewijd zijn en dankbaar aan allen die dit mogelijk hebben gemaakt.’
Of is het beter iets virtueels op te zetten? Want ik voorzie dat ik met een I-phone door de kerk wandel en de informatie krijg die in dat boek staat. Want ik zie het niet als tegengesteld: een boek en een website.'

Na afloop was er voor de genodigden een samenzijn in de Pleinzaal en konden de intekenaars het literair/hisorische  'zwaargewicht' bij de balie van Heinen/Selexyz afhalen.

foto © paul kriele, 28 november 2010.


Ars Morendi/ de kunst van het sterven
Ed Hoffman ging aan de hand van enkele middel eeuwse stervenstaferelen*, waaronder een 'Jeroen Bosch', in op de directe manier van sterven. In die voorstellingen komt prominent de keuze tussen hemel en hel [verbeeld door een engel en de duivel] in beeld. Ook staat er vaak 'de kerk' , in de personen van priesters of kanunikken die de laatste sacramenten [hostie en de H.Olie aandragen] bij. Jeroen Bosch schilderde er 'de wereld van het geld' bij dmv een subtiel aangeboden geldzak. 
Hoffman wist dit tamelijk serieuze onderwerp op een soms badinerende manier aan de kaak te stellen, wat regelmatig tot hilariteit in de tot de nok toe gevulde theaterzaal leidde.

*Noot Middel eeuwse stervenstaferelen:
Hoffman nam bijv. 'Requiemdienst'uit de  Breviarium Grimani en van Jeroen Bosch 'De dood en de vrek' ter illustratie van zijn  betoog.

Ed Hoffman toont zich niet alleen een kenner van Jeroen Bosch, in zijn lezing 'Ars Morendi' gaf de geschiedenisdocent op een indringende en soms badinerende wijze een lezing over een van de meest elementaire aspecten van het leven: de dood geplaatst tegen de middel eeuwse rituelen daar omheen

foto © paul kriele, 28 november 2010.

Na afloop was er voor de genodigden een samenzijn in de Pleinzaal en konden de intekenaars het literair/historische 'zwaargewicht' bij de balie van de Uitgeverij Heinen/Boekhandel Selexyz afhalen.

Tegelijk met de presentatie ging de website, gemaakt door architectenbureau 'De Twee Snoeken' de lucht in. Ontwerper van de site is Patrick van Bakel www.grafzerkenvandesintjan.nl
De site met complete registers van zerken, locaties, aantallen en namen [genealogie en heraldiek e.d.] biedt de mogelijkheid  tot aanvullingen met nieuwe onderzoeksresultaten en blijft daardoor actueel.
wufietne uit


Terug naar boven