Bastion St. Antonie klaar

Printerversie
Gepubliceerd op: 08-05-2007 | Gewijzigd op: 16-03-2014
Bastion St.Antonie bijna klaar  8 mei 2007
Afronding restauratie Bastion St. Antonie gevierd 27 juni 2006.
Projectpromotion rond Bastion Antonie door van Maerlantschool 30 oktober 2006

Historie Bastion St. Antonie
De naam St. Antonie is afgeleid van Hertog Antonie van Brabant die in 1410 op die plaats een burcht liet bouwen. In 1535 werd deze burcht versterkt tot blokhuis en staat sedertdien bekend als Sint Anthoniuspoort. De poort vormde de toegang voor de bewoners van ondermeer Schijndel, Den Dungen en St. Michielsgestel.
Bij de belegering van de stad door prins Maurits in het najaar van 1601 raakte de Anthoniuspoort ernstig beschadigd.
Zeventien jaar later - tijdens het twaalfjarig bestand - is tot afbraak van de poort besloten Op die plaats kwam het Bastion St Anthonie te liggen, zoals we dat nu nog deels kennen. Binnenkort -najaar 2004- wordt het gerestaureerd zodat de functie als onderdeel van de vestingwerken weer herkenbaar wordt.Bouwbeschrijving: De muren van het bastion zijn bijna 2 meter dik en de breedte van de schouderhoeken bedraagt 95 meter, de diepte van saillant tot de keel ongeveer 80 meter en de breedte van de keel circa 74 meter.
Bij de bouw van dit bolwerk is aan loon voor de arbeiders, zomede aan de huur van de pleyten inzake het overzetten en het varen van 600.000 mopstenen en calck betaald 369 gulden, 14 stuivers en 20 ort.
Bij het graven van het Drongels Kanaal [1908-1909] door de firma De Groot Kalis uit Baardwijk heeft de gemeennte Den Bosch voor 0,58 -oude- centen per kubieke meter zand aangekocht.
Met die grond zijn de lager gelegen gronden tussen de Zuid-Willemsvaart en de Grote Hekel opgehoogd. Tegelijkertijd werd de vestinggracht tussen kanaal en Bastion Baselaar gedempt. In totaal is toen 67.000 kubieke meter grond verwerkt.

Een bastion zoals dit is een verdedigingswerk. In het begin lagen er zandheuvels op, die overigens terugkeren. Kanonnen op afuiten richten zich op het westen voor de aanvallen uit Gelre en kort na 1600 op het zuiden tegen de belegeringen van Maurits en broer Frederik Hendrik.

't Stortje, die naam is afgeleid van de functie van vuilstort die het terrein kort na 1900 -na de bouw van de manege aan het Nachtegaalslaantje- -heeft gehad. Op 13 september 1934 besluit de gemeenteraad 't Stortje aan te wijzen als circusterrein. Maar eerst moest nog het met zand afgedekte vuilnis indikken, wat 5 à 6 jaar zou duren..
Op 2 juni 1938 brengt het College van B&W het circusterrein nogmaals onder de aandacht van de Directeur van Gemeente Werken[GW].
In 1938 neemt Circus Bouglione het terrein voor de eerste maal in gebruik. Maar de verslaggever van de krant is er erg ontevreden over omdat het er aartsdonker is en de bezoekers gevaar lopen in de 'Ravijn' [stadsmuur] te storten...


situatie oktober 2007
Herfstlicht op Bastion St. Antonie foto's © jan-clemens lampe, 5 oktober 2007

Indrukken van het bastion St. Antonie op een herfstmorgen. 

 foto's © jan-clemens lampe, 5 oktober 2007.  
 

Het bastion vanuit diverse gezichtshoeken bekeken.
situatie mei 2007

De graszoden zijn allemaal weer goed geplaatst en/of aangevuld.
Boven rechts:  vanuit fiets/wandelpadje Limietlaan. Rechtsonder:  zicht op de Hekellaan
.
foto's © gerard, monté, 3 mei 2007. 

situatie april 2007

Projectpromotion rond Bastion Anthonie door van Maerlantschool  30 oktober 2006

Zeven groepen van de Van Maerlantschool [ICT-vmbo] op Zuid hebben de afgelopen twee jaar zich toegelegd op de promotie van het Bastion Sint Anthonie. Ze waren daar al bij betrokken toen er een afuit met kanon werd geplaatst als afronding van het herstel van het Bastion dat gelegen is langszij de Hekellaan/hoek Van Veldekekade. Daaruit is een nieuw project gegroeid in de vorm van een opdracht. De leerlingen van de ICT-groep van de Van Maerlantschool zetten zich aan het werk om de jeugd meer bij de vestingwerken te betrekken.

Met behulp van de leraren en met inspraak van de gemeente gingen zij aan de slag. Na een voorbereiding en een studie [archiefonderzoek, kranten lezen] werd een uitwerking volbracht en een presentatie samengesteld waaraan elk zijn/haar idee had gekoppeld. Die presentatie gebeurde compleet met budgetoverzicht en promotieplan.

Die presentaties werden maandagmiddag 30 oktober 2006 aan wethouder Jetty Eugster [o.a. vestingwerken] en de ambtenaren Huibert Crijns, Moniek de Nijs en Ivo Scheffers, die bij de vestingwerken zijn betrokken, gepresenteerd . Daarbij waren uiteraard de leraren Paul Vos, Jan Hovius en Tanja Popma aanwezig, evenals het Brabants Dagblad en de site Bastion Oranje. Een eigen team van de Van Maerlantschool legde deze presentatie [voor een power pointpresentatie] in de raadzaal van het Bestuurscentrum vast.
Boven: De groep die het spits af beet : Emilie Veltman, Jeff Peters en Bo Moonen.
Rechtsden: daarna volgde Els Maas, Shannon Broks en Stefan Munster.
Rechts groep 3 bestond uit Rafal Bechtold, Martijn Appeldoorn en Peter Lombarts.

 

Alle groepen hadden de opdracht gekregen eerst enkele typisch Bossche monumenten of delen van de vestingwerken te bezoeken en daarover een verslag te maken. Dan volgde in de presentatie het programma dat zich af moest spelen op het Bastion Sint Anthonie. Aan dat programma zat het idee gekoppeld. Allen richten zich uiteraard op de jeugd.

De presentaties: 
-Groep 1 had zich goed voorbereid door eerst de leerlingen van de Van Maerlant een enquete af te nemen. In hun programma zat onder meer een speurtocht en een boottocht. De jury, zoals we de ambtenaren van de gemeente maar even noemen, was ingenomen met de aanpak van die enquête en het programma-idee van een middel eeuws verhaal vertellen door kinderen in historische kledij. Dat maakt de toegang tot het Bastion voor die jeugd laagdrempelig.
-Groep 2  stelde een programma samen waarin allerlei activiteiten zaten gekoppeld zoals een pony rijden, een klimwand, een foto maken bij een schandpaal en een varken aan het spit. Daar op haakte wethouder Jetty Eugster in, dat er best wel een varken te regelen moest zijn. De jruy vindt dat de groep goed hag gemikt door het Bastion zelf als inspiratieobron te nemen. Hun programma was goed haalbaar omdat de mensen zelf werden gestimuleerd iets te doen. De jury memereerde nog even dat de gemeente ijn dit kader bijvoorbeeld, budgets beschikbaar stelt voor wijkactiviteiten.
-Groep 3  Het programma van groep3. bevatte 'iets energieks'. Zij willen er een stormbaan neerzetten en iets te eten aanbieden. Die stormbaan sprak vooral de oud-militair Ivo Scheffers erg aan, maar zo iets is wel erg kwetsbaar voor het bastion en zijn grasmatten, aldus de jury. Wat de jruy aansprak is dat groep 3 de scholen dmv een poster wil benaderen.

Linksboven:  de leden van team 4: Lizzy Hilleger, Tessa Kemperman en Simon van de Kruis.
Rechts boven:  groep 5 was samengesteld uit: Olivier van de Akker, Rob van Stralendorff en Ilse Vonk.
Links: Nog eens groep 5 bij de techniek. Midden staand Moniek de Nijs en daarachter -zittend- de ambtenaren Huibert Crijns en Ivo Scheffers die als ambtenaren 'vestingwerken' speciaal betrokken zijn bij dit educatieve en promotionele project.


foto's © paul kriele, 30 oktober 2006.

Groep 4. Als openingsdag wil groep 4 een middel eeuwse dag organiseren in de vorm van wat activiteiten met bijv. een stand met waterballonnen schieten en een stormbaan die ism de scouting Lucas kan worden opgezet. Deze leerlingen willen de bezoekers een lunch aanbieden. Dat programma, zo hadden zij berekend, zou 61 euro de man kosten. 

De jury vindt dat idee van een pic-nic, zoals dat ook in het Amsterdamse Vondelpark gebeurt, erg interessant. Dat wil zij best overnemen. Ook de samenwerking met de Lucasscouting is natuurlijk door het aspect kostenbesparing, een slimme zet, aldus de jury. Het vergroot de haalbaarheid van dit plan.

Groep 5. kiest voor een spooktocht bij avond . Daarin zitten allerlei opdrachten vervat, zoals de verhalenverteller Eric Boreas, een visspel en een puzzel waaruit namen moeten rollen als je de juiste letters hebt gevonden. Ook suggereerde groep 5 nog een moordspel. Deze ideeën kwamen goed over bij de jury. Dat element 'avondspeurtocht' klonk erg aantrekkelijk .
Groep 6. Het meest klinkende maar ook meest dure programma bracht deze groep. 
Freek Suijskens Jeroen van de Brand en Freek Suisveld gooiden de meest hoge ambities in het strijdtoneel.
 

 Maar de wensen van Groep 6  beslaan ook de meeste kosten. Kortom deze drie bedachten een gezellig feestje met bier muziek op een podium, spandoeken en veel sponspors en zelfs een eigen optreden van de band Unlikely. Het is in ieder geval een programma dat gericht is op de eigen doelgroep. De haalbaarheid zit hem in het laag houden van de kosten, aldus de jury die hiermee de vinger aan de juiste pols legde. Want een popmuziekconcert vergt hoge investeringen. De vraag is of je zo'n concert op Bastion St. Anthonie moet /kunt doen. 


Het opnameteam dat een Power pointpresentatie samenstelt, met Jarno Liebregts, Justin Minkels en Nuwan Hirkens [r].  Groep 7 met Nina van den Eerenbeemt [l], Gnon van Tuel [m] en Sam Vranken [r].  
foto's © paul kriele, 30 oktober 2006.

Groep 7: Deze drie willen de bezoekers laten toekijken en mee genieten vanuit ligstoelen van de Fatboys. Daarom heen is er een muziekoptredenen kan men popcorn verkijgen en van suikerspinnen snoepen. terwijl er een Silvermen een rodeo eens chandpaal met foto en een hindernisbaan bij. Een mammoet champagnefles en skyslingers dienen als publiekslokkers. 
Als een doorslaggevend onderdeel bracht deze groep het idee om een deel van de opbrengst ten goede te laten komen aan goede doelen, zoals het Emmakinderziekenhuis en het Koningin Wilhelmina Kankerfonds. Dat element en dat de opening ook eens is afgestemd op kinderen, sloeg bij de jury erg aan, maar helaas is de begroting van hun programma ruim 2000 euro!

Hierboven: de raadzaal met de toehoorders en de collega-leerlingen. Rechts: op de achtergrond ook de leraren Jan Hovius en Paul Vos en het opnameteam en rechts Paul Vos en daarachter Moniek de Nijs [gemeente] in gesprek met enkele leerlingen van de ICT-groep vmbo. 

foto's © paul kriele, 30 oktober 2006.

Afronding restauratie Bastion St. Anthonie gevierd  27 juni 2006.
Met een kanonsschot is Bastion St. Anthonie vanmiddag 27 juni 2006 in gebruik genomen. In aanwezigheid van genodigden [gemeente, Van Maerlantschool landschapsbureau’s, Kring Vrienden van ’s-Hertogenbosch en de BAM hees wethouder Jetty Eugste rond het middaguur op het pas gerestaureerde bastion St. Anthonie een kanonsloop [18e eeuw] op een afuit. Dat was de voorlopige afsluiting van een restauratieperiode. In juli 2006 moet het traject, dat het fort in zijn oude staat laat zien, zijn afgerond.
In een dankwoord beklemtoonde de wethouder eerst het belang van de aanpak van de vestingwerken voor de economie en als factor van toerisme. Daarna klom zij in de bestuurscabine van de dragline van Aannemer Verhoeven [Velddriel] om de loop op zijn plek te takelen. Leerlingen van de Van Maerlantschool [4 en 5e jaars ICT-route] legden op video deze ceremonie vast, zoals ze dat ook met andere projecten in de stad doen. Het fort heeft zijn aanzien met stenen muren weer terug, maar kreeg ook enkele kunstzinnige toevoegingen. De Halve Compagnie der Dienstdoende Schutterij vuurde na de ceremonie een kanonschot af.
 
Boven links: De werkers die -mede- de uitvoerders zijn en rechts 'de hoge dame' die de ceremonie moest' voltrekken maar een kwartier was verlaat..
Boven rechts wethouder Jetty Eugster komt -verlaat- met de fiets aanrijden....
Onder links: de wethouder neemt plaats in de cabine.
Onder rechts: met behulp van technisch mankracht wordt het kanon geplaatst.

© paul kriele, 27 juni 2006.
------------------------------------
Vanmiddag 27 juni 2006 om 12.45 uur heeft wethouder Eugster met het plaatsen van de loop van een kanon de bijna-afronding van de restauratie van bastion Anthonie gemarkeerd. Jetty Eugster kwam verlaat -per fiets- aan, zodat het precieze tijdstip van half een niet gehaald werd. Het Fort is met kunstwerken en moderne inbreng in de oude luister hersteld en duidelijk zichtbaar in het maaiveld aanwezig..

Kanonnen terug op Bastion St. Anthonie 26 juni 2006.
De afgelopen maanden zijn de werkzaamheden rond de reconstructie van het Bastion St. Anthonie gestaag gevorderd. Waar vroeger een muurtje slechts de contouren van het bastion weergaf, is nu een bastion met hoge aarden wallen herrezen en wordt het terrein verder ingericht. Als alles volgens planning verloopt, is half juli het werk op Bastion St. Anthonie afgrond. Dinsdag 27 juni 20006 zal het laatste kanon met enige ceremonieel op zijn plaats gezet worden. Op het bastion hebben kanonnen uit de 18e eeuw gestaan .
Leerlingen van de van Maerlantschool helpen bij het inhijsen van het kanon. Zij filmen (volgend schooljaar zullen zij projecten rond Bastion St. Anthonie gaan uitvoeren], deze gebeurtenis. Daarop vuurt wethouder Jetty Eugster een kanonschot af.
Het Anthoniebastion langszij de Hekellaan is nagenoeg klaar. De reconstructie, zoals het bastion uitstak boven het maaiveld, is bijna afgerond. Dinsdag 27 juni 2006 wordt met een kanonschot ceremonieel de afsluiting van de restauratie gevierd.
foto © gemeente Den Bosch.

situatie voorjaar 2006

 
Boven: Door een constructiefout gleden de graszoden van de taluds. 
De staalconstructies met op de achtergrond de flats aan de Limietlaan.
Onder rechts: staalconstructies op de taluds van het bastion met de tekst Plongée en talud.
Onder links: stalen wand tegen zandwal met tekst talud...plongée schuttersbanket binnentalud.

foto's © gerard monté, 5 december 2005.

Links de staalconstructies met trap aan de zijde van het kanaal, ofwel de Noordkant. Rechts idem met balustrade met tekst plongée en schuttersbanket.
foto's © gerard monté, 5 december 2005.

situatie november 2005
Ophoging van het talud aan de zijde rugbyveld [l] en aan de zijde Zuiderpark [boven en r-onder].
Het graven van funderingsputten [boven]

foto's © gerard monté, 6 november 2005
.


De werkzaamheden gezien vanaf de Van Veldekekade [kanaalzijde]. Rechts close-up van de aarden wal die op het bastion werd aangebracht. Na weken van ruimen, breken, metselen en reconstrueren komen de wallen van Bastion Antonie eindelijk in het zicht.

foto © gerard monté, 18 oktober 2005.

situatie oktober 2005
Reconstructie van de walmuren.
foto © gerard monté, 18 okteber 2005.

situatie juli 2005
foto's © gerard monté, 13 juli 2005. De ommuring van Bastion Antonie, die jarenlang verscholen zaten achter een aarden wal, komen zo zoetjes aan weer in het zicht.


Situatie juni 2005
Een van de muren van het bastion die verstevigd wordt

foto © gerard monté, 1 juni 2005.
   

situatie april 2005
De renovatiewerkzaamheden aan Bastion Antonie zijn begin april 2005 gestart

De eerste schoppen gingen de grond in. Keizer Maximiliaan staat nog fier overeind waarschijnlijk staat diens positie niet in discussie.

Grond om het bastion wordt afgegraven om zodoende de functie van het bastion beter in beeld te brengen


foto's © gerard monté, 21 april 2005.
 

*
- Nog twee opvallende elementen op Bastion Antonie: de kanonnen en de twee figuren die herinneren aan de eerste bevrijders de Welshmen-in-ijzer, ontworpen door Guus Keser. foto's © gerard monté, 21 april 2005.

Aanpak Bastion St. Anthonie   19 mei 2004


Op bovenstaande kaart loopt de stadsmuur van onder naar boven, langszij de Hekellaan.
Onderin Bastion Baselaar en bovenin Bastion St. Anthonie.

Rechts daarvan ligt - op de voormalige vuilstort het woonwagenkampje.
De Zuid-Willemsvaart loopt bovenin.
De Hekellaan was toentertijd -rond 1900 -nog ingericht als plantsoen.

Historie en natuur gaan samen op dit bijna 5 eeuwen oude bastion.
Links keizer Maximiliaan van Oostenrijk lid van de Orde van het Gulden Vlies, zoals het embleem aan zijn halsketting laat zien.


foto © gerard monté, 27 mei 2004.  


Na de bouwvakvakantie zal Bastion Anthonie aan de Hekellaan/Veldekekade gereconstrueerd worden ihkv de vestingwerken. Allereerst worden er acht bomen geveld, maar dat zijn geen historische kanjers.Uitgangspunt bij de herinrichting is het zichtbaar maken van de verdedigingsfunctie van dit onderdeel van de vestingwerken. Dat gebeurt door de aarde om de vestingmuur weg te graven, zodat de stadsmuur muur goed in het zicht komt. Bovenop het bastion keert rondom de aarden wal van 2,5 m breed en 8 m hoog terug. Ook zullen in een strategische opstelling enkele schutterswerktuigen worden herplaatst.

Rechts de muren langs het rugbyveld dat op de plek ligt van de stadsgracht.
Die gracht liep door tot aan het Hinthamerbolwerk maar werd doorsneden bij de aanleg van de Zuid-Willemsvaart [1825] en nog eens gedempt [1910] met zand uit het toen gegraven Drongels kanaal [ zie bouwbeschrijving].

foto's © gerard monté, 27 mei 2004.

Het gaat er vooral om de muren beter in het zicht te krijgen die aanduiden dat dit bastion een verdedigingswerk was.

De aarden wal op het bastion wordt -om de bomen te ontwijken -onderbroken door stalen profielen die een symbolische voortzetting van die wal zijn. Op die panelen komen allerlei namen te staan verband houdend met de fortificatie en de stadsverdediging.
Markant element bij deze reconstructie is, dat de vervuilde grond rond het bastion voor hergebruik [boven op het bastion ] eerst moet worden gereinigd. Ter plekke lag er eind 1800 een vuilnisbelt en tot halverwege de 20ste eeuw werd het terrein als woonwagenkamp gebruikt.

Een deel van het Bastion St. Anthonie met het herdenkingsmonumentje voor de Welsh militairen ontworpen door Guus Keser.
Links In deze doorkijk vanaf het bastion op Antoniegaarde ook-nauwelijks zichtbaar- de twee Welshmannen
.
foto's © gerard monté, voorjaar 2001[r]/27 mei 2004 [l].  

Een herinnering aan de Tour de France van juni 1996. Op de achtergrond een inkijk in het nieuwe complex Antoniegaarde zijde Hekellaan.
foto's © gerard monté, 27 mei 2004.
 
Bronnen: Tijdschrift Saillant, Stadsrekeningenboek [Van Zuylen] en De Geschiedenis van 's-Hertogenbosch [Van Heurn]. Met dank aan Henk Bruggeman. 


Terug naar boven