50 jaar na dato Integraal Binnenstadbeleid opvolger Structuurplan 1964

Printerversie
Gepubliceerd op: 02-07-2019 | Gewijzigd op: 16-07-2020
Het omstreden Structuurplan van 1969*, waardoor Den Bosch haar karakteristieke middel eeuwse structuur nagenoeg volledig verstoord zou raken, is mede dankzij de media, de publieke opinie én….de politiek onder leiding van burgemeester Gerrit van de Ven, ingehaald door het Integraal Binnnestadsbeleid van 1969. 50 jaar geleden werd de stad, qua stratenloop en gevelrijen, van de sloop gered.

*Het structuurplan van 14 juli 1964 was de herziening van dat van 1958.
 
..........
foto © paul kriele, 1 maart 1983
............
-Boven: De hoofdrolspelers: Gerrit
van de Ven  [vanaf 1969 -1978 de burgemeester],
die de stad door zijn ervaring met restaureren in Veldhoven als in Schaijk, gered heeft van de sloop  van historische monumentale panden en van enkele gevelrijen  in de binnenstad.

-Rechts boven: Burgemeestr Rob Lambooij, was van 1961-1969 burgemeester van Den Bosch en daarmee de voorganger van Van de Ven.
Lambooij, nog nauwelijks op publiciteit gericht, handelde het Structuurplan achter gesloten deuren af en bleef afwachtend met publiciteit daarover. 
Daardoor kwam er een sluier van geheimzinnigheid over het plan te hangen.
.....................................................................................
-Onder: Links advocaat mr. Hein Bergé met architect Jan van der Eerden die eerst met de actiegroep Comité Behoud Binnenstad en in 1969 met een politieke partij Beter Bestuur verzet pleegde tegen het Structuurplan en geleidelijk aan medestanders vonden. 

Hein Bergé:
foto © jan asselbergs, 26 mei 2010.
Jan van der Eerden
foto © paul kriele, 15 mei 2012.


Advocaat mr. Hein Bergé en architect Jan van der Eerden vormde een duo dat de ommezwaai van sloop naar behoud van historische monumenten en behoud van de Binnendieze in gang heeft gezet.** De politiek zou eerst nog aarzelend volgen. De Moriaan, het oudste Bossche stenen gebouw, werd als eerste gered. 1975 werd het eerste jaar dat het predicaat Monumentenjaar kreeg.

In dat jaar ontvingen het gemeentebestuur en mr. Bergé van het Nationaal Comité M’75 de Monumentenjaar Onderscheiding.

*Demping Binnendieze ingetrokken Na vier avonden debatteren viel uiteindelijk in de nacht van 21 op 22 november 1969 met 23 stemmen voor en 12 stemmen het besluit de Binnendieze te dempen. Het was het einde van een lang, fel en emotioneel, soms op de man gericht debat.
Het aanwijzen tot ‘beschermd stadsgezicht’, voorlopig in 1969 en definitief in 1972 betekende het niet uitvoeren van het besluit tot demping van de Binnendieze in 1969. Dat ’Beschermd Stadsgezicht’ was een overheidsmaatregel. Het betekende, dat de erkenning van de Binnendieze als monumentaal gegeven , nationaal werd onderschreven.
In de Uilenburg startte in 1972 een proefvak voor de restauratie van de Binnendieze, voorheen een Bosch’ riool.

** Voor Bergé en Van der Eerden was het Structuurplan van 1964 aanleiding op 18 juni 1965 het Comité Behoud van de Binnenstad op te richten. Daaruit volgde later de politieke fractie Beter Bestuur.

 Bron: De Binnendieze van ’s-Hertogenbosch / 25 jaar restauratie. 1998. Auteur Peter Verhagen.

Structuurplan 1964 & Integraal binnenstadbeleid 1969 [BLOS documentaire met betrokkenen op 9 augustus 1986]
Augustus 1986 was dus 33 jaar nadat in de raad en minder nog in de samenleving het Structuurplan speelde. En 50 jaar geleden, nadat in 1969 het Structuurplan werd ingehaald door het Integraal Binnenstadsbeleid. Kort gezegd betekende het Structuurplan van 14 juli 1964 een verminking van de historische binnenstad door de sloop van tientallen panden bedoeld het Bossche winkelhart beter bereikbaar te maken voor de bezoekers. Maar daartoe moest er ook een ring van tweebaanswegen rond de binnenstad worden aangelegd die het oude stratenpatroon dwars zouden doorsnijden.
Deelnemers aan documentaire Structuurplan 1964
Aanwezige gasten in studio: Mr. Hein Bergé Architect Jan van der Eerden raadslid en lid Comité Behoud Binnenstad, later de politieke partij Beter Bestuur [met Jongerengroep KVP] Antoine Jacobs, oprichter Knillis, tevens raadslid.

Eerder zijn gesprekken gevoerd met Ton Wagemakers [interview 1995] mr. Geert Verkuylen [interviews februari-juni 1997]. Frans Suijkerbuijk,toenmalig CDA- wethouder Ir. Henk Volbeda hoofd Stadsontwikkeling gemeente Jan van Grunsven Hoofd Voorlichting [Kabinetszaken gemeente] Burgemeester Gerrit van de Ven en Jan Oijen, hoofdredacteur Brabants Dagblad.
En geciteerd uit ‘Actie en besturen, 60 jaar PvdA in ’s-Hertogenbosch’: Johannes Jacques van Heijkoop wethouder PvdA en burgemeester Rob Lambooij.
 

ir. Henk Volbeda van Stadsontwikkeling. Volbeda was
de geestelijke vader van het Structuurplan van 1964
dat door hem als een Verkeersplan werd betiteld.



foto © paul kriele,  12 maart 1986.
..............................................................................................
.

Afdeling Stadsontwikkeling
Ir. Henk Volbeda werkte samen met ir. Herman Teerink en ir. Joop Strijbosch op de afdeling Stadsontwikkeling. Volbeda werd geadviseerd door het Rotterdams Stedenbouwkundig bureau Jan Kuyper.
enk Volbeda begint met: ‘De ideeën die eind jaren 50 begin 60 in grote steden speelden: Denk om de economische mogelijkheden in je binnenstad en let op de werkgelegenheid. Zo rijpte het klimaat voor het Structuurplan van 1964, waarin het voornamelijk speelde om een gezond hart van de binnenstad waar de mensen er moeten kunnen komen’.
Volbeda vervolgt : ‘De algemene angst was dat de oude vestingsteden, als je niet oppast dat die mobiliteit ook niet een beetje wordt waargemaakt, dat het dan de dood in de pot was voor je binnenstad. Kijk maar naar het downtown- effect daarvan in Engelse steden. Wat zich toen al aandiende waren de winkelcentra buiten de bebouwde kom, zoals in Rijswijk en Amstelveen, gelegen aan de rand van de stad, op zoveel km afstand van het stedelijk gebied die ook nog eens een overvloed van parkeermogelijkheden boden. Dat speelde in die jaren.’
 
Voor hoofd Stadsontwikkeling ir.  Henk Volbeda was het Structuurplan van 1964 vooral een verkeersplan.
Dat geven de lijnen op de kaart, radialen en tangenten dwars door Hinthamerstraat, Orthenstraat en Vughterstraat wel aan.
De gordelweg [Zuiderparkweg
en Lage Landstraat]  zijn nog
de restanten van dat vermaledijde plan.
 
....................................................................

Nog liever vierbaanswegen PK: Een van de kenmerken van het plan was de aanleg van tweebaans wegen naar het centrum. Deze radialen en tangenten voor het verkeer van de buitenwijken naar het centrum zouden dwars door de Hinthamerstraat, Orthenstraat en Vughterstraat gaan. De nieuwbouw op de hoekGeertruikerkhof- Orthenstraat,  St. Jorisstraaat-Vughterstraat en bij de Louwsche Poort herinneren nog aan de voorbereidende sloop ten behoeve van die doorbraak. Er waren zelfs raadsleden die pleitten voor vier- en zesbaanswegen.. [Voor foto's van die situaties zie onderaan dit artikel.]
 
Oud -wethouder Frans Suijkerbuijk
[*Bergen op Zoom, 1925], die op 33-jarige leeftijd in de raad kwam en in hetzelfde
jaar wethouder werd voor de KVP
.

foto © 1988.

Toenmalig wethouder Frans Suijkerbuijk, die in 1958 raadslid werd voor de KVP, voorloper van het CDA, en kort erop tot wethouder voor Verkeer en Openbare Werken werd benoemd: ‘Voor zover het Structuurplan betrekking had op de binnenstad, de stadsdriehoek, was het te doen door sloop doorbraken te maken. Het ging de gemeente om de bereikbaarheid van de binnenstad. Ik herinner me Henk Volbeda, Hoofd Stadsontwikkeling, die daar tot en met een voorstander van was.
Volbeda had daar ook steeds hele verhalen over. Hij zei bijvoorbeeld: Je moet die binnenstad, die toegangen, moet je vergelijken met aders. Doordat die adres dichtslibben moet je ze vervangen om leven in de binnenstad te brengen. Het was niet zo maar een Bosch idee, ook grote steden in het land dachten er zo over.’
 
Antoine Jacobs, toenmalig
raadslid en mede-oprichter van Knillis.


foto © paul kriele, 19 april 1995.
............................................................................................... 

 Reactie van Antoine Jacobs, raadslid en oprichter van Knilis over de uitspraken van Henk Volbeda en Frans Suijkerbuijk: ’Ik denk dat het plan van de jaren zestig inderdaad ontsproot aan de geest van die tijd. Men voelde zich in Den Bosch achtergesteld en gepasseerd door de steden Eindhoven, Tilburg en Nijmegen, waar veel modernere dingen gebeurden. Men had het gevoel dat de stad op het tweede plan zou komen als men de binnenstad geen lucht of ruimte zou verschaffen, zoals Volbeda en Suijkerbuijk het vertelden'.

PK Hoe lag het Structuurplan* bij de bestuurders?
Suijkerbuijk:’ Het College was niet verdeeld. Er was ook geen tweespalt in de coalitie. Want in die tijd bestond de coalitie uit de KVP en PvdA. Die twee fracties waren het met elkaar heel erg eens. Let wel: In den beginne…! Maar naar mate er meer weerstand kwam van de burgers, begonnen er ook meer raadsleden daar wat genuanceerder over te denken.’

PK: Verdedigers van het plan Van de tekentafel kwam het plan in de raad. Maar wie hebben het verdedigd?
Frans Suijkerbuijk: ’De burgemeester heeft een stuk verdedigd en ik heb een stuk verdedigd. Henk Volbeda moest daar in de raad een toelichting komen geven. We lagen voortdurend in de clinch met die oppositie tegen dat structuurplan, want elk voorstel waar wij als College mee kwamen, werd op een of andere manier ihkv het structuurplan getrokken'.

Mr. Hein Bergé: 'Mijnheer Suijkerbuijk zegt ‘We lagen voortdurend met de raad in de clinch omdat elk voorstel ihkv het structuurplan werd getrokken, ik heb dat eens nagegaan: 89 % van alle raadsvoorstellen werden door ons zonder enig probleem geaccepteerd. Slechts over 11% hadden wij problemen.‘

* Gemeenteraad stemt in meerderheid vóór Structuurplan Op 14 juli 1964 gaat een nagenoeg voltallige gemeenteraad akkoord met het Structuurplan. Enige kritiek komt van fractievoorzitter ir. Van der Kooy, die nog voor de stemming vraagt om de historische structuur van de Uilenburg te behouden en de waterlopen in dit gebied te ontzien. Ook ir. Johannes Jacques van Heijkoop twijfelde aanvankelijk. Maar in volgende sessies bleek ook de PvdA voor de meerderheid te zijn gezwicht….

Antoine Jacobs: ‘Van tegengestelde meningen binnen het College merk je als buitenstaander nooit zoveel, omdat die lui de kiezen op elkaar houden en naar buiten toe toch ‘His masters voice‘ zijn. Waar het om gaat is of de politieke besluitvorming zich aanpast. Dat is, als je terugkijkt vanaf 1986 wel gebeurd, maar het is wel in een ontzettend langzaam temp overlopen.
Wat je het gemeentebestuur MOET verwijten dat ze zo ontzettend langzaam die koers heeft bijgesteld. Dat heeft er toe geleid dat 10 jaar na de vaststelling van het Structuurplan, de Sint Pieter nog steeds gesloopt is en dat zelfs over een paar maanden de AMRO-bank op de hoek Visstraat-St.Janssingel nog gebouwd gaat worden. Dat is 22 jaar na dat Structuurplan. Nog steeds is men stukken van het Structuurplan aan het uitvoeren. Dát kun je dus de bestuurders verwijten.’



De eerste Kabinetchef van de gemeente
Den Bosch, Jan van Greunsven, die
later burgemeester werd van Vlijmen.


foto © gemeente, 1988.
 

PK: Rob Lambooij was burgemeester in de jaren zestig. Had de aristocratische Lambooij al moeite met publiciteit. Nog moeilijker lag het hem de kritiek te verwerken. 
Voorlichter Jan van Greunsven over Lambooij
Oud voorlichter Jan van Greunsven, de latere burgemeester van Vlijmen: ’Daar zat ie mee. Maar hij wilde zijn mede-bestuursleden niet afvallen. Hij is natuurlijk ook aan het twijfelen gegaan. Vandaar dat hij –beter te zeggen –het College- door al die tegenwind, eerst in de negatieve publiciteit en daarna toch in positieve zin veel heeft bijgestuurd. De weerstand bleef zeer kritische en zonder enige schenen schopperij over en weer, en werd goed overgebracht. Ja, dat je dan bijstuurt is dan het meest haalbare van het bestuur.’

Hein Bergé, ‘Ja mijnheer Lambooij, de voorganger van Van de Ven, was een alleraardigste man. Ik kan niet anders zeggen. Lambooij was eigenlijk niet opgewassen tegen de democratisering, die zich in die jaren ging voltrekken was. De gemeenteraad duurde voordat Beter Bestuur en de Jongerengroep van de KVP in de raad kwam nog geen twee uur. Er lagen panklare stukken van B&W voor de raad klaar. De leden dienden ze slechts toe te juichen en ‘Ja’ te knikken. Daarmee konden ze de avond verder gezellig doorbrengen.’

PK: Weerstand tegen het Structuurplan in de raad en daarbuiten
Het College van B&W lag niet alleen met de raad in de knoop, ook daarbuiten groeide de weerstand.
Burgemeester Gerrit van de Ven reageert daarop: ‘Hoe was de raad samengesteld? Dan kan ik het beste beginnen met de oppositie met aan de ene kant de fractie van Beter Bestuur olv de heer Hein Bergé en architect Van der Eerden als zijn zeer goede rechterhand. Die stonden voor dat de binnenstad. Die moest zo blijven zoals die was en zoveel mogelijk moest worden gerestaureerd. Dat was hun grote thema. Verder hadden zij grote bezwaren tegen o.a. het besluit om de Binnendieze te dempen en zij hadden grote moeite met afbraken van allerlei oude panden*. Daar zouden modernere gebouwen voor in de plaats komen, zoals de nieuwe gebouwen van V&D op de Pensmarkt en Kreymborg op de Schapenmarkt en Peek & Cloppenburg op de plek van Lohengrin op de Markt. Ik dacht dat dit al van de baan was toen ik kwam.
Ja en dan nog de kwestie van een soort vierbaansweg vanaf de Zuid-Willemsvaart dwars door de binnenstad naar de Dommel. Zij zijn –dacht ik- naar aanleiding van die doorbraken ontstaan.’
 
De Moriaan in de steigers.

foto © paul kriele,  9 april 2018.

*Behoud 400 jaar oud pand De Moriaan
Op 30 oktober 1956 besloot de gemeenteraad De Moriaan[sterk in verval, maar wel het oudste bakstenen huis] te slopen. Mede dankzij architect H.W. Valk, die in Het Huisgezin [voorloper van het Brabants Dagblad] van 8 november 1956 een pleidooi voor behoud deed. Zestig verontruste Bosschenaren stuurden, na een bijeenkomst in het Provinciaal Genootschap [nu Groot Tuighuis], op 23 november 1956 een brief naar de Minister van Onderwijs Kunsten en Wetenschappen, om hun bezwaren en ongenoegen over de aanstaande sloop kenbaar te maken en pleitten voor het behoud van dit karakteristiek pand. Hetgeen heeft geholpen.
Niet lang na die bijeenkomst, waarbij burgemeester Hein Loeff aanwezig was, wijst de Rijkscommissie voor Monumentenzorg de sloop af. De gemeenteraad zal enkele maanden later het besluit van 23 oktober 1956 herroepen Op 23 november 1958 wordt De Moriaan door datzelfde ministerie van OK&W tot monument verklaard.
Bron: ‘Actie en Besturen bij 60 jaar PvdA in ’s-Hertogenbosch’.

Burgemeester Gerrit van de Ven over Beter Bestuur: ‘Deze fractie heeft met opoffering van veel vrije tijd de mentaliteit van bestuurders en van de inwoners weten om te turnen. Ik had er helemaal geen moeite mee. Want ik stond in mijn hart –wat dat binnenstadsbeleid betreft - op dezelfde lijn als de heren Bergé en Van der Eerden. Dat wisten zij ook van mij, omdat ik al met Van der Eerden zowel in Veldhoven als in Schaijk, mijn voorgaande gemeenten, een keer gerestaureerd had.’
Wethouder Frans Suijkerbuijk.

foto © paul kriele,17 april 1986.

Frans Suijkerbuijk over die oppositie: ‘Beter Bestuur was als politieke partij voortgekomen uit Comité Behoud Binnenstad, de in 1964 opgerichte actiegroep. Vervolgens hebben ze aan de verkiezingen deelgenomen en kwamen –als ik het goed heb –in 1966 als politieke fractie in de raad. Ik herinner me ook nog de Jongerengroep die zich van de KVP hadden afgescheiden en vervolgens als zelfstandige partij verder ging. Zij zijn ontstaan uit onvrede dat hun positie als verkiesbaar op de KVP-lijst door het fractiebestuur niet werd gehonoreerd.
In 1970 was door de fusie van Beter Bestuur met die Jongerengroep van de KVP ‘Den Bosch 2000’ ontstaan. Zij werd de tweede grootste partij in de gemeenteraad. Als lid van het College van B&W heb ik met die jongeren uiteraard ook gesprekken gevoerd. Dat was met Jan van Osch, die later burgemeester van Westervoort is geworden, met Toine Jacobs, zo’n beetje de filosoof van de Jongerengroep, de latere oprichter van het Muziekbureau Jan Vis en Theo Leenders uit Rosmalen, die directeur van de Marsfabrieken in Veghel is geworden.

De torenflat van Domien vanGent...
Frans Suijkerbuijk legt nog eens uit waaruit de kritiek van Beter Bestuur bestond: ‘Volgens mij de twee doorbraken in de binnenstad. In hun standpunten was wel enige overdrijving herkenbaar en dat er veel meer gezegd werd dan wat het Structuurplan werkelijk inhield. Als je het verhaal van het plan van hen leest staan er stukken in die er nooit in hebben gestaan. Zo werd gesuggereerd dat de hoek Torenstraat –Hinthamerstraat van café De Poort van Kleef, afgebroken zou worden om plaats te maken voor een Torenflat. Dat was nergens op gebaseerd.’*
 
Links het kruispunt Clarastraat- Hinthamerstraat  voor een doorbraak tbv
een vierbaansweg door de Louwsche Poort.
Verder de vierkante flat
op de hoek Torenstraat-Hinthamerstraat.



tekening © gérard valk van 1964,
die Domien van Gent in handen kreeg.
.........................................................................

*Gepubliceerd op 4 maart 1965 door redacteur Hans Kessens van het Brabants Dagblad*.  Kessens schrijft over het ‘trucplan’, waarover de burgerij niets mag weten’.
Brabants Dagblad redacteur Hans Kessens werd ingegeven vanuit Domien van Gents wilde ideeën, en nam die voor waar aan...

Suijkerbuijk vervolgt: ‘In zijn betoog had Hein Bergé –niet lettend op de centen- volkomen gelijk. Dat ging wel met enige overdrijving gepaard. Dat is logisch, iemand die iets nastreeft moet het duidelijk en overdreven zeggen. Maar in die overdrijving pakten wij hem. Er was gewoon geen geld voor. Nogmaals: Dat was ook werkelijk zo.’ Inbreng Hein Bergé gewaardeerd ‘Ik moet ook eerlijk toegeven dat Bergé in die tijd een roepende in de woestijn was. Ik heb het hemzelf later nog eens gezegd. Hij heeft er in die Bossche binnenstad, hoewel ik voortdurend in de raad met hem in de clinch heb gelegen, er voor gezorgd dat daar een heleboel behouden is gebleven.’
Antoine Jacobs:’Wij mogen het nog eens hardop zeggen dat bij de gemeenteraadsverkiezingen in 1966 die Jongerengroep en Beter Bestuur met acht van de 35 beschikbare zetels in de gemeenteraad kwam. Voor elk van hen vier zetels. Dat was niet gering. De KVP verliest dan zes zetels. Niettemin werd besloten om Beter Bestuur buiten het College van B&W te houden. Had men op dat ogenblik de tekenen des tijds verstaan, nietwaar, en begrepen dat de Bossche burgerij toch verandering wilde, dan zou er een wethouder uit die kring zijn gekomen en was het schip sneller en gemakkelijker door die bocht gegaan. Maar dat mocht niet.
Vier jaar later komen de Jongerengroep en Beter Bestuur gemeenschappelijk met één lijst, halen zes zetels, zijn dan de tweede partij in grootte, opnieuw wordt die partij gepasseerd, voor een wethouderszetel door de andere partijen en wordt de heer Lauxstermann, van een veel kleinere VVD met drie zetels, tot wethouder gekozen.


Rol van Brabants Dagblad  
De toen nog  meer plaatselijke georiënteerde krant Het Huisgezin [voorloper van het Brabants Dagblad] , speelde een grote rol in het prijsgeven van de plannen. Vanuit de gemeente kwamen gegevens maar druppelsgewijs naar buiten. Pas nadat er een incident tussen de krant en de gemeente had plaats gevonden volgde er inspraakavonden en op de Markt een tentoonstelling ‘Houwen zo, bouwen zo’.




Over de openbaarheid zegt Volbeda: ‘Naar aanleiding van met name die doorbraken, kwam er een discussie op gang. Over de vierbaans Gordelweg en over allerlei andere dingen was er niet zo’n discussie. Maar de twee doorbraken kwamen in de publiciteit door die expositie 'Houwen zo,Bouwen zo' op de Markt. Die discussie kwam niet alleen op gang doordat Bergé en Van der Eerden in die tent nieuwe ruimtelijke fenomenen zagen.
Nee dat Structuurplan droeg al een etiket van geheimzinnigheid bij zich. En inmiddels kreeg de krant er ook lucht van. Wij hadden als enige het embargo van het gemeentebestuur dat alleen burgemeester Lambooij met de krant mocht spreken. Maar Lambooij deed dat niet -overwegende - dat het Structuurplan over de gemeentegrenzen heen reikte. Daarom vond hij het netter om eerst met de buurgemeenten, o.a. Vught, te praten over wat Den Bosch allemaal in de toekomst voor dit gebied zag. Dat achtte ik toen heel respectabel.
Lambooij’s houding was heel esthetisch om te voorkomen dat die gemeenten uit de krant zouden vernemen dat Den Bosch ook plannen voor stukken van hun grondgebied had bedacht. Had Lambooij toen maar gewoon aan de krant vrijgegeven, dat ie zei: ‘Ik wil eerst met hen zelf praten. Maar ik ben opgehouden door ziekte van mijn collega in Vught. Dan had het niet allemaal anders gelopen, maar het had niet die waas van geheimzinnigheid gekregen. Toen deden zich allerlei foute interpretaties de ronde. Zo van: Er is zeker iets met dat plan aan de hand..'. 
 
 

Oud -wethouder voor D66 Jan van Berkom.

foto's © paul kriele, 24 april 1988 [r]
en 29 december  2015.
  

Jan van Berkom over de oppositie
Oud raadslid, later wethouder Ton Wagemakers Ton Wagemakers, toen nog raadslid, was in de raad een van de weinigen die dwars voor de sloop van de Moriaan ging liggen, aldus Jan van Berkom. Tegen burgemeester Lambooij fulimineerde Wagemakers na de berichtgeving in het Brabants Dagblad dat de gemeente die ‘manke berichtgeving’aan zichzelf heeft te danken door die slechte gemeentelijke voorlichting [bijv. de trage openbaar making, een aspect dat Lambooij pas na de aanname van het plan wenste.

In de raad zat ook Johannes Jacques van Heijkoop die aanvankelijk tegen het structuurplan was, maar ‘bijdraaide’ met de goegemeente. Van Heijkoop had de portefeuille R.O. en Volkshuisvesting. ‘Een structuurplan van 1964 zouden we nu nooit meer meemaken,’ aldus Van Heijkoop bij zijn afscheid in augustus1970.

PK Uit die jaren dateert de afdeling Voorlichting van de gemeente.
Jan van Greunsven was de eerste chef Kabinet & Voorlichting. Juist in die periode, eind jaren zestig, ontstond de behoefte aan een afdeling Voorlichting. Dat plan ontstond mede door een incident, dat ik me nog heel goed kan herinneren. Het had een grote controverse tussen het Brabants Dagblad en het gemeentebestuur tot gevolg. Daarin draaide het om onvoldoende openheid, men zat niet op één lijn en de berichtgeving vond men onvoldoende. Daarom durf ik zoveel jaren later te stellen dat er inderdaad sprake was van een grote controverse tussen het stadsbestuur en de hoofdredactie van het Brabants Dagblad. Dat waren toen drs. Joep Naninck en drs. Jan Oijen.
 Climax in controverse Geruchten en interpretaties kregen toen een climax toen er een artikel in het Brabants Dagblad verscheen dat berust was op onjuiste informatie. Dat had een tweespalt tussen krant en bestuurders tot gevolg.


Jan Oijen, hoofdredacteur van het Brabants Dagblad.

foto © paul kriele,  28 mei 1985.
......................................................................................

Drs. Jan Oijen, hoofdredacteur van de krant, zegt daarover: ‘Redacteur Hans Kessens had kontakten met Domien van Gent, die zich iets van cultureel attaché noemde, za’k maar zeggen. Domien vertelde Hans Kessens, dat hij documenten had van grote plannen van Suijkerbuijk over een torenflat op de hoek Torenstraat. Den Bosch wilde zich een beetje met de grote boulevards van Parijs vergelijken. De stad moest opgestoten worden in de vaart der volken. Domien maakte Kessens aan de hand van tekeningen wijs, ik kan het niet anders noemen hoor, dat dat en dat de plannen waren. Het waren dan wel geen officiële tekeningen. Hans Kessens heeft toen op basis van die gegevens een pagina geschreven.

Uiteraard raakte toen het hele stadhuis in opstand. Toen zijn Joep Naninck en ikzelf op het stadhuis geweest om burgemeester Lambooij en de wethouders Frans Suijkerbuijk Openbare Werken en W. Lennaerts van Financiën de zaak door te spreken. Zij konden ons met stukken aantonen dat er geen flikker van klopte. Helemaal geen flikker. Dan sta je als hoofdredacteur goed in je hemd.
PK: De redactie deed het boetekleed aan en hoofdredacteur Joep Naninck schreef een rectificatie.

Reactie Hein Bergé op de tweespalt ‘Als je zo geheimzinnig bent dan moet je je niet verwonderen dat er dan meningen de ronde gaan doen en er een opinie wordt gevormd die misschien niet altijd even juist is. Dat is de schuld van de geheimzinnigheid. Had men openheid van zaken gegeven, dan hadden er nooit verkeerde dingen in de krant gestaan. Bovendien is er door die mijnheer Kessens niet één artikel, maar zijn er nog twee andere artikelen verschenen en die waren steengoed. Die ene, die voort kwam door een vergissing met Domien van Gent, was heel logisch, want op de officiële kaart van het Structuurplan staat een vierkant blok ingetekend op die hoek waar dat café zit. Niemand heeft ons dat blokje uit willen leggen wat daar de bedoeling van was.’

Jan van der Eerden over Hans Kessens ‘Ik heb hem ook later nog leren kennen als een zeer gewetensvol journalist die altijd hoor en wederhoor toepast en die zeer zorgvuldig is in zijn formuleringen. Inderdaad, wat mijnheer Bergé zojuist zei, hij kan een foutje hebben gemaakt, rond die torenflat bij de Sint Jan, maar dat is dan ook het enige. Voor de rest waren zijn artikelen zeer to the point’.
Antoine Jacobs: ‘Het is opmerkelijk dat de toenmalige hoofdredacteur van het Brabants Dagblad Jan Oijen nog met zoveel emoties kan zeggen dat daar geen flikker van klopte. Dat is toch wel kenmerkend dat die krant in die jaren wel heel erg braaf was. Wat ze gedaan hebben was naar hedendaagse maatstaven journalistiek gezien, helemaal niet zo opmerkelijk. Als je geen informatie krijgt dan kun je niet anders dan met een speculatief artikel porberen om de zaak in de publiciteit te trekken. Dat is het enige wat het Brabants Dagblad gedaan heeft. Vandaag de dag zouden we daar niets van zeggen. In de jaren zestig was dat kennelijk zo’n grote zonde dat nu nog de heer Van Oijen, terug denkend aan die dagen, eigenlijk een soort boetekleed aan trekt.’

De afloop van het Structuurplan
Jan van Greunsven: ’Voor de rest vind ik dat het wel zijn goede kanten had. Maar het heeft te lang gesleept Het is toch een keer vastgesteld. Ik weet niet precies meer wanneer. Het is eigenlijk blijven liggen. Niemand en dan bedoel ik een gemeenteraad als hoogste bestuurscollege zag het niet meer zitten. Het was dood gepraat.
Burgemeester Gerrit van de Ven:’ Toen is die binnenstadscommissie gekomen die met het rapport verscheen het ‘Integraal Binnenstadsbeleid’*. In het algemeen was de belangstelling van de mensen toch gericht op het behoud van die binnenstad en het behoeden voor verdere afbraak. Voor mij was het bewijs dat we op de goede weg waren, dat Beter Bestuur zichzelf ophief met als motief: We hebben op het ogenblik voldoende vertrouwen dat op basis van dat rapport Integraal Binnenstadsbeleid zo ook met de binnenstad wordt omgesprongen’.
In 1969 is het Rapport Integraal Binnenstadsbeleid vastgesteld. Aanvaarding betekende dat het eerder genomen besluit tot demping van de Binnendieze niet herroepen behoefde te worden, hoewel nimmer het besluit van nog geen jaar tevoren [21 januari 1969 met 32 tegen 12 stemmen] is ontkracht’.
 


Oud wethouder
mr. Geert Verkuylen. 



foto © paul kriele,  1 april1997.

Mr. Geert Verkuylen Oud wethouder mr. Geert Verkuylen neemt het de publieke opinie kwalijk dat ze het Structuurplan teveel vereenzelvigt met de KVP. De angst was dat zonder een Structuurplan 1964 de stad failliet zou gaan. Maar...intussen maakte zich in de samenleving een volkomen andere gedachtengang meester. Die omslag was de verdienste van mr. Hein Bergé en Jan van der Eerden.

 Antoine Jacobs‘ slotvisie: ‘Niets geleerd van toen’ ‘Terugkijkend op het gebeuren van de zestiger jaren is de vraag: Hebben we er van geleerd, of vervallen we nog steeds in de oude zonden van dit tijd? Ik moet aan de ene kant vaststellen dat gelukkig vandaag de dag met een veel grotere zorg door het gemeentebestuur gewerkt wordt aan het behoud van de sfeer en het karakter van de oude binnenstad. Dat hebben we na twintig jaar geleerd. Maar van de andere kant hebben we nog steeds niet geleerd dat als we weer voor hete vuren staan, we er ook nu weer echt doorheen moeten en iets op moeten offeren om de binnenstad echt mooi te houden.
Dus vervallen we ook weer in de eigentijdse realiteit, in de beslissingen van gisteren, vandaag en van morgen, telkens weer in de oude fouten van de zestiger jaren, die toen zo zijn bestreden en waarvan iedereen zegt: Dat had zo niet gemoeten. Maar vandaag doen we het weer. We gaan weer over een paar weken slopen in In de Boerenmouw, er dreigt nog altijd een gevaar om de hoek van de Rijks–HBS en aan de Papenhulst, we dreigen ook weer met flats opgescheept te worden aan de Zuidwal. Zo gaan die beslissingen door door. Eigenlijk zie je dan dat we te weinig hebben geleerd van toen.’
 
... ....

Jan van der Eerden: ‘Ik denk dat de belangrijkste oorzaak van het verkeerde beleid hierin gelegen is dat de burgerij van 25 jaar geleden onverschillig stond tegenover wat er met de stad gebeurde. De waarde van de stad werd onbewust ervaren. Daarom besluit ik met: Iedereen die zich oprecht betrokken voelt bij het voortbestaan van het stadskarakter wil ik vragen om vooral heel waakzaam te blijven.’

Mr. Hein Bergé: Tot slot wil ik het boek aanhalen ‘De onherbergzaamheid van onze steden’ van de schrijver Alexander Mitscherlich
De stad is, als het in orde is, een liefdesobject van haar burgers Zij is een uiting van een collectieve generaties omvattende kracht tot vormgeving en leven Zij bezit een jeugd die onverwoestbaarder is dan de geslachten Een leeftijd die langer is dan die van de individuen die hier opgroeien Een wezen waaraan men zich gebonden voelt en waaraan men niet los kan komen. Men blijft eeuwig haar kind of haar vertederde bezoeker.

En als allerlaatste ir. Henk Volbeda kijkend in de toekomst. ‘Dat de ingreep of je het bij het goede eind hebt gehad, dat blijft een collectieve zaak, die laat zich niet na tien of twintig jaar aftekenen. Ik ga ook niet zo ver om te zeggen, wie ben ik ?, als je over 50 of 75 jaar nog eens om de hoek komt kijken van wat er van de binnenstad zo was verworden, je misschien nog wel eens spijt zou kunnen hebben dat je niet voor een betere verkeersontsluiting zou hebben gezorgd. Het lijkt een beetje op gefrustreerd nakaarten.’

Nieuw Structuurplan Zowel het Structuurplan 1964 als het Dempingsplan Binnendieze werden ingehaald door het rapport ‘Integraal Binnenstadsbeleid van 1969’, waarin omzichtig met monumenten werd omgesprongen. Een van de grondleggers van het nieuwe plan ‘Verkeerstructuur Binnenstad ’s-Hertogenbosch‘ was ir. Goudappel, waaruit het nieuwe Structuurplan van 1980 is ontstaan. In 1975 kreeg de stad het predicaat ’Monumentenstad’. Dat was na de restauratie van De Twaalf Apostelen in de Sint Jorisstraat, De Moriaan op de Markt en het Kruithuis aan de Citadellaan.

Indertijd gesloopte panden tbv het  Structuurplan van  1964
Op drie locaties in de binnenstad  zijn panden gesloopt tbv een voerbaans verkeersweg rond de binnenstad, zoals op de hoek Orthenstraat-Geertruikerkhof.  
 
.....
Op deze hoek zijn in Orthenstraat en Geertruikerkhof panden
gesloopt tbv een doorsteek naar de Buiten Haven/ Sint Janssingel.
Rechts is een pandje weg en aan de overkant kwam later
nieuwbouw op daar ontstane kaalslag. 
foto'
s  © paul kriele, 26 januari 2019.
....

Op de hoek Geertruikerkhof met de Orthenstraat stond een klein laag pandje. Het was het groentenwinkeltje van Smetsers. Dat pandje werd in de jaren 60 gesloopt om plaats te maken voor een vierbaansweg. Hoek Sint Jorisstraat- Vughterstraat Ook daar is een pand gesloopt maar in de wedstrijd die werd uigeschreven in 1985 [bij 800 jaar ’s-Hertogenbosch] ingevuld met een strak modern pand.
 
....  
....  
Locatie Hinthamerstraat-Louwsche Poort panden gesloopt 
tbv een doorsteek naar Zuid-Willemsvaart Clarastraat. 


foto's © paul kriele, 26 januari 2019.
 

Hinthamerstraat ter hoogte van de Louwsche Poort
In de gevelrij thv de Louwsche Poort werd een pand gesloopt. Aan de overkant [Hinthamerstraat 129 zou de zaak van Van Mackelenbergh gesloopt worden, maar dat ging–door vertraging van de verhuizing- niet door.

Hoek Sint Jorisstraat -Vughterstraat 
......
Hoek  St.Jorisstraat /Vughterstraat: Ook hier moesten panden wijken voor een vierbaansweg.
foto's © paul kriele, 26 januari 2019.
.....

Op al deze drie plekken is na een prijsvraag in het jaar 1985 [Den Bosch 800] -dan wel erg vertraagd -nieuwbouw gekomen.

Korte cv's van deelgenomen gasten aan de documentaire van augustus 1986

-Prof. dr. Antoine Jacobs vanaf 1971 raadslid voor PvdA PPR Raadslid voor Knillis van 1 maart 1972 tot 1 juni 1973 en van 1 oktober 1974 tot 1 februari 1975 en van 29 oktober 1981 tot 19 september 1983. Foto © 19 april 1995

-Jan van der Eerden * 25 november1926 + 5 januari 2019 Architect Jan van der Eerden begon in1956 met een eigen architectenbureau. Van der Eerden was samen met Hein Bergé in 1962 mede-oprichter van de protestgroep Comité Behoud Binnenstad, dat in 1966 overging als politieke partij Beter Bestuur. Die partij trok zich in 1971 uit het politieke veld terug toen Knillis met vergelijkbare doelstellingen, werd opgericht. Architect Jan van der Eerden is feitelijk de scribent rond de protesten van het Comité Binnenstad resp. Beter Bestuur geweest. Mr. Hein Bergé, die in de openbaarheid trad, ging met de eer strijken.

-Jan van Greunsven * 11 november 1928 werd na zijn functie als Kabinetchef bij achtereenvolgens bij burgemeester Rob Lambooij en Gerrit van de Ven burgemeester van Maarheeze en daarna van Vlijmen. Tekenend voor die tijd was dat Lambooij het voorstel van Van Greusven, die zich bij zijn aanstelling als voorlichtingsfunctionaris bij het Brabants Dagblad wilde gaan voorstellen, afwees. ‘Daar gaat u niet naar toe,’ heeft Lambooij hem gezegd. Op instigatie van gemeentesecretaris Jos van Geelen is Van Greunsven toch naar de krant gestapt. De positie van Kabinet & Voorlichting chef is overigens pas na de controverse gemeente met Brabant Dagblad, ingesteld.

-Ir. Johannes Jacques van Heijkoop  [*Barendrecht, 1 april 1910 + Den Bosch, 7 april 1996] Heijkoop was raadslid voor de Partij van de Arbeid vanaf 27 juli 1962 tot 1966. En wethouder voor de PvdA voor R.O. en Volkshuisvesting 1966-1970.

-Rob Lambooij Van februari 1961 tot januari1969 was Rob Lambooij burgemeester van’s-Hertogenbosch. Zijn voorgaande stad als burgemeester was Hengelo. De voorzitter van het stadsbestuur kenmerkte zich, vergeleken bij zijn voorganger Loeff, met een meer timide maar wel een aristocratische houding. Zijn weinig open en terughoudende communicatieve opstelling wekte weinig sympathie. Dieptepunt was de trage openbaarmaking van het Structuurplan 1964. Maar oud-wethouder Frans Suijkerbuijk noemt ook enige positieve karaktereigenschappen: een bijzonder aardige magistraat, chic en uiterst charmant. En in kleine kring zelfs geestig. Maar de tegenstand van met name Hein Bergé vond Lambooij ‘onbehoorlijk’. En diens opstelling ‘een dolksteek in de rug’. Lambooij kwam pas naar buiten met het plan nadat de gemeenteraad op 14 juli 1964 akkoord was gegaan. Een ander element waarom dit zo snel en gehaast door de raad werd gestuurd was dat Lambooij, zo kort voor zijn aftreden, niet zijn opvolger met dit plan wilde opzadelen. De verdiensten van Lambooij liggen vooral op het culturele vlak, zoals het in eigendom komen van de schouwburg Casino en het oprichten en instellen van velerlei culturele instellingen [Industriële Kring, schoolconcerten, kunstmarkten] en de uitgroei van de opleidingen in het kunstonderwijs. Twee jaar voor zijn vertrek - in 1967- vond de grote Jeroen Boschtentoonstelling in de oude Jacobkerk in de Bethaniëstraat plaats. Jan Oijen In de tweespalt tussen ‘krant’ en gemeente waren hoofdredacteur van het Brabants Dagblad drs. Jan Oijen samen met collega redacteur drs. Joep Naninck degenen die door burgemeester Rob Lambooij op het stadhuis ter verantwoording werden geroepen over het ‘truc-plan’ in de krant. Door dat gesprek volgde een rectificerend artikel van Joep Naninck onder de kop ‘Amende honorable’ [Nederig excuus] Redacteur Hans Kessens was [inclusief de illustratie van een torenflat] geïnformeerd door Domien van Gent. Deze kunstzinnige Bosschenaar moest eerder artistiek dan serieus genomen worden. Van Gent had, zoals dat tegenwoordig heet, nep news verspreid.

-Frans Suijkerbuijk *Bergen op Zoom 8 maart 1925 Kwam op 2 september 1958 in de gemeenteraad door zijn lidmaatschap van de Jongeren in de KVP en zijn hoge positie op de verkiezingslijst. Daarmee was Suijkerbuijk een van de jongste in de raad. Binnen het jaar werd Suijkerbuijk wethouder als opvolger van Ferd van den Eerenbeemt. Diens portefeuilles waren Verkeer, Openbare Werken en later ook Woningbouw. In 1968 stapte Suikerbuijk van de politiek over naar de bouwwereld en werd voorzitter van Moduul Makelaardij b.v..

-Mr. Gerrit van de Ven  *Teteringen, 7 mei 1913 was tussen april 1969 en met 1978 burgemeester van Den Bosch. Schaik en Veldhoven waren de twee standplaatsen die aan de Bossche bestuursperiode vooraf gingen. Van de Ven heeft in tijden van woningnood en werkloosheid met tactische en beleidsmatig de juiste standpunten dit moeilijke tijdperk weten te overbruggen. Ook door tijd te nemen voor de oppositie [o.a. de BUPO] en naar hun bezwaren te luisteren. De toenmalige Commissaris van de Koningin wist bij de keuze voor Van de Ven dat deze begrip en respect had voor een historische binnenstad.

-Mr. Geert Verkuylen *Venlo 6 december 1928 + Den Bosch, 31 juli 2010 Verkuylen was naast zijn beroep als bestuurslid van kinderzorginstelling, bestuurslid van de KPV afdeling Zuid. Verkuylen werd in 1962 –het jongste- raadslid voor de KVP. Vanaf 1966 fractievoorzitter van de KVP, in 1968 tijdelijk wethouder tot 1970. In 1970 opnieuw fractievoorzitter en vanaf 1974 -1990 zestien jaar wethouder, aanvankelijk voor Sport Jeugdzaken en Onderwijs, later voor Economie en Financiën. Ir. Henk Volbeda hoofd Stadsontwikkeling was samen met Joop Strijbosch als hoofd van het Sociologisch onderzoek en Sanering. De bedenkers en uitvoerders van het Structuurplan 1964, dat volgens Volbeda louter een verkeersplan was.
Oud CDA-wethouder Ton Wagemakers
was een van de weinigen die toen -nog
als raadslid - kritische noten plaatste bij 
het Structuurplan 1964.
Ook PvdA-ers Van Heijkoop  en
ir. Van der Kooy hadden wat kantekeningen bij onderdelen van het plan. 


foto © paul kriele, 4 april 1995.
........................................................................

-Ton Wagemakers *Breda, 9 juni 1919 + Den Bosch 7 januari 2000 Na zijn beroep als handelsreiziger voor de papierfabriek De Hoop in Ede werd Wagemakers raadlid voor de KVP van september1962 tot september 1970 en vervolgens wethouder R.O. en Bouwnijverheid tot 1978, het jaar waarin hij burgemeester van Heeswijk Dinther werd.

Terug naar boven