De persoon Desidirius Erasmus

Printerversie
Gepubliceerd op: 10-08-2005 | Gewijzigd op: 09-11-2011
Bericht van 8 november 2011: Voorproefje 3D videoprojectie op voormalige ziekenhuis
Vanaf 8 november 2011 draait de 3D- projectie op de oudbouw van het Groot Ziekengasthuis in de Tolbrugstraat.
Op die manier attendeert Erasmus Festival Brabant voorbijgangers op een toepasselijke manier op de aanstaande spectaculaire 3D videoprojectie die veel grootser zal zijn. Die brengt een primeur in Nederland: een combinatie van videomapping op de hoogbouw en projectie van binnen naar buiten op de laagbouw.
De videoprojectie laat het publiek kennismaken met het festivalthema van dit jaar: ‘de vormgeving van de publieke ruimte in de stad’. Op 17 november om 19.15 uur is de première met daarna een vuurwerkshow. Ook op 18 en 19 november is de projectie te bewonderen. Check www.erasmusfestival.nl voor de tijden.

De persoon Erasmus
Erasmus was een van de Bossche zonen, maar staat helaas niet zo bekend als dé filosoof/schrijver die hij uiteindelijk geworden is. Daar gaat wat aan gebeuren met uiteenlopende activiteiten. Erasmus studeerde onder meer aan de Latijnse School [soort gymnasium in de Kerkstraat].
Voor artikel 'Gouden Erasmussfestival november 2008 klik op Gouden festival
Erasmus de persoon 1466-1536
Bij een bezoek aan Bazel trof de redactie van Bastion Oranje daar in de Munsterkerk de graftombe aan van 'Erasmus de Rotterdam' zoals hij in Zwitserland wordt genoemd.

Het gedenkteken voor Disiderius Erasmus. De katholiek priester en humanist wordt in Zwitserland Erasmus de Rotterdam genoemd. Rechts een medaillon gewijd aan Erasmus van Quentijn Massijs 1519.
 
Graf in Bazel
Erasmus' graf ligt, of liever staat, in de Munsterkerk van Bazel. De man die even [1484-1487] in Den Bosch de Latijnse School volgde, werd in Rotterdam geboren. Na zijn priesterstudie in Gouda en Delft vertrok hij voor verdere studie naar Zwitserland.
Onder invloed van de reformatie is de humanist Erasmus naar Freiburg afgereisd. Kort na zijn terugkeer naar Basel overleed in 1536 de priester en werd - in de golf van de reformatie van de katholieken afgenomen 'Maria- en keizerkathedraal begraven. Het graf van Erasmus bevond zich in oorsprong vlak bij de lezenaar, in het middenschip van de Romaans/gothische kerk. Maar de krypte werd pas in 1974 herontdekt! 
Een staande rood marmeren zuil vermeldt de namen van Erasmus' vrienden die het gedenkteken lieten oprichten. Boven het gedenkteken prijkt een medaillon van Terminus, de Romeinse God van 'de beperking'.

Dat Erasmus als katholiek in een gereformeerde kerk werd begraven wordt gezien als teken van Tolerantie. In 1529 waren vele katholieke altaren en kerkelijke kunst of vernield of afgevoerd zoals dat ook in de Nederlanden gebeurde.

Erasmus onecht kind- 10 augustus 2005
De koster van de Goudse St.Janskerk heeft de archieven onderzocht. Koster Tompot komt tot de conclusie dat Erasmus een zoon is uit een onwettig huwelijk, nog wel van de pastoor van de St. Janskerk [rond1466] .
Een Gouds comité gaat een boek uitgeven over haar beroemde stedeling, een Erasmusdag organiseren en een Erasmuscode publiceren. Dat alles is bedoeld om Gouda als Erasmusstad op de kaart te zetten. zie hieronder voor eerdere conclusie dat Erasmus de zoon was van een priester en chirurgijnsdochter.
Curriculum vitae Erasmus
Desiderius, een verlatijnste voornaam, werd in de vroege ochtend van 28 oktober 1469 in Rotterdam geboren als onwettig kind van een priester en chirurgijnsdochter. Op het standbeeld in Rotterdam staat als geboortejaar 1467 vermeld.... Het geboortehuis van Erasmus stond dichtbij de Laurenskerk.
prof. Jan van Herwaarden schrijft, dat Erasmus stierf vlak na de laatste klokkeslag van middernacht, dus op 12 juli 1536.
Zijn opleiding volgde hij in Gouda en Deventer waar hij kennis maakte met het humanisme.Door het vroege overlijden van zijn ouders in 1484 werd Erasmus voor studie naar Den Bosch gestuurd, waar ook zijn drie jaar oudere broer Piet verbleef. Erasmus studeerde enkele jaren aan de Latijnse School in de Kerkstraat.
Van Herwaarden schrijft dat de jongeman, zodra hij een school kon bezoeken, Rotterdam verliet om er nooit meer teurg te keren. Des te opmerkelijker is het dat hij zich wel in zijn naamgeving met Rotterdam bleef associëren: Desidirius Erasmus Roterodamus, aldus Van Herwaarden.

Bossche tijd
's-Hertogenbosch verkeerde juist in haar Gouden Eeuw. De bouw van de - tweede gothische - St.Jan was zojuist afgerond. De Latijnse School was gelegen ter hoogte van het pand Kerkstraat 73/75. Jos van der Vaart beschrijft het pand van zijn grootvader. Er bestaat een foto waarop Van der Vaart senior voor het- net nog- houten huis staat afgebeeld.. Rond 1885 werd de houten gevel vervangen door de huidige. Daarmee verdween het laatste pand met een houten voorgevel. In de middeleeuwen en lang erna werd in de bouw veel hout gebruikt. Vanwege brandgevaar verleende de gemeente subsidie om hout door steen te vervangen.

De Kerkstraat zuidzijde, ofwel de oneven nummers: het donker grijze pand van links gezien, heet het Fransch Kabinet dat momenteel wordt gerestaureerd. Op de bovenverdiepingen komen twee appartementen. Op het achterterrein stond de Latijnse school waar Desiderius Erasmus rond 1485 school ging.

foto © gerard monté
, mei 2000.

De Latijnse school heeft vermoedelijk op het achterterrein gelegen. Albert Driessen, zoon van de hoedenmodiste Charlotte Driessen-Daix, weet dat pand nog nauwkeurig te beschrijven. Het gaat om het tijdvak rond 1920, toen Driessen nog een jongeling was.
Het was een twee verdiepingen [inclusief dak], hoog, langgerekt gebouw met bovenramen waar aldus Driessen, de vleermuizen in en uit vlogen. Blijkbaar hebben in de Franse tijd daar ook militairen gebivakkeerd. Dat valt op te maken uit de Franse teksten die er op de ramen en muren stonden gegrift.
Bossche Schildersstraat
De periode van 1484 tot waarschijnlijk 1487 heeft Erasmus doorgebracht in het klooster van de broeders van het Gemene Leven in de Schildersstraat. Waarom er een eind kwam aan de Bossche tijd is niet met zekerheid te zeggen. Erasmus zelf vond het in ieder geval dat het verloren tijd was geweest....
priesterwijding
In 1487 trad hij toe tot de orde der augustijnen in Gouda waar hij een priesteropleiding volgde. Na vijf jaar is hij daar tot priester gewijd. Studeren sprak hem wel aan, maar de kloosterlijke verplichtingen niet. Ook al onttrok hij zich daaraan, de kloosterhabijt heeft hij nog lang moeten dragen.
Als monnik legde hij zich toe op de bestudering van de geschriften der apostelen en de christelijke oudheid. Hij stond bekend om zijn bijbels humanistisch taal en letterkunde.Maar door zijn afwijkende theologische inzichten werd hij later door paus Leo X van zijn kloostergeloften ontslagen.
Erasmus vertrok in de jaren negentig van de vijftiende eeuw naar Parijs en heeft vervolgens in Londen gestudeerd waar hij Thomas More leerde kennen. Na 1506 maakte hij een tocht via België naar Zwitserland.
niet alom aanwezige verdraagzaamheid
Hoewel Erasmus de verdraagzaamheid predikte en tegen polarisatie was, kon hij moeilijk kritiek verdragen. Kort na de Kruistochten en in de tijd van de godsdiensttegenstellingen kan hem verdraagzaam tegenover de Islam [Turken ] en de Joden niet worden aangewreven.
Graag of gierig naar... wat? had hij met Luther de discussie willen voeren, maar ondanks al zijn kritiek op de Kerk en anti-clericale houding, koos hij toch voor de rooms-katholieke kerk, 'waarvan ik nooit ben afgeweken..' .
Erasmus, die voor verdraagzaamheid pleitte en afstand nam van de godsdiensttegenstellingen uit die jaren[..], overleed op 12 juli 1536 in het woonhuis een zijner vrienden in Basel. Maar in het Judaïsme volgde hij de houding van de kerk tegen [over] de joden.

De universiteit in zijn geboortestad Rotterdam, waar prof. Van Herwaarden hoogleraar is in de maatschappijgeschiedenis van pre-industriële samenlevingen, is dus naar hem genoemd.
Aardig voor Brabanders is het om te weten, dat Erasmus graag naar Brabant had willen terugkeren zoals uit zijn laatst bewaard gebleven brief [28 juni 1536] blijkt.
Rotterdams standbeeld
Het standbeeld van Erasmus staat vanaf 1964 op het Kerkplein [Laurentiuskerk] in Rotterdam. Aanvankelijk had het een plek op de Coolsingel [1945-1963]. Maar oorspronkelijk stond de sokkel met bronzen beeld dat Hendrik de Keizer in opdracht van het Rotterdams gemeentebestuur in 1622 maakte op de Grote Markt [1622-1940].
De huidige sokkel is een kopie van die van 1677.
Op de voorkant staat een Latijnse tekst. Op de zijkant:
Hier rees die groote zon, 
en ging de Bazel onder.
De rijksstad eer' en vier' dien heilig in zijn graf.
Dit tweede leven geeft die't
eerste leven gaf.
Maar 't licht der talen, 't zout der zeden
't Heerlijk, wonder 
waar met de liefde, en vrede, en Godgeleertheid praalt.
wordt met geen graf geert,
noch met geen beeld betaalt
Dies moet hier 't luchtgewelf Erasmus overdekken
Nadien geen mindre plaats zijn Tempel kan versterken.


Terug naar boven