Met BAI inkijk in ‘Griffiegebouw’ van museumkwartier

Printerversie
Gepubliceerd op: 29-05-2011 | Gewijzigd op: 30-05-2011
Vrijdagmiddag 27 mei 2011 gaf de BAI een rondleiding door de kantoren en depots van de aangekochte provinciegebouwen in de Waterstraat. Daar staat de voormalige griffie met kantoren in het hoofdgebouw, dienstwoning en twee depotgebouwen. In de nieuwe functie heeft het de naam ‘Griffie’ gekregen. Op de hoek met het Anna Frankplein staat het voomalige Rijksarchief.
De gebouwen dateren, de oudste van architect Van Lokhorst* van 1184 en de jongste van 1950. [Nog niet aanwezig op oudere linkerfoto]. Er zijn successievelijk delen aangebouwd [achterzijde jaren 30 ] en zelfs een kantoorlaag opgezet [1950].
Aan de Oostzijde [linkerkant] staat nog een garage die over de Binnendieze is gebouwd. De plannen zijn om die af te breken de Binnendieze iets te verbreden, zodat er aanlegsteigers voor rondvaartboten kunnen worden aangelegd.

*Architect Van Lokhorst zie noot onderaan artikel.

-Hierboven: De gebouwen van Jacobus van Lokhorst, rijksbouwmeester uit de jaren1882-1884.
-Boven resp. linksboven, het voormalige Rijksarchief en 'De Griffie', waarin de rondleiding plaatsvond.
-Links: de groep geïnteresseerden olv Janneke Bierman die zich bevindt in het linkergroepje met zwarte jas.
foto's © paul kriele, 27 mei 2011.

Het Bureau Bierman-Henket heeft er in het afgelopen jaar een ingrijpende en kostbar restauratie en renovatie verricht.

Het complex bestaat dus aan de linkerzijde uit depots voor Brabantse bodemvondsten in het midden het kantoorgebouw voor SM’s, Noordbrabants Museum en Erfgoedhuis. Onder de balken, de meeste mooie verdieping, bevindt zich nog een klein depot en de kantine.
Aan de rechterzijde staat de dienstwoning.

 
 De grote entreehal met herkbare neo-gotische bouwstijl en de glas in loodramen.  In de gangen bevinden zich Vele tegelwanden o.a. met wapen N[oord]-B[rabant] en linksonder de kroon en de voorletter W van Wilhelmina.
   
 foto's © paul kriele 27 mei 2011.  De vloeren en kleurstellingenzijn zoveel mogelijk hersteld. Dit is een zijgang op de begane grond.

Het interieur is al opgeleverd maar de buitenkant is nog niet afgerond.

Het complex gaat in de nieuwe bestemming bevatten:
Begane grond museumwinkel en café
1e etage Het Brabants Erfgoedhuis
2e etage kantoren Noordbrabantsmuseum en SM’s
3e etage de zolder die de naam De Broodtrommel’ kreeg daar bevindt zich onder de spanten enkele depots en de kantine met en terras dat uitzicht biedt op de Sint Jan.

Het depot met zijn regalen en opgestapelde en gemarkeerde dozen zit in de twee linker gebouwen. Het opvallende hier is dat de plafonds lager zijn dan in het hoofdgebouw. Twee etages in het depot komen overeen met één etage van de aangrenzende gebouwen.
Vanwege het niet toelaten van daglicht zijn daar de ramen aan de binnenkant voorzien van luiken.
En in de vloeren zitten soms gewapende glaspanelen of ze zijn opengewerkt ook om kunstlicht door te laten schijnen.

Een van de mooist herstelde gangen op de bgg.
Trappenhal met originele wandtegels.
-Hierboven de raampartijen op de kantoor [1e-] etage met voorzetramen aan de binnenkant en de verlaagde plafonds waarbinnen de techniek.
-Rechts een kastenwand in de kantoren op de eerste etage. Gehandhaafd uit het Griffietijdperk van het gebouw.


Janneke Bierman, Rolf van Boxmeer en Mirjam van de Berg gaven er voor 40 belangstellenden een rondleiding.

Ook werd alvast een kijkje gegund- via de Mortel en de Beurdsestraat op het nieuwe SM’s en de uitbreiding van het Noordbrabants Museum.

Voorafgaande aan de rondleiding werd met beelden een indruk gegeven van de restauratie aanpak en de bestemmingen van de gebouwen te beginnen met het hoofdgebouw.
Dat 18e eeuws Gouvernementspaleis is een ontwerp van architect Pieter de Swart . Het was tussen 1898-1985 de woning van de Commissaris der Koningin. Het bevat bijzondere collectie oude en heden daagse kunst. Het streven is om daar de Brabantse cultuur in haar verschillende identiteiten bij elkaar te laten komen .
Dan zijn er de 19e eeuwse gebouwen van architect Van Lokhorst , de toenmalige Rijksbouwmeester en de 20ste eeuwse aanbouw van Wim Quist.
De gebouwen liggen gegroepeerd rondom een monumentale tuin die rond 1985 is aangepast aan de nieuwe bestemming voor het Noordbrabants Museum.
Vooruitlopende op de nieuwe situatie is de tuin opnieuw aangepast door nieuwe zichtassen. Straks kan men rondom door die tuin lopen.
Opvallend daarin is de centrale verbindingsgang die loopt van het oude naar het nieuwe museum aan de Mortel. Deze tuinkamer zal als een openbare straat gaan dienen, vertelt Janneke Bierman.

De latere aanbouw van bijv. 1950 is veel soberder uitgevoerd. Dat is te zien aan de beperkte formaten, vergeleken bij de lagere plafonds en er zijn ook minder kleurstellingen.
-Rechts:  Beheerder 'Provinciaal depot bodemvondsten' Ronald Louer geeft een uitleg over het depotbeheer.
-Boven: De zolderverdieping met kantine waarbij dit terras hoort..
-Rechts en de depots waar de plafonds lager zijn dan van de overige gebouwen. Daar bevinden zich in de regalen de gedocumenteerde bodemvondsten  en een spiltrapje met treklift.
foto's © paul kriele, 27 mei 2011.

Van Lokhorst stijl
De rondgang door de gebouwen van Lonkhorst en opeenvolgende architecten wier ontwerpen allen de stijl van Lonkhorst hebben aangehouden. Dergelijke neo-renaissance, later neo-gothische gebouwen zie je ook in Delft, Leiden en Zwollete.
De kenmerken van deze op elkaar lijkende gebouwen zijn: zeer gedecoreerde interieurs met gekleurde vloeren betegelde wanden in de gangen en lambriseringen in de kamers en zalen en glas in loodramen op vele plaatsen.

Waterstraat: Het aan de oostzijde aanpalend perceel waar nog een garage staat. Maar waarvoor plannen liggen om die af te breken en daar, waar de Binnendieze onderdoor stroomt, een opstapplaats voor rondvaartboten aan te leggen.
Nog eens de beheerder provinciaal depot bodemvondsten
Ronald Louer en Janneke Bierman in het depotgedeelte. Ronald Louer vertelde op de zolderverdieping in het kleinere depot over Brabantse Bodemvondsten. 

Louer vertelde, dat tot 2010 de bodemvondsten onder de discipline van het Rijk vielen. Maar vanaf dat jaar is het beheer van de rijksdepots naar de provincie overgeheveld. De bulk van de depots is aardewerk en glas.

foto © paul kriele, 27 mei 2011.

Gangen bespaard gebleven van techniek
Een van de grootste opgaven, zo vervolgt de architect Janneke Bierman, was – naast de sfeer van Van Lokhorst handhaven, het aspect techniek, die natuurlijk moest aan de kantooreisen.
Dat betekende dat de originele raamkozijnen gehandhaafd bleven en er aan de binnenzijde voorzetramen zijn geplaatst. Dat de gangen vrij bleven van techniek om de betegelde vloeren en wanden en de lambriseringen te sparen. De aanleg van leidingen voor luchtbehandeling, digitaal verkeer en elektriciteit zijn in de verlaagde plafonds van de kamers en zalen aangebracht.

Kleurenonderzoek
Voor de restauratie begin is er een uitgebreid [keuren-] onderzoek gedaan. In de benedengang is de authenticiteit teruggekeerd, maar in de gangen van het modernere SM’s zijn ze wat feller aangezet.
Daar waar mogelijk zijn, zo goed en zo kwaad als dat kon, de originele tegels nagemaakt, maar op sommige trapwanden was dat niet meer mogelijk. Collega Mirjam van de Berg heeft hier veel studie naar verricht Van haar is ook het ontwerp van delen van de herstelde interieurs.
We vermoeden dat er achter de gestuukte wanden en plafonds muurschilderingen hebben gezeten, maar dat hebben we niet meer kunnen achterhalen.

De voormalige Statenzaal en een nog aan te leggen binnentuin.
foto's © paul kriele, 27 mei 2011.
Doorkijk vanuit het meest oostelijk gelegen gebouw op de Mortel en de synagoge [rechts].

In een van de gangen is een hedendaagse interpretatie aangebracht van de toenmalige gesjabloneerde gewelvenplafonds in combinatie met de veelkeurige vloeren en lambrisering.

Na de rondgang door de ‘Griffie’, maakte de groep via de Mortel en Beurdsestraat een rondwandeling langs het in aanbouw zijnde SM’s en de uitbreiding van het NB-Museum.

 
Het SM's in de Mortel. Dit deel bevat de entree,  publiekshal en trappenhal naar de museumzalen. Er komen geen stenen wanden in, maar alleen glazen, zodat er een doorkijk naar de museumtuin ontstaat. De zuidkop van de nieuwbouw van het SM's aan de zijde Mortelkazerne. Hierboven zijn de twee etages voor de museumzalen gesitueerd.
   
Hierboven: Rechts de noordkop van de Mortelkazerne en een kleine binnenplaats met een beperke expeditie-ingang en een kijk op de Quistvleugel va 1985. Een proefopstelling van de toekomstige buitenmuren op de etages die volledig van gebubbeld, groen glas worden.

vervolg Stedelijk Museum
De wandeling begon achter het tijdelijk aangebrachte houten poortje bij het Anna Frankplein. In de Mortel is al duidelijk de entree en de ontvangtshal te onderscheiden. In dat deel van de nieuwbouw zijn de [buiten-]wanden volledig van glas om het publiek een doorkijk naar de museumtuin te gunnen. Verderop komt het deel van de museumzalen,die zich overigens op de eerste en tweede verdieping bevinden.

Het Anna Frankplein met links het voormalige Rijksarchief. Achter dit poortje  schuilt nog de bouwlocatie van het nieuwe SM's.

foto © paul kriele, 16 juli 2010.

Markant object in de publiekshal wordt een enorme rood aangelichte trap die door kunstenaars nog van rode objecten zal worden voorzien. Deze bijzondere trap moet bezoekers naar boven- naar de expositiezalen -'trekken'.
Het ontwerp is van Bierman/Henket, maar de kunstenaar, die het een bijzonder accent geeft Ingo Maurer.

De bouwput van de uitreiding NBmuseum. Op de achtergrond de Mortelkazerne.Vooraan de Beurdsestraat.
Links onderin de hoek komt het ene groepje van drie huizen.

foto's © paul kriele, 25 mei 2011.
Dit deel van de uitbreiding blijft maar één verdieping hoog. Rechts: het Oud-Bogaardentsraatje.
Achter de uit 1984 daterende aanbouw van architect Wim Quist met de grote museumzaal van1985.

Bierman laat alvast een proefopstelling zien van de buitenmuren van de etages die aan de buitenzijde in groen glas worden gezet, Deze beraming van het Tilburgs bedrijf 360° Glas, reageert door het gebubbeld patroon op de steeds wisselende weersomstandigheden.

Uitbreiding Noordbrabants Museum
Ook vertelt Bierman, eenmaal aankomend bij de Museumuitbreiding en de vleugel van Quis uit de jaren 80, dat zoveel mogelijk in goed overleg met de bejaarde Wim Quist zijn ontwerpen worden gerespecteerd.
Alleen zullen de wit gestuukte buitenmuren van het hoofdgebouw weer teruggebracht worden in de oorspronkelijke grijze tinten uit de tijd dat het gebouw als woning van de commissaris diende.

Het Paleis van Pieter de Swart.
Net drie dagen voor de rondleiding vond de verhuizing van collecties en spullen uit het voormalige Gouvenementsgebouw plaats. Daar moet de renovatie en verbouwing nog beginnen.
Op het voorplein komt in het rechter huisje de publieksentree/kaartverkoop.

foto © paul kriele, 24 mei 2011.

Daarmee is de groep aangekomen op het voorplein van het Noordbrabants Museum, waar de verbouwing nog moet beginnen. Daar wordt de toegang tot het museum verplaatst naar het rechter voorhuisje. Om daar de kaartverkoop e.d. in te richten ontlast het de entree via de voordeur van het Paleis en geeft daardoor een meer soepele doorgang van grote publieksstromen.

In december 2012 staat de heropening van het museumkwartier gepland.
-----------------------------------------------------------------------------------
*Architect Jacobus van Lokhorst, Rijksbouwmeester
* Utrecht 8 juni 1844 + Den Haag 16 februari 1906
Bouw Rijksarchief en Griffie in de Waterstraat 1881-1883.
Zie wikipedia Van Lokhorst

Terug naar boven