Start in stadhuis '1200 jaar Dorpen' met alle 4 de gemeenschappen

Printerversie
Gepubliceerd op: 24-01-2015 | Gewijzigd op: 16-11-2015
Orthen Rosmalen, Empel en Engelen zijn –ondanks dat ze bij Den Bosch[ zijn gaan] horen- tot een dorp uitgegroeid. Dat viel onder meer te beluisteren bij de presentaties van de vier jubileaprogramma’s, die dit jaar in die Bossche wijken worden gehouden. Maar ook werden, na een gevatte column van Eric Alink, de zwakheden van die ‘dorpen’ nog eens aangestipt.
Dat gebeurde ook door de vier dorpsiconen die door stadschroniqueur Alink ten tonele werden gevoerd:
Henk Gloudemans uit Rosmalen, Piet van de Griend uit Engelen, Jos van Erp uit Orthen en Ton de Vos uit Empel.

Deze dorpsfiguren mochten - uitgedaagd door Alink - hun zegje doen. Maar – heel sympathiek- er viel nauwelijks enige kritiek richting de Bossche moederstad te beluisteren. ‘’Het is na 1996 [annexatie Rosmalen bij Den Bosch] er niet duurder, maar alleen maar beter op geworden,' vertelde de goed gemutste en vlot sprekende Gloudemans.’ De Rosmalense kapper, relativeerde meteen daarop dat begrip 'duurder, ‘want dat was dan toch wel gebeurd.. ‘.

foto © paul kriele, 24 januari 2015. De vier ambassadeurs, ofwel door stadschroniqueur Alink, de dorpsiconen genoemd. van rechts naar links: Henk Gloudemans [Rosmalen], Ton de Vos [Empel], Piet van de Griend [Engelen] en Jos van Erp [Orthen], die over hun dorp en de relatie met Den Bosch, die ze geeft geannexeerd, vertelden.

De goed gebekte Gloudemans blikte ook nog effe terug op 1995 toen hun ‘aardige burgemeester Don Burgers het flikte om Rosmalen aan Den Bosch te verkopen...
Sprekers toonden zich goed bekend met de historie [vdGriend] en wisten met een grap ook serieuze zaken te relativeren.
Maar de zitting in het Bestuurscentrum, die door de soms te uitvoerige presentaties te lang duurde, draaide uiteraard om de festiviteiten. Die programma’s zijn op de betreffende websites te zien.  *
Het Bestuurscentrum
Hierboven de genodigden met links, in opvallend geel, op een gereserveerde plek...,ook fotograaf Gerard Monté van het in crisis verkerende Boschtion ....  .
Rechts burgemeester Ton Rombouts en wethouder Jos van Son met de portefeuile dorpen en wijken.

De 'Donatio Alfgeri Acte' uit 815
Na de aftrap en een welkom door gastheer, burgemeester Ton Rombouts, die de inzet en het voorbereidend werk naar de jubilea prees, volgde een lezing door dr. Erik Goosmann. Goosmann sprak over de acte uit 815, waarin voor het eerst de naam Engelen wordt vermeld. De acte heet officieel ‘Donatio Alfgeri’. Daarin staat dat Alfger aan de abdij Lorsch grond en onroerend goed in Empel, Orthen, Rosmalen en Engelen schenkt.

De lezing door dr. Erik Goosmann
met naast hem een -voor blinden- vertaalster.

Toelichting op de vier programma’s
Stadschroniqueur Eric Alink nodigde de leden van de organiserende comités uit om hun programma te komen toelichten Alink had met hen al een voorgesprek in een van de kroegen aan de Parade gevoerd, zo liet hij merken. De chroniquer begint met een beschrijving van de vier dorpen. Uiteraard geheel in Alinks stijl. 

Vervolgens kwamen, op uitnodiging van Alink, achtereenvolgens vier ambassadeurs, ofwel vier dorpsfiguren uit respectievelijk Rosmalen, Empel, Engelen en Orthen aan het woord. Zij mochten over hun dorp -al of niet bevraagd - hun zegje komen doen.






-Boven Jos van Erp en rechts boven het door kunstenaar Wim van Hassel
ontworpen tegeltje met het wapen van Orthen,
dat aan burgemeester Rombouts werd aangeboden.


foto's © paul kriele, 24 januari 2015.

Orthen komt als eerste van de vier jubilerende dorpen in de gespreken column van Alink aan bod. Daarin  spreekt hij over de donken en moerassen en het dijkendorp Orthen. ‘Die dijken verbonden Empel, Engelen, Rosmalen met Orthen.
Maar iets wat niet verbonden werd is de levende kerkgemeenschap van de San Salvator. Dat geeft Orthen een zwart randje,' zegt Alink. 'Die gemeenschap is uit de kerk verbannen. Bísdom spreek je voortaan uit met de klemtoon op .. dom !'

In 1866 koppelt Willem II Orthen als ‘afdeling [zeg: wijk] aan Den Bosch. Er worden lapjes grond [scharen] verdeeld over de Orthense boeren.
Daarop stelde Alink vijf Orthense BN-ers, die in Orthen met Tamelijk Bekende Orthenaren [TBO] worden betiteld. Het zijn J. van de Griendt [ondernemer/ handelaar], pastoor Schutjes [geschiedschrijver], Theodorus Pels [gemeente secretaris], schrijver Walter Breedveld en oud wethouder Nico Schuurmans.
De ‘afdeling Orthen’, dat een eigen volkslied heeft, werkt- met nog slechts vier kernen in’t land - met een eigen begroting.

Orthense kermis
Hoogtepunt van de herdenking is voor eenmaal de terugkeer van de Orthense kermis in maart 2015.
Aan het slot van Van Erps lezing werd door kunstenaar Wim van Hassel een door hem ontworpen tegeltje met het wapen van Orthen aan de burgemeester aangeboden. Kortom: Orthen is een dijk van een dorp.

Als intermezzo kwamen de troubadours Ton van den Bergh [gitaar] en Gert Maatjes [contrabas] aan bod. Zij vertolkten op bas en gitaar het Engelens volkslied ‘Uniek Diezedorp’, waarvan het refrein door de aanwezigen werd meegezongen.

De troubadours en het koor uit Engelen met het Engelens volkslied: Ton van den Bergh [l.] en Geert Maartjes. Bij dat lied 'Uniek Diezedorp' zong de zaal het refrein mee.

foto's © paul kriele, 24 januari 2015.

Rosmalenaar Henk Gloudemans reageerde, als tweede icoon, op de opmerking van Alink dat de inwoners er in 1995 geen erg in hebben gehad dat hun dorp door Den Bosch werd geannexeerd. 'Dat hadden jullie toch wel kunnen voelen aankomen toen KPN het netnummer 04192 veranderde in 073,' stelde Alink.
Gloudemans reageerde dat de toenmalige Don Burgers best een aardige burgemeester was. Maar hij heeft het toen wel geflikt om ons dorp aan Den Bosch te verkopen.'
Diezelfde Burgers werd in1996, na de annexatie, burgemeester van Den Bosch…

Henk Glaudemans  Rosmalen Empelnaar Ton de Vos

Empel was met icoon Ton de Vos derde in de rij die Alink aankondigde. De Vos is schoolmeester van de Nicolaasschool, die nu ’t Wikveld heet.
Alink sprak over het dorp aan de rivier met kruidenierster Mientje van Uden en kasteeltje Meerwijk in de Heerlijkheid Empel en Meerwijk, waar de bezoekers verheerlijkt weer naar buiten kwamen. Maar in natuurlijke zin is Empel een paradijs op aarde.

Tussendoor zingt een uit diverse koren samengestelde zanggroep uit een voor Pasen 2015 door de stichting Engelense revue op te voeren musical Jezus Christ superstar.

De stichting Engelense revue voert kort voor
Pasen 2015 de musical 'Jezus Christ Superstar' op.

-Engelen
Vervolgens waaide Alink -door de Oostenwind - af naar Engelen, waar hij een lied van Alberdink Thijn hoorde: ‘Daar hoorden zij de Engelen zingen’
Alink: Engelen heeft een bewogen geschiedenis achter de rug met onder meer de Slag om Engelen en het bombardement van october 1944, toen per vergissing van de geallieerden 18 evacués omkwamen.
Ook een markant punt uit de geschiedenis is het jaar 1922, toen Bokhoven bij Engelen werd gevoegd.

Een van de hoogtepunten in Engelen is de Slag om Engelen [12 en 13 september 2015] waaraan meer dan 2.000 reunietters uit geheel Europa aan meedoen.

Voor de volledige tekst die stadschroniqueur Eric Alink
zaterdag 24 januari 2015 in het Bestuurscentrum uitsprak, zie onderaan dit bericht.


Op het eind van de presentaties kondigt burgemeester Rombouts het optreden aan van de Drumfanfare Exempel, die de komende maand de opening door koningin Maxima van het Maximakanaal zal opluisteren tezamen met harmonie St. Cecilia uit Rosmalen.
Drumfanfare Exempel
gaf een stevig toontje ten beste
.
'Zo zou ik het hier wel meer willen horen,' reageerde
Rombouts op dit ongewoon ceremonieel.

Foto Drumfanfare Exempel op het balkon van de raadszaal van het Bestuurscentrum .

Als allerlaatste, maar een aandeel dat de minste tijd kreeg kwam Truus Boersma van het comite Rosmalen naar voren. Het was ivm de uitglopen tijd, de kortste presentatie.
Truus Boersma kondigde de verschijning aan van twee boeken: ‘Rosmalen 815-1915’ van auteur Martin van de Veeke en een boek over het ‘Gemeenschapsleven van Rosmalen 1915-2015’.
Ook betrok Boersma Rombouts bij de viering door hem uit te nodigen voor een defilé bij huize Anneborch. Maar niet de burgemeester, maar de bewoners van de Anneborch zijn dan de hoofdrolspelers. Zij nemen dat defilé af..
*Meer info via de heemkundekring Rosmalen: http://www.heemkundekringrosmalen.nl/index.php/rosmalen-1200

Engelen
 

Alink bekend om zijn woordspelingen en taalgrapjes in zijn inleiding: Als men ergens geduld beoefent is het in Engelen [-geduld...]Op de vraag aan Henk van de Griend wat de meeste opvallende karaktertrek van de inwoners van Engelen volgde een stukje historie door Henk van de Griend. Dat schrijf je zonder ‘t’, want we zijn van de arme tak..
In mijn jeugd was er geen waterleiding en we hadden nog licht uit gaslampjes. De liefde van Engelen voor Den Bosch? Het is een echt levendige gemeenschap geworden. We hebben van Den Bosch meer teruggekregen dan we hebben moeten toegeven.‘
*De site met het jubileumprogramma van Engelen Engelen1200 jaar

Empel
Ton de Vos

Ton de Vos uit Empel had 30-40 veertig jaar geleden 400 wooneenheden. Nu zij er dat- ik schat- 2250. Dat betekent dat er een enorme invasie aan nieuwe jeugd is gekomen.
*De site met het jubileumprogramma van Empel 1200 jaar Empel

Orthenaren
Jos van Erp

Er zijn Orthenaren, sprak Van Erp , die er al generaties lang wonen. Een jaar of veertig geleden waren er nog diverse wijken: oud Orthen en Orthen-Links en de wijk ‘voor -..’ en ‘over het spoor’. ‘De best verankerde Orthenaren woonden nog het dichtst bij Den Bosch. Maar ik zie geen rivaliteit, wel cohesie. Het is jammer dat we de aorta van Orthen met het sluiten van de San Salvator zijn kwijt geraakt.’
*De site met het programma van 1200 jaar  Orthen:  Orthen1200 jaar

Rosmalen




Henk Glaudemans over de Rosmalenaar: een vrolijke mens die zijn eigen naad naait en geen capsones kent. Neem de Heijmansen of de familie Van Crey, geen van allen capsones,dood gewone mensen, zei de kapper.

Gloudemans: 'Van een vete is totaal geen sprake, ondanks dat we door burgemeester Don Burgers het dorp aan Den Bosch verloren zijn geraakt.  Ik zeg maar zo: We heuren bij Den Bosch, maar bleft oe eige.’.
En kapper Gloudemans kreeg het laatste woord. Tenminste hij werd daartoe door Eric Alink uitgedaagd. Die vroeg hem wat het mooiste Rosmalense woord is ? ‘Houdoe’, was het antwoord.
*De site met het Rosmalens jubileumprogramma  Rosmalen1200 jaar






De toost na afloop bestond  onder meer
uit het proeven van locaal gebrouwen bieren.


foto's © paul kriele, 24 januari 2015.



-Links: De voorzitters van de comite's toosten met burgemeester Rombouts en wethouder Jos van Son op de goede afloop. 2e vl Wilma van Crey, daarnaast kunstenaar Wim van Hassel en helemaal rechts Ton van de Veerdonk [Rosmalen]  en 2e vr. Henk van der Kamp [Engelen].
 

Na afloop werd beneden in de hal van het Bestuurscentrum een toast uitgebracht op het welslagen van dit jubileumjaar. De voorzitters van de comités en burgemeester Ton Rombouts drinken een glas locaal gebrouwen bier.
Daarbij voegt zich de nieuwe Rosmalense wethouder [voor dorpen en wijken] Jos van Son met dorpsgenote Wilma van Creij en de Orthense kunstenaar Wim van Hassel. 
Verder is Henk van der Kamp de voorzitter van comité Engelen en Ton van de Veerdonk van Rosmalen.

Stadschroniqueur Eric Alink 
Opening 1200 jaar Empel, Orthen, Engelen en Rosmalen: de dorpskernen van Den Bosch


Dit is geen middagje feest. Dit is een middagje filosofie. Want hij raakt aan de oudste vraag die ik ken. Wat was er eerder: de kip of de vier eieren? Want alles wijst erop dat de uitgekomen kuikens ouder zijn dan de kip, iets waar de kip zelf niet graag over kakelt.
Tijd voor een nadere beschouwing met vier heren die als ambassadeurs van Empel, Orthen, Engelen en Rosmalen kunnen worden beschouwd. Ik beschrijf de dorpskernen in vogelvlucht.

Rosmalen
Mijn eerste associatie: Kolonisten van Katan, een fascinerend bordspel. Voor wie het niet kent: spelers dienen hun grondgebied uit te breiden, met gebruikmaking van diplomatie en bluf. Het spel kwam in november 1995 op de markt. Toeval of niet: een maand eerder gaf de Eerste Kamer groen licht aan Den Bosch om Rosmalen in te lijven. In een interview zouden de bedenkers van Kolonisten van Katan later ruiterlijk bekennen dat de veroveringsdrift van Den Bosch hun belangrijkste inspiratiebron was geweest.
Hadden ze het in Rusmollem kunnen zien aankomen? Jawel. Al halverwege het jaar 1995 nummerde de PTT het kengetal van Rosmalen plotseling om. Een veeg teken: 04192 werd 073. Dat ze het in Rosmalen niet zo in de gaten hadden, is niet zo gek. In Rodmalen belden ze immers niet. Daar liepen ze gewoon bij elkaar binnen.
Achteraf blijkt die inlijving van Rosmalen een slimme zet, want het dorp heeft onmiskenbaar veel te bieden. Rosmalen is hofleverancier van bouwgrond en huisvest het grootste bromvliegmuseum van Nederland. Niet minder belangrijk: Rosmalen versterkt het College van B&W met een wethouder die niet wars is van wijsheid. Welkom Jos van Son.
Ook in werkgelegenheid is het dorp van betekenis. Volgens kraamverpleegkundigen wordt een op de drie kinderen in Rosmalen met een duimstok in het knuistje geboren. Heijmans en andere bouwers varen er wel bij. Soms metselen die bouwers een muurtje. Bij OJC, als die een vrije trap tegen krijgt. Het helpt: de voetbalclub promoveerde van de hoofd- naar de topklasse.
Tot slot: van alle 150 glasbakken in de gemeente Den Bosch staat de meest drukbezochte in Rosmalen. Locatie: de Molenhoekpassage. De vierwekelijkse oogst is 20.000 kilo met als hoogtepunt de dag na carnaval die in Rosmalen Glaswoensdag heet.
Van Glaswoensdag naar Gloudemans. Henk Gloudemans, was jarenlang kapper in Rosmalen. In 1995 gingen zijn haren even overeind staan, maar een kapper weet: je moet stil zitten als je geschoren wordt. Met de nuchterheid die inwoners van Rosmalen kenmerkt, heeft hij zich met de loop van de geschiedenis verzoend, zonder – gelukkig maar – zijn Rosmalense tongval te verliezen. Zijn conclusie: “Ut kos kwaojer”

Empel

Ooit zag ik de film ‘De Noordelingen’ van Alex van Warmerdam. Oer-Hollandse beelden van een woonoord in een polder. Opgespoten zand, frisse bloemjurkmoeders met kinderwagens en een kale betonweg – kedenge kedeng – die achter de horizon verdween. Bij die beelden dacht ik op slag aan Empel in de jaren zestig. Als kind zag in dat dorp aan de Maas een nederzetting van pioniers, durfals en goudzoekers.
Dat is het ook. Met een flinke kanttekening: ik doe geen recht aan de historie wanneer pas ik in de jaren zestig begin. De Romeinen en Batavieren kenden het gebied al, bewijst de opgegraven Tempel van Empel naast de A2 ligt. In de Middeleeuwen vormde Empel samen met Meerwijk zelfs een zogeheten heerlijkheid – een kwalificatie die de latere kasteelbezoekers van Meerwijk niet zouden aanvechten.
Empel is het dorp van de dynastie Godschalkx, van de onverschrokken 88-jarige kruideniersvrouw Mientje van Uden en van de inspirerende Viktorien Dielissen, die vanaf komende zomer Theaterfestival Boulevard gaat leiden. Bovenal eindigen vele fietstochten langs wielen en winderige dijkjes in Oud-Empel, waar De Vis altijd lacht, zelfs als ie een dag later in een Brabants Dagblad wordt verpakt.
Achter de tafel zit Ton de Vos, voormalig onderwijzer en hoofd van de Nicolaasschool – nu ’t Wikveld – in Engelen. Zijn buurman uit Rosmalen zat hem regelmatig in de haren. Henk was zijn kapper. Ton verhuisde in 1971 van het West-Brabantse Steenbergen naar Empel. Toeval of niet: 1971 is het jaar waarin Den Bosch het dorp annexeerde – en zo gaat het verhaal – Empel de zegeningen van het rioleringstelsel en de elktrificatie beleefde.

Engelen
Het is oostenwind vandaag. Dat komt van pas. Wij waaien van Empel naar Engelen. Het is een dorp dat in het geheugen van Nederland gegrift staat. Dat valt op te maken uit een lied dat de katholieke schrijver Alberdingk Thijm in 1852 op papier zette. De sleutelzin luidt: “Daar hoorden zij Engelen zingen.” Niet Orthen, Empel of Rosmalen.
Nog altijd klinken in Engelen liederend vloeiend en klaar, zelfs buiten de repetitieavonden van het gemengde Crève-koor in de Sint-Lambertuskerk. Wie Engelen bezingt, ontkomt niet aan strofen over het drama van oktober 1944, waarbij 18 terugkerende evacuees uit het dorp bij vergissing onder geallieerd vuur kwamen te liggen en stierven in het zicht van Engelen. Wat ook in het lied hoort, is het voormalige pensionaat van de zusters JMJ, de sterke betekenis van gemeenschapshuis De Engelenburcht, het kastelenlandschap Haverleij, het recreatie- en natuurgebied Engelermeer en het stille Bokhoven, dat sinds 1922 bij Engelen hoort. Bovenal verdient de Dieze een strofe in dit lied. Samen met het Diezekanaal verbindt zij de Maas met de Zuid-Willemsvaart. Na anderhave eeuw zagen de Engelenaren afgelopen maand voor het laatst een binnenvaartschip op hun Dieze voorbijkomen. De naam? Ongetwijfeld, de Quo Vadis oftewel: ‘Waar gaat het naartoe?’, een vraag die ook buiten Rijkswaterstaat geldigheid heeft.
Achter de tafel zit Piet van de Griend, Engelenaar tot in zijn beenmerg. Oud-veehouder, 81 jaar, vijf kinderen, dertien kleinkinderen. Zijn huidige woonplek: een appartement in Slot Haverleij, drie hoog. Met uitzicht over weilanden waar ooit zijn koeien graasden.

De hekkensluiter is Orthen
Dat is niet vreemd. Een Bosschenaar denkt bij voorkeur pas op z’n sterfbed aan Orthen, de laatste plek voor velen. Je kunt beter uit Orthen komen, dan er gaan. Gelukkig wint het leven het ruimschoots van de dood in Orthen. Dat bewijzen de talloze activiteiten in het Nico Schuurmanshuis, Café Schutterswelvaren, voetbalclub OSC en watersportvereniging De Viking. Er is één zwart randje: de levendige geloofsgemeenschap van de San Salvator is uit haar kerk verbannen, wat ook een taalkundige vraag oproept: ligt de klemtoon in het woord bísdom niet op de verkeerde lettergreep?
Orthen verenigt Orthen-rechts, het half gesloopte Orthen-links en oud-Orthen. Een wonderlijke lappendeken, want drie verschillen nogal van elkaar. Je vindt er de meest uiteenlopende beroepen en culturen: bouwvakkers, rechercheurs, steenhouwers, kermisexploitanten, marketingmanagers en vooral handelaren waarbij ze in Orthen de term ambulant ruim zien.
Dat Orthen springlevend is, bewijst high tech manager Jos van Erp, die naast de begraafplaats woont waar hij regelmatig rondleidingen geeft. Sinds 1973 is hij Orthenaar, nadat hij eerder in Deuteren had gewoond – ôk mooi. Evenals zijn drie tafelgenoten zal ook hij graag hij toelichten wat de zon- en schauwzijden zijn van het wonen in een dorpskern.
Eric Alink | 24 01 15






Terug naar boven