Boek over verkwanselen bij banken & wooncorporaties [Henk Schuurs]

Printerversie
Gepubliceerd op: 16-05-2022 | Gewijzigd op: 16-05-2022
Henk Schuurs hield een lezing in de Knillispoort nav het verschijnen van: ‘Het is verkeerd’ [ondertitel : Idealen en het verkwanselen ervan] . Het bevat een beschrijving van de ontwikkeling van de volkshuisvesting [met name in Amsterdam] en van de woningbouwcorporaties en de opkomst van de boerenorganisaties, zoals de CHV in Veghel en de Boerenleenbanken. Begonnen uit idealisme en uiteindelijk verkeerd geraakt door fraudes.
..............................
-Hierboven het boek van Henk Schuurs 'Het is verkeerd', waarover Schuurs op 27 mei 2022 een lezing hield  in de Knillispoort.
-Hieronder Henk Schuurs  [*Wijchen, 14 november 1944], die aan de TH in Delft onder meer studies volgde in de [technische bouwkunde  en als bouwkundig en stedenbouwkundig ingenieur afstudeerde.
Henk was voorheen voorzitter van de Blb,  Bewonersvereniging leefbare binnenstad [tevens wijkraad] . 

foto's © paul kriele, 27 maart 2018 [portret] en boekomslag 27 mei 2022.
................

Henk schrijft als inleiding: Het is verkeerd. Begonnen vanuit de misstanden op de woningmarkt tijdens de industriële revolutie en de bittere armoede op het platteland. Hoe dat door inzet van velen werd verbeterd. En dan de verhalen over hoe het is gaan ontsporen [‘ idealen verkwanseld’].
Het keerpunt in de ontwikkeling van de slechte woningtoestand [huisvesting en de bouw] is 1901, het jaar waarin de Woningwet door Eerste en Tweede kamer werd aangenomen . De indieners waren de liberalen H. Goeman Borgesius, minister van Binnenlandse Zaken, P. Cort van der Linden, minister van Justitie en N. Pierson, Minister van Financiën. Die wet van 1901 had als doelstelling de woontoestanden te verbeteren. Maar het christelijk Tweede Kamerlid De Savornin Lohman [Christelijk Historische Unie] stemde tegen de wet. Schuurs: ‘Een christen koos dus vóór uitbuiting van ‘t volk..’.

Inhoud woningwet van 1901 Belangrijk uiteraard is de inhoud van die wet die gemeenten verplichtte tot de oprichting van een Bouw- en Woningtoezicht. Daarmee konden de gemeenten kwaliteitseisen stellen aan woningen. Voldeden de woningen daar niet aan dan moest de eigenaar verbeteringen aanbrengen en als dat niet lonend was het staken van het gebruik [onbewoonbaar verklaard]. Gevolg was dat er daardoor een eind kwam aan uitbuiting. Per wet werd het financiële kader voor sociale woningbouw geregeld. Dankzij die woningwet werden de privaatrechtelijke corporaties (woningbouwverenigingen of stichtingen) aangezet tot het bouwen van betere woningen.

Achtergrond : Een onmisbaar element was dat het Rijk bereid was tot het verstrekken van leningen aan die corporaties. Dat geld ging van het Rijk naar de gemeente, waar de betreffende corporatie gevestigd was. Een dergelijk opzet betekent dat de aanpak van de woningnood gedecentraliseerd werd. Anders gezegd: het Rijk laat de uitvoering van de woningwet over aan de gemeenten.

Effect van die woningwet
In het eerst volgende decennium [tot 1910] gebeurde er nog weinig als gevolg van onwetendheid en een trage oprichting van woningbouwverenigingen/stichtingen als volgende probleem het opzetten van bouwplannen. Vervolgens komt de auteur Schuurs tot enkele voorbeelden van bouwplannen, die zich hoofdzakelijk afspelen in Amsterdam. Toch nog binnen dat decennium wordt op initiatief van het Amsterdams Bouwfonds het Amsterdams Tehuis Voor Arbeiders [ ATVA] gerealiseerd. In de Marnixstraat, naast het politiebureau verrijst in 1906 een gebouw dat huisvesting biedt aan vaak jonge boerenzonen, afkomstig uit het Zuiden. Het gebouw bevat 317 kamertjes [8 tot 6 m²] met gemeenschappelijke voorzieningen, toilet, douches, restaurant, een bibliotheek en een recreatiezaal. In die opzet schuilt natuurlijk het geestelijke aspect: verheffing van het volk. In dit geval gastarbeiders uit Limburg en Brabant die werk vonden in Amsterdam. Die arbeiders kregen tot dan toe onderdak bij gezinnen in de stad. En werden daarom commensaal [samen =com] aan tafel [mensa] genoemd.
 
.....
.....
.....
.....
Voorbeeld van woningbouw uit ontstane Amsterdamse corporaties- en woningbouwverenigingen /stichtingen zoals ATVA en Samenwerking.
-Bovenaan: Het Nieuwe Huis, dan J.M.Coenentsraata en ATVA .
-Onderaan van Patrimonium.

foto's © uit boek 'Het is verkeerd'

Op 16 oktober 1908 werd de ‘Coöperatieve Woonvereeniging Samenwerking’ opgericht. Haar doel was de uitvoering van de woningwet van 1910. ‘Samenwerking’, ontstaan op initiatief van de uit Friesland afkomstige Harke Keegstra [later ambtenaar Financiën van de hoofdstad], bouwde met subsidie de eerste premiebouw. Het was de tijd van wethouder Volkshuisvesting Wibaut onder wie er sociale woningbouwprojecten in de stad tot stand kwamen. Keegstra had bedacht dat met de vereniging Samenwerking twee doelen gediend zouden kunnen worden: tonen aan de bevolking hoe goede huisvesting kan worden gerealiseerd en tevens zorgen dat de ambtenaren zelf ook goed gehuisvest zouden worden.

‘Samenwerking’ stond bekend om zijn bouw van duurdere en ook goedkopere woningen, maar wel gesitueerd in een goede woonomgeving en naar ontwerp van de beste architecten. Als voorbeeld gelden Lippits, Van Epen, Van den Nieuwen Amstel en Staal jr.. Zij hebben nog steeds geliefde en gewaardeerde projecten weten de realiseren. Daarnaast werd door Schuurs ook Mien Ruysch genoemd, die haar aandeel had in woningbouw in het groen. Immers beplanting tegen de woningen hield zomers de temperatuur daarbinnen koel. Als voorbeeld komen in het boek Plan Zuid van Berlage en de Harmoniehof in beeld. Dan vervolgt Schuurs met het noemen van uiteenlopende woningbouwcorporaties/verenigingen. Zij worden naar politieke en geloofsovertuiging [Patrimonium, dr. Schaepman en mgr. Ariëns, of de Protestante Woningbouwvereniging] of naar een ambtelijke [PTT], of ten Algemene Nutte [de Algemene Woningbouw Vereenging van 1910] opgesomd

Relevantie voor ’s-Hertogenbosch / Verdrag van Athene
In 1936 hebben internationale architecten gesproken over hoe de bevolking beter te huisvesten. Het heeft geleid tot het Charte ‘d Athènes [Handvest van Athene]. Er moest een scheiding van functies komen, dus wonen en werken apart en niet meer wonen onder de fabrieksrook. Er moest zonlicht de woningen binnen kunnen schijnen, want zonlicht doodt bacteriën en is letterlijk gezond. Daarom werd hoogbouw aanbevolen. Om het allemaal betaalbaar te laten zijn werden de ornamenten taboe verklaard en werd prefab bouwen aangeraden. Maar het kwam er niet van, want er ontstond crisis en daarna de Tweede Wereldoorlog.
.....
Herstel van woningen aan de Brede en Buitenhaven maar ook sloop, waarvoor in de plaats de Dommelflat aan de Buitenhaven  kwam te staan.
foto's © boek 'Het is Verkeerd.' 
......

Na de oorlog  was er de wederopbouw en een inhaalslag omdat er jaren niet gebouwd was. Maar dan toch eind jaren 60 werd er overal in Nederland begonnen met de stadsvernieuwing volgens het Handvest van Athene. Zo is in Den Bosch bijvoorbeeld de Pijp gesloopt, maar ook veel woningen langs de Zuid Willemsvaart en de Buitenhaven. Totdat dit beleid op steeds meer weerstand ging stuiten en er uiteindelijk een herwaardering voor de oude binnensteden ontstond.
....
Kastelen in de Haverleij.  Hier  Kasteel Leliënhuyze van architect Sjoerd Soeters.
Voorbeeld van het nieuwe Urbanisme.  
foto © uit boek 'Het is Verkeerd'

Persoonlijke anekdoten
Deze ontwikkelingen lardeert Schuurs met enkel anekdoten, soms op zichzelf of anders op zijn familie betrekking hebbend. Schuurs’ grootouders [van moeders kant] woonden in Wijchen. Met een korte onderbreking als onderduikers in 1944, zijn ze een paar maanden verhuisd naar Tilburg. Hun huis stond in Wijchen waar ook Henks vader is opgegroeid en hijzelf is geboren. In dat kleine huisje woonden eens 17 personen. Henks grootouders en hun kinderen [de broers en zussen van Henks moeder en dan de twee oudste dochters van vader en moeder Schuurs en Henk. In de oorlog kwamen daar nog drie Britse militairen bij. Vader Wim Schuurs volgde grootvader Albert op als kassier van de Boerenleenbank van Wijchen. Dat werk hebben resp. Albert 23 jaar en Wim 41 jaar gedaan.
............................
-Hierboven: Het huisje van Henks grootouders in Wijchen, waar eind jaren 40 zeventien man in woonden.
-Hieronder: Een boerin die uit armoede elke dag eieren raapte en daarmee lopende naar de veiling in Roermond trok. Rechts Kisten waarin duizenden eieren- in lagen -verpakt zaten ook voor de veiling. foto's © uit boek 'Het is verkeerd'
............


Henks Jeugdherinneringen [met zweepslagen...]
Henk beschrijft op zijn soms humoristische wijze zijn jeugd op de lagere school, het gymnasium waarvoor hij toelatingsexamen moest doen, maar dat wel door vader wel werd aangeprezen als het Titus Brandsmalyceum in Oss. Ook vertelt Henk kort over zijn in 1947 door kinderkanker ontstoken linker oog, waar een operatie en het inzetten van een kunstoog op volgde.
Onwaarschijnlijk klinkend, maar in die tijd, heeft Henk, zowel op school als in kerkverband zweepslagen moeten doorstaan van onderwijzer of kapelaan bij wie hij de Mis diende.

Kortom Henk Schuurs is een begaafd auteur, op latere leeftijd ontwikkeld door studie/hobby voor bouwkunde. Henk was in zijn werkzaam leven na een geslaagde studie aan de TH in Delft Technisch Civiel ingenieur en Bouwkundig en Stedenbouwkundig ingenieur.

Henk Schuurs te gast bij Lezingencyclus van Knillis
Op zaterdag 7 mei 2022 gaf hij zijn kennis en ervaringen door aan geïnteresseerden van de lezingencyclus van Knillis. Dat verklaart zijn ambitie om vast te leggen wat hij in zijn leven van nabij heeft meegemaakt. Daaruit is met veel zorg en details en vergezeld door allerlei illustraties waarover hijzelf beschikt, een mooi, leerzaam, historisch exemplaar voortgekomen. Dat na het hierboven besprokene vervolgt in een per decennium ingedeelde vastlegging van zijn studie Volkshuisvesting in Nederland. Daar koppelt Schuurs [geïllustreerd met voorbeelden] ook nog de verkwanselende rol van de uit de huidige Rabobank, na fusies uit de Boerenbanken ontstaan. Zonder meer schokkend zijn de fraude en uitbuiting van die bank, welke ‘verkwanseling’ tot in heden ten dage doorlopen.

Terug naar boven