Bodar ontmoet Bluyssen

Printerversie
Gepubliceerd op: 15-08-2003 | Gewijzigd op: 14-02-2010
---------
foto's © gerard monté 17 maart 2003 [l] en 14 december 2006 [r.]

Bodar ontmoet Bluyssen [i}


Bron Katholiek Nieuwsblad dd. 15 augustus 2003

'Wij hebben voor u gebeden dat uw geloof niet bezwijkt. En gij op uw beurt, tot inkeer gekomen, versterk uw broeders, versterk uw zusters. Wij hebben voor u gebeden dat uw geloof niet bezwijkt.' Bij mijn afscheid van de Friezenkerk in Rome deze winter hadden we dit lied als slot van de viering gezongen. "Je begrijpt toch waarom we dit hebben gekozen", zegt rector Rud Smit na afloop. -"Neen." "Het is gecomponeerd bij het afscheid van monseigneur Jan Bluyssen als bisschop van 's-Hertogenbosch, de stad waarheen jij nu verhuist."

Dezer dagen heb ik de emeritus-bisschop bezocht in de Marienburg - het gesprek waarin ik liever naar hem had geluisterd, maar waarin hij meer naar mij heeft geluisterd. Bij het afscheid krijg ik het boek Bisschop Bluyssen. Geloven in mensen - mensen geloven ten geschenke. Ik had ervan blijk gegeven het niet te kennen. Een spannend boek. Om de persoon van de bisschop, maar ook om de toestand van de Nederlandse Kerk bij zijn afscheid in 1984 - tevens nu manier om het Bossche bisdom beter te begrijpen.

Een bisschop die - naar Jesaja - niet roept en schreeuwt en de stem niet verheft op straat, aldus plebaan Gerrit van de Camp die vaststelt dat "na eeuwen van al te hoogkerkelijk overwicht" stilte een verademing is. Is het vertrek van bisschop Bluyssen geen "kruisiging van de conciliaire droom met alle verlatenheid vandien?", vlamt journalist Rex Brico. Want heen gaat een herder die "niet voorschrijft maar aanbiedt". Voor Bluyssen "is geloofsverkondiging geen eenrichtingsverkeer van gemijterden naar ongemijterden, maar getuigenis in dialoog". De geest van het Tweede Vaticaans Concilie, zo Brico, beduidt immers "de kwetsbare geest van de uitnodiging" tegenover "de gewapende geest van de dwang": oecumene aangemoedigd, verscheidenheid van Geestesgaven beklemtoond, bisschopsambt èn lekenstand beide in mondigheid verhoogd, de Kerk die de wereld niet zozeer leven nà de dood voorhoudt, maar veeleer menswaardig leven vóór de dood. In zijn afscheidspreek van 29 mei spreekt de bisschop drie wensen uit als 'geestelijk testament': Laat de Kerk bezorgd blijven voor eenvoudige mensen, voor hen die van nature meer op gevoel afgaan dan op verstand. Draag het christelijke geloof duidelijk uit waarvan Jezus de kern is om zijn mensenliefde èn om zijn Godsopenbaring. Beijver u om de 'voorgangers' opdat die goed werken en toenemen in aantal.

Antoine Bodar

Bodar ontmoet Bluyssen [II]

De Bluyssen-bundel houdt de spiegel voor van de 'geloofsgemeenschap in beweging' toen. Zoals de andere bijdragen is die van Bernard kardinaal Alfrink kerkhistorisch van belang, maar daarenboven voor de geschiedenis van de theologie. Alfrink wijst op de eenzijdigheid van het Eerste Vaticaans Concilie. Als gevolg van de Frans-Duitse Oorlog is die kerkvergadering in 1870 wel beëindigd maar nooit gesloten. De plaats van de paus was toen al behandeld, maar nog niet - volgens plan - die van de bisschoppen en het bisschoppencollege. De positie van de paus kreeg daardoor "bijna honderd jaar lang een zekere eenzijdige benadering". Met het Tweede Vaticaans Concilie is de verantwoordelijkheid van bisschoppen en bisschoppencollege alsnog bepaald - volgens de kardinaal naast "de visie op de Kerk" en "de plaats van de gelovigen" de belangrijkste besluiten van die vergadering. Voor Alfrink is het concilie in eigen leven "een nog al ingrijpend gebeuren" geweest. Nu ook Bluyssen geen deel meer uitmaakt van het Nederlandse Bisschoppencollege heeft geen lid daarvan nog zelf Vaticanum II 'beleefd'. "Daardoor ontstaat het gevaar van verschil van mening bij de uitleg van wat daar gebeurd is." Aldus de kardinaal die van theologen verwacht dat zij daaraan vrij en kritisch richting geven. Evenals zijn scheidende ambtsbroeder meent Bernard Alfrink dat polarisatie "heilloos" en "onevangelisch" is. Niettemin noemt hij haar "nevenverschijnsel van het concilie - ontstaan binnen de gemeenschap en door de gemeenschap zelf".

Inmiddels is bijna evenveel tijd verstreken tussen de kerkvergadering (1965) en de kardinale overweging (1984) toen als die tussen Bluyssens afscheid (1984) en dit schrijven (2003) nu. Een boekerij over het Tweede Vaticaans Concilie wordt bijeengeschreven en de glossen bij die documenten roepen aantekeningen bij de bijbel in herinnering ten tijde van Erasmus. De concilieteksten laten vrijheid tot nadere invulling - daarom door de ene getuigend van bevleugelde sterkte, door de andere van toegelaten zwakheid. De Kerk is deel van de wereld. Niemand twijfelt daaraan nog - althans als menselijk instituut, zoals in de periode van dezelfde Erasmus. Veelal lijken gedachtegangen en redeneringen binnen de Kerk van geen andere orde als van die in de wereld als geheel. Beleving en doorleving, verwerking en doorwerking van Vaticanum II hebben in theologische debatten geleerden als Hans Küng en Joseph Ratzinger tegenover elkaar gebracht.

Antoine Bodar

Terug naar boven