Lezing: Hildegard von Bingen in relatie tot Bosch

Printerversie
Gepubliceerd op: 23-11-2010 | Gewijzigd op: 23-11-2010
In het Zwanenbroedershuis werd maandagavond 22 november 2010, op initiatief van de Illustre Lieve Vrouwe Broederschap, in de aanloop naar het Jeroen Boschjaar [2016], door ds. Peter van Helden een lezing gehouden over de Benedictines Hildegard von Bingen.
Deze rijke luisdochter, geboren in 1098 in Bingen aan de Rijn, trad in als kloosterzuster, maar stichtte een eigen abdij in Rudesheim am Rhein, toen zij haar ideeën over de natuur, mens en de [mannelijke] krachtenspellen niet breed genoeg verspreid zag. Maar Hildegard was meer. Deze non, die al op achtjarige leeftijd als kind vanwelgestelde ouders voor een gedegen opleiding naar het klooster werd gestuurd, wordt ook gezien als een feministe avant la lettre, als een visioeniste, een kruidenspeicialiste en musicus/ componist.

De lezing die overboekt was: van de 300 konden in de bestuurszaal van het Zwanenbroedershuis, maar 100 belangstellenden worden toegelaten, gaf de winnares van de 'Zing Jeroen Bosch 2009' Marloes Kompier, een muzikaal intermezzo.
Na een welkom door de regerend proost mr, Ruud Jurgens, was het woord aan Peter van Helden, die in deze en in komende lezingen zich gaat richten op een nog onderbelicht aspect,  de spirituele boodschap van Jeroen Bosch.

Wethouder Huib van Olden begroet oud-Commissaris der Koningin mr. Frank Houben

foto's © paul kriele, 22 november 2010.
De honorair-proosten mr. Beelaerts van Blokland [oud-minister in het kabinet Van Agt 1977-1981] en de proost mr. Ferdinand Sassen [l] met middenin mr. Huib van Olden.

dominee op pelgrimage naar zuster/abdis Von Bingen
Peter van Helden die theolgie studeerde aan de Vrije Universiteit van Amsterdam, is vanaf 1978 verbonden aan de  Gereformeerde Synode en vanaf 2004 aan de Protestante Kerk Nederland [PKN].
Ik ben een kind van mijn tijd. In mijn studie was alle aandacht voor vrouwen en geloof. Op alle Universiteiten kwamen de vrouwen studies opzetten. Ik studeerde temidden van vrouwen. '
Niet vreemd om dan te vervolgen met: 'Wie ben ik? Misschien ook wel een rebel en was mijn moeder een feministe. 
De mens is een rebel,' zo trok spreker de aandacht van zijn toehoorders en verwees vervolgens naar de kwaliteiten en eigenschappen van Hildegard die hij meteen maar een feministe avant la lettre noemde. 'Ik ben onder de indruk van Hildegards zijn en doen en laten', sprak de dominee, die door een film over Hildegard von Bingen in de Rotterdamse Hildegarduskerk ! *geïmponeerd van haar raakte en vervolgens in de jaren 90 op pelgrimage ging naar Bingen aan de Rijn, op zoek naar de sporen die deze beroemde en veelzijdige vrouw heeft nagelaten.

*Noot film: 'Aus der Leben der Hildegard von Bingen'.

Dominee Peter van Helden sprak met vol enthousiasme dat toonaangevend is voor zijn bewondering van en studie naar Hildegard von Bingen: 'Ik ben onder de indruk van haar doen en laten'. De grote eetzaal van het Zwanenbroedershuis was tot op elke zetel bezet bij de lezing van Peter van Helden.
foto's © paul kriele, 22 november 2010.


In het vervolg van de lezing nam Peter van Helden de levensloop van Hildegard op als draad voor zijn verhaal. Maar de werkelijke reden van zijn verhaal is, zo zei  Van Helden, dat hij niet om Jeroen Bosch heen wilde gaan.

In het klooster van Ruptersberg [St.Disibode], dat verloren is gegaan, begon de kloosterzuster eerst met een periode als celzuster  [tot 1141]. bedoeld ter meditatie en bezinning. 
In haar tijd *1098-1179, werd hij geconfronteerd, niet alleen met de rijkdom van bisschoppen en edellieden, die in kastelen woonden, maar ook met het mannelijke krachtenspel. Bij haar strijd voor rechtvaardigheid en kritiek op die machten kreeg ze niet alom bijval. Ze zocht naar erkenning bij Bernardus van Clairvaux. Zelfs de toenmalige paus Eugenius III ontmoette zij bij zijn bezoek aan Trier. In een latere fase van haar leven zou dat begrip van de kerk veranderen.

heilbrengende geneesvrouw
Van Helden beschrijft haar als een muzikaal talent, een zieneres, visioenist en een vrouw die zich via kruiden toelegt op geneeskunde. Over kruiden heeft zij overigens boeken geschreven die nog steeds door deskundigen op dit gebied worden geraadpleegd. 'Hildegard was gewoon een multitalent. 'Deze mystica staat middenin de samenleving van haar dagen.
'Haar kennis van kruiden is fenominaal. In haar lessen raakt ze  alle aspecten van de gezondheid aan: het hart en de lever, stress en menstruatie. Hildegard wordt een heilbrengende geneesvrouw.
Niet alleen over kruiden en geneeskunde, ook over de door haar gecomponeerde muziek en haar visoenen zijn boeken [o.a. de  Squivias] verschenen. Zij droeg monikken op dat - ook illustratief - vast te leggen. In die visioenen overheersen vaak de bedreigingen van de mensheid. 
Maar dat speelt pas na haar periode als celzuster [na 1141].
Spreker illustreert Hildegards filosofieën door zijn lezing af te wisslen met fragmenten uit haar boeken, waaruit hij ook afbeeldingen van de door haar vastgelegde visioenen toont die hij de zaal doet rondgaan.
 
Van Helden stapt over naar de periode van Hildegard als abdis. Van Heldens bewondering klinkt in zijn verhaal door als hij vertelt over het feit dat deze non zelf een klooster sticht volgens de orde van Benedictus. De reden is dat  zij voelt niet of nauwelijks erkend te worden. Van 'Helden: 'Naar een vrouw werd meestal niet geluisterd.'

Kortom er is veel over Hildegard von Bingen bekend, mede doordat deze abdis, die in conlfict raakt met de Kerk, veel van haar wijsheid en kennis in boeken heeft beschreven.

En de dominee zou geen prediker zijn als hij - na het boete prediken van Hildegard te hebben genoemd - niet zou besluiten met een toepasselijk citaat van Hildegard von Bingen: 
'Als jullie je nou eens aan het Evangelie van Christus houden. Dat zou veel schelen.'


Rechts de winnares van de 'Zing Jeroen Bosch 2009' liederenwedstrijd, Marloes Kompier, 'pakte' de zaal tijdens  haar voordracht met het -uit die wedstrijd gewonnen- lied 'The Garden of Eden'.  Een lied dat gebaseerd is de symboliek van de drieluiken van de 'Tuin der Lusten' van Jeroen Bosch.
Als dank voor haar  aandeel in deze op Jeroen Bosch geinspireerde, maar op Hildegard von Bingen toegespitse  lezing, ontving Marloes Kompier voor haar gevoelige en indringende liedkeuze een boeket bloemen van gastheer mr. Ruud Jurgens, die dit jaar de regerend proost is van De Illustre Lieve Vrouwe Broederschap.

foto's © paul kriele, 22 november 2010.

Over Hildegard von Bingen is veel meer bekend. 'Ga maar Googlen, zei Van Helden. In zijn studie trok hij zelfs ter pelgrimage naar Bingen en Rudesheim. Maar er zijn boeken en zelfs cd's met door haar gecomponeerde muziek verschenen en er is onlangs ook de film 'Aus der Leben der Hildegard von Bingen' vertoond in de Verkadefabriek.
Vele details ontbreken in dit relaas. Bekijk daartoe de biografie van Hildegard von Bingen op Google.


Terug naar boven