Lezing oud PvdA-wethouder Hans Dona over 'Arm en Rijk'

Printerversie
Gepubliceerd op: 22-10-2012 | Gewijzigd op: 23-10-2012
In de Maand van de Geschiedenis, waarin het thema 'Arm & Rijk' leidend is, hield voor De Boschboom, de Kring Vrienden van 's-Hertogenbosch en het Stadsarchief, oud-wethouder voor de PvdA, Hans Dona een lezing waarin de stedelijke ontwikkeling, de gemeentepolitiek en met name de PvdA - verdiensten significant naar voren kwam.
Hans Dona hier in discussie ging met de voormalig stedenbouwkundige Cees van Aalst, die een stempel op de stedelijke ontwikkeling heeft gezet en ook tijdens de lezing een aandeel nam.

foto © paul kriele, 22 oktober 2012.


Het was voor een volle [circa 50 toehoorders] zaal in het Jeroen Boschcentrum een beetje het Hans Dona-circus*.  
De ras Bosschenaar, in 1947 in de Hooge Nieuwstraat naast 't Pumpke geboren, pakte na een inkijk in zijn persoonlijke loopbaan de draad op bij zijn aantreden in 1982 als wethouder van Sociale Zaken en Cultuur.

Projecten uit de jaren 80
In die tijd waren actueel de sloop van de Kunstacademie aan de Pettelaarseweg, waar in de jaren begin 90 het sjieke en dure appartementencomplex Gregoriusstate verrees,de vernieuwbouw van het Gouvernementspaleis tot  Noordbrabants Museum [1984], de uitbouw van het Kruithuis tot Stedelijk Museum. Maar dat had als nieuwbouwproject van de kunstenaar [en niet de architect] Boris Siepèk bakzeil gehaald vanwege diverse onvolkomenheden, en de renovatie van de synagoge in de Prins Bernhardstraat om er maar een paar te noemen.

De Bossche politiek werd in de jaren 50, 60 en ook nog 70 overheerst door een regentenbestuur van KVP-ers, wat later het CDA is geworden.  
Maar die conservatieve binnenskamers mentaliteit had ook zijn invloed op, én in allerlei andere geledingen, zoals het sociaal maatschappelijk leven en in de culturele sector. 

Dona werd al in1978 lid van de gemeenteraad, een tijd waarin de PvdA bestond uit klassieke sociaal democraten. Maar daar kwam met de 'wilde jongens' Ton Lensen en Hans van Beers een einde aan.

Dona noemt het nog steeds zo frappant dat met carnaval  CDA-ers uit Den Haag vooraan in de St. Jan zitten of op carnavalszondag eregast zijn bij de intocht van Prins Amadeiro. Dat is geen kritiek, zeker ook niet op Rombouts, want het is gewoon diens verdienste.
Het was en soms is het nog steeds zo, dat het CDA rulls the country..'
Het zegt wel iets over de andere partijen. Ik vind het van hen nalatig, de PvdA inbegrepen, om niet  hun netwerk na te gaan en ook gasten van hun partij of instituut uit te nodigen. 
Met andere woorden die invloed van het CDA is nog steeds groot op het maatschappelijk leven in de stad. 

Openheid in de  bestuur en de  gemeentelijke organisatie dankzij PvdA-wethouders
Dona nam bij het vertrek van Lensen en Van Beers de portefeuilles Welzijn over en kreeg er weer later ook nog Volkshuisvesting en Personeelszaken bij. 'Zij hebben in de sfeer van bestuurlijke organisatie, welzijn en cultuur en met name in de Volkshuisvesting veel bewerkstelligd. 
De harmonie tussen bestuurder en ambtenaar werd doorbroken. In de jaren na de oorlog kon je bij de gemeente geen topambtenaar worden als je niet de kleur had van een wethouder. In de periode van Van Beers en Lensen en later ook onder Joke van de Beek, zijn vele ambtenaren uit het politieke circuit verdwenen. Zij hebben daardoor ook meer openheid gecreëerd.
Maar ook in de sector Welzijn was er  veel bevoogding. De structuur was ook daar op basis van welzijnsraden met koepels, die politiek en confessioneel bepaald werden.

De jaren tachtig was een periode van bezuinigingen. De gemeente stond in haar mogelijkheden onder druk door de werkloosheid, vele sociale diensttrekkers en het inperken van overheidsgelden. Ook de Stienstra- affaire drukte zijn stempel op de economische  vooruitgang van de stad. Dat draaide weer wat bij na de verkoop van het gemeentelijk Nutsbedrijf aan de PNEM, aldus nog steeds Dona. 

Maar in die jaren is toch de PvdA gegroeid en haalde het CDA in en werd in 1987 de grootste fractie in de raad terwijl de KVP in 1970 daar nog 22 van de 35 zetels bezette.

Den Bosch is bruisender geworden
Dona begon zijn voordracht met de constatering dat Den Bosch nu een geheel  andere stad is dan 5 decennia terug. Er was toen een grote tegenstelling tussen arm en rijk.  Voor wie regent het ? Voor arm of rijk/, vroeg de de Bosschenaar, die 12 jaar wethouder van cultuur is geweest, zich af. ' Het regent altijd voor de armen.'
Dona noemde in dit verband expresse niet de kleine verdiensten [rankings] van meest gastvrije stad, of fietsstad of groenste stad. 
In de jaren 80 wilden steden elkaar imiteren. Gelukkig is Den Bosch anders en anders gebleven. We kwamen tot de ontdekking dat je je sterke punten behoort te ontwikkelen, de centrale ligging, je historisch karakter,  je culturele kwaliteiten en je diverse winkelbestand.
 
Uniek Den Bosch..?
Volgens Dona kan Den Bosch straks behoren tot de 10 à 15 steden die overblijven als economisch aantrekkelijk winkelstad, ofwel steden met een ensemble. Waar de kwaliteit en sfeer bepaald wordt door een combinatie van factoren: 
Horeca, cultuur [theater], winkels  en historie. Maar er doemen  ook beperkingen op. ...

Tegen het einde van zijn voordracht stipte Dona, nadat hij tal van projecten had genoemd waarvoor de PvdA het voorwerk had gedaan of de basis had gelegd*, ook de bedreigingen voor de stad aan.
Een stad die het te goed doet en waar de huren de pan uit rijzen en de beste mode -en designwinkels de kleintjes  gaan overheersen, heeft ook zijn beperkingen.
'De economische structuur kent ook zijn zwakte,' aldus Dona . Den Bosch heeft  -op Ricoh na - geen hoofdvestiging of hoofdkantoor van een landelijk concern, alleen maar dépendances,  zoals bij SNs en Reaal. Dat maakt de stad kwetsbaar. Ook het feit dat alles klaar is, zoals de monumenten, die zijn gerestaureerd. Dan valt er niets meer te doen, laat staan te investeren.Kijk naar Eindhoven met zijn Airport dat  ook een ICT-stad en een stad met accountantskantoren is geworden.
Met andere woorden de economische structuur in Den Bosch kent ook zijn zwakten. Maar ook dient gezegd te worden, dat als Den Bosch ten Noorden van Assen had gelegen zij nooit zich zo had kunnen ontwikkelen. ...
*Projecten die Dona noemde: 
Paleiskwartier, nieuw station, Justitie, spoor zone, Haverleij dat als kastelenpark is ontwikkeld in plaats van bedrijfspark voor zware industrie. de stadsvernieuwing monumentenrestaurarties. Gewijzigde woningbouw [vrije sector ipv  woningwetwoningen] in Maaspoort. Dat was bedoeld om de hogere inkomens die waren weggetrokken naar Rosmalen en Vught weer terug te halen.En niet alleen deze dure projecten, die volgens de critici binnen de partij geen werkgelegenheid voor de sociaal zwakkeren noch voorzieningen voor hen opleveren. 
Dona bestrijdt dat.
In deze context haalde  Dona de toenmalige interne discussie bij de PvdA terug:  Zijn we er alleen voor de samenleving, moeten we niet het hele scala aan beleid omvatten?  De PvdA was steeds sterk gericht op de collectieve sector. Als we willen groeien, dan dienen we ons ook op de economie te richten.

Circus van Dona
En waarom schreven we 'het circus van Hans Dona'.  We kunnen ons niet aan de indruk onttrekken, dat Dona /PvdA zich zelf wel erg centraal stelt bij de stedelijke ontwikkeling en woningbouwprojecten uit de jaren 80 en 90.
Maar wat we eerder schreven behoeft een correctie en nadere nuancering.

Meningen over Geert Verkuylen
De meningen over de toenmalige wethouder Geert Verkuylen [portefeuilles ondermeer Financiën, Economische Zaken en Onderwijs] zijn erg verdeeld. Zeker ten gevolge van de Stienstra-affaire, waar hij de stad financieel -niet procedureel-goed doorheen heeft geleid. Voor de een [Cees van Aalst] was het 'een goede boekhouder',  maar ook een 'orthodoxe [zeg conservatieve] bestuurder'. Voor de ander was Verkuylen een nogal standvastige bestuurder.

Hans Dona geeft hem de eer dat in de omslag in het economisch denken over bedrijfsterreinen Verkuylen leidend was. 'Verkuylen, die ook zitting had in het stadsgewest, heeft de aanzet tot segmentatie [geen eenzijdigheid] van bedrijfsparken gegeven. Ik heb dat, als wethouder van Stadsontwikkeling en Ruimtelijke  Ordening verder ontwikkeld. 
Wat betreft de inleiding naar de tot standkoming van het Paleiskwartier.. Daar was Verkuylen zeker niet de verantwoordelijke wethouder van,' aldus Dona. 
Behalve dan dat Verkuylen in de jaren begin 80 de ondernemers aldaar toezegde [om hun instemming met de herstructurering af te dwingen], dat de gemeente de straatprostitutie op de Parallelweg zou elimineren. 
Met name wethouder Kees Tetteroo heeft de verplaatsing van scholen LTS Sportlaan] en de voetbalvelden [RKJVV en Concordia] het gebied voorbereid op tot wat het uiteindelijk is geworden: het Paleiskwartier, een combinatie van scholen[onder meer AVANS en de HAS], kantoren en woonflats [als eerste La Court en Paleis van Justitie].

Wat de de Haverleij betreft daar had Verkuylen inderdaad moeite mee dat 200 hectare groot gebied als bedrijfsterrein te moeten laten schieten ten gunste van het -uiteindelijk gerealiseerde- kastelenpark. Wat overigens geen idee was van de architect Sjoerd  Soeters, aldus Dona: 'Verkuylen had grote moeite met de nieuwe benadering van het Pettelaarpark als een  PPS [Public Private Samenwerking] en ook met het afscheid nemen van de Haverleij als bedrijfspark voor zware
industrie [categorie 5].  Maar,' zo moet Dona bekennen, 'Verkuylen heeft daar uiteindelijk toch collegiaal aan meegewerkt.'

Terug naar boven