Den Bosch van onderen met Bossche kelders

Printerversie
Gepubliceerd op: 05-10-2006 | Gewijzigd op: 29-07-2010
Inleiding
Kelderkijktocht -opnieuw- in zicht, 5 oktober 2006.
Keldergenootschap heeft er kelder bij en begint poppenkast 25 september 2004.
Poging openlegging marktkelders 24 april 2002.
Arnhemse kelders opengelegd , 21 september 2000.
Invito 8 juni 2001
Diepgang in Bossche kelders 28 januari 2001.
Monumentendag 1993
historie
uitstapjes Keldergenootschap
Keldergenootschap heeft er kelder [Specsavers] bij -25 september 2004
poging openlegging zeven Marktkelders
---------------------------------------------------------

Inleiding
Onder de titel 'Den Bosch van onderen' publiceerde ik in november 1992 in de Nieuwsbrief van de ondernemersvereniging Hartje Den Bosch een artikel over Bossche kelders. Naar aanleiding van het tweejarig bestaan van Cella Society, het Bossche keldergenootschap, bijgaand een geactualiseerde kopie van dat artikel onder de noemer: de historie.

  Een van de mooiere gerestaureerde kelders onder Hoge Steenweg 11, het pand van de voormalige stoffenzaak van Schröder, tegenwoordig in gebruik door Sacha en Men at Work.

foto © gerard monté, 3 december 2000.

Kelderkijktocht -opnieuw- in zicht    5 oktober 2006. 
Het ziet er naar uit dat de stad er volgend jaar een kelderkijktocht bij heeft. De gemeente is daarover in gesprek met de kring Vrienden van ’s-Hertogenbosch die feitelijk de aanzet gaf om de kelders meer in de belangstelling te krijgen en de waarde er van te respecteren. Het voorwerk heeft overigens Flip Dries van het Bosch kelder Genootschap gedaan. Deze vriendenclub van de Bossche kelder houdt regelmatig bezoeken en rondleidingen aan/langs de kelders. Het gaat om de kelders van winkelpanden die zich merendeels op en rond de Markt bevinden. 
|Niet elke kelder is geschikt om toegankelijk gemaakt te worden en niet elke winkelier is bereid er geld voor uit te trekken. Daarom zoekt de gemeente nog naar middelen door bijv. de Vereniging van Eigenaren en Hartje ’s-Hertogenbosch [Centrum Management] bij dit idee te betrekken. Twee jaar geleden [juni 2002] werd al door het CM aan Adviesbureau BRO uit Vught opdracht gegeven om de technische mogelijkheden te onderzoeken. De resultaten daarvan zullen wellicht bij dit ' nieuwe' idee meegenomen worden. zie hieronder Onderzoek

Historisch gezien zijn de kelders al door Ad van Drunen [‘Van Stroom tot straat’] onderzocht. Kelders werden vaak later onder een pand aangebracht als er uitbreiding op stapel stond. In de jaren tot begin 1900 waren er nog veel kelders als werkplaats en vroeger zelfs als winkel in gebruik.
Problemen om kelders toegankelijk te maken zijn de geringe hoogte en het waterpeil dat in de binnenstad een gebruik onmogelijk/te kostbaar maakt.

Keldergenootschap heeft er kelder bij en begint poppenkast  25 september 2004.
Het Bossche Keldergenootschap [BKG] dat oude kelders wil herstellen en soms in [her-]gebruik wil nemen heeft er weer een kelder bij. De kelder onder Hinthamerstraat 2, de brillenzaak van Specsavers, stelt in oktober tijdens de bevrijdingsdagen de kelder open. Dan is een tocht langs herinneringen aan de oorlog opgezet door de stichting Bevrijding Oktober ’s-Hertogenbosch.

Hinthamerstraat 2, voorheen Visscher Seafood, tegenwoordig Specsaver brillenzaak. De kelder is nog in tact zoals die in de oorlogsjaren werd gebruikt als schuilplaats
foto © paul kriele, 13 november 2003.

Eerst Noordzeerestaurant, later Visscher Seafood.
 foto © gerard monté  21 september 2003.

Het BKG ontmoette een Bossche die bij het zien van filmbeelden via Omroep Brabant enthousiast geraakt was. Zij had zelf in de oorlogsdagen als kind in de kelder geschuild. Dankzij haar bemiddeling wordt de kelder opengesteld. Uit die bevrijdingsdagen zijn videobeelden ter beschikking gesteld, die in oktober 2004 ook vertoond worden.
Poppenkast: Dankzij de steun van de gemeente, de Stichting 1629 én met medewerking van ‘Poppenhulst’, die in de Paap op woensdagmiddag poppenkastvoorstellingen houdt, start het BKG volgend voorjaar in Bossche kelders met een kinder-keldertocht met poppenkastvoorstellingen.
 
Poging openlegging marktkelders  24 april 2002.  
Uit een opgave van het Bosch Kelder Genootschap blijkt dat op en rond de Markt zeven kelders bestaan die in historisch opzicht interessant zijn. Ze blijken Die kelders, die groot genoeg om ze toegankelijk te maken,  worden momenteel gebruikt als opslagruimte.

Aan de inventarisatie ligt de studie van dr. ir. Ad van Drunen ten grondslag die de kelders rond de Markt heeft bestudeerd.
Via de Ondernemersvereniging Hartje Den Bosch gaat de gemeente proberen de betreffende ondernemers te polsen of ze bereidheid zijn mee te werken aan een eigentijds gebruik van die verscholen kelders.
Het is een antwoord van B&W op een verzoek van het Bosch Kelder Genootschap dat ernaar streeft de kelders beter in beeld te brengen bij de burgers.

Overigens heeft Peter Verhagen van het gemeentelijk ingenieursbureau eerder voor de Nieuwsbrief verklaard dat een practisch gebruik van Bossche kelders door de terugkerende waterstand onmogelijk is. Ook de hoogte is te laag voor een commerciële uitbating. 
Bovendien wegen de technische ingrepen niet op tegen een rendabel gebruik van die kelders. 
Openstelling kelders -[Nieuwsbrief Bastion Oranje, 24 juli 2002]
Oud-voorzitter van de Kring Vrienden van ' s-Hertogenbosch, Hein Kurvers is druk bezig de mogelijkheid te peilen om Marktkelders toegankelijk te maken.

Een van de meeste bekende Bossche kelders is de Raadskelder onder het stadhuis.
Sedert 1929 is de voormalige boterhal en vroegere gevangenis in gebruik als restaurant. Oorspronkelijk beheerd door Pietje Hendrix en later door Wijn Verlinden en sedert een twintigtal jaren door Tonny Rademaker jr. .

foto © gerard monté, 3 december 2000.

 

Het College van B&W staat niet onwelwillend tegenover de plannen van het Bosch Kelder Genootschap die de laat-middeleeuwse kelders toegankelijker en mogelijk bruikbaarder wil maken.
Hartje Den Bosch doet namens de ondernemers mee. Centrum Management [met afgevaardigden van gemeente en winkeliers en binnenstadsondernemers] gaf Adviesbureau BRO uit Vught opdracht om de technische mogelijkheden te onderzoeken.
Voorlopig blijft het bij onderzoek, want een eventuele openstelling wordt afgestemd op de herinrichting en meer nog op de toekomstige functie van de Bossche markt. De discussie daarover start meteen na de vakanties, aldus voorlichter Herman Loerakker.
Voor die herinrichting is al ruim 3 miljoen euro extra gereserveerd. 

Arnhemse kelders opengelegd  , 21 september 2000. 
In Arnhem bestaat het plan kelders in het winkelgebied te gaan openleggen en te gaan exploiteren als bedrijfsruimte. Ook wil met de kelders met elkaar verbinden zodat stadsbezoekers ondergronds straten kunnen oversteken. Voor de restauratie wordt 8,4 miljoen gulden uitgetrokken.Het kelderproject, dat de binnenstad een nieuwe impuls zal geven, moet in 2002 zijn afgerond.
Den Bosch niet onderkelderd [Nieuwsbrief ,17 mei 2000]
Ir.Ad van Drunen, die op 1 april 2000 herdacht dat hij 25 jaar geleden de eerste medewerker was van- wat tegenwoordig- de BAM heet: Bouwhistorie Archeologie en Monumenten, maakte in zijn lezing [de Kring Vrienden 17-5-2000] een eind aan het sprookje van een onderaards onderkelderd Den Bosch. In 1987 heeft hij wel het eerste huis van hertog Jan blootgelegd.. Bijzonder was dat de fundering uit natuursteen bestond in tegenstelling tot de bouw van de omliggende panden die uit baksteen bestaan.

Kelders Invito opengelegd   8 juni 2001. 
De deels al opgeknapte kelders van markt 61
fot
o © paul kriele, 25 juli 2001 [r].en 16 augustus2007 [l]
Het pand Markt 61 dat door Jeroen Bosch werd bewoond. Aan de achterzijde zou hij zijn atelier hebben gehad. De kelders worden momenteel [juni 2001] ingericht voor exposities. De toegang komt aan de straatzijde voor de winkel.
 

Dankzij het Jeroen Boschjaar wordt er weer een kelder opengelegd. Het betreft de eeuwen oude kelders onder het pand Markt 61, beter bekend als de schoennzaak Invito.
Daar wordt met foto's van schilderijen en andere documenten en afbeeldingen Jeroen Bosch in de schijnwerpers gezet.
Bij speciale gelegenheden zoals rondleidingen en op Monumentendag kunnen bezoekers olv gidsen van de Kring Vrienden van Den Bosch de kelders bezoeken.

Uitstapjes keldergenootschap

Diepgang in Bossche kelders 28 januari 2001
.
Het Bosch’ Keldergenootschap dat zaterdag 27 januari de jaarlijkse uitstapje had, heeft aan drie panden een plaquette uitgereikt. Het gaat om de kunstzaak op Snellestraat 9, Le Robinette op Kruisstraat 22 en Bar le Duc in Korenbrugstraat 7met de bierkelders van Jan van Kollenbrug. Het eerbetoon hoort bij een historisch verantwoord gebruik van een kelder, aldus Flip Dries.
Dries en Nico Rip zijn zaterdag tot grootmeester benoemd, een titel voor de organisator van een jaarlijkse ontmoeting. Het kleinschalige genootschap dat geen groot ledenbestand nastreeft ivm de beperkte omvang van de kelders, wil de genootschapsnaam aanvullen met Latijn.
Deze zomer staat een lezing door bouwhistoricus ir.Ad van Drunen over kelders en de Bossche Markt op het programma. Van Drunen brengt dit jaar een boek uit over de panden aan en rondom de Bossche Markt.

Café Boudewijn, ofwel het voormalige pand van architectbureau 'De Twee Snoeken' dat gevestigd was in een voormalig pand van- naar ik aanneem- Wertenbroek die nabij een groothandel had in kruidenierswaren.
De situatie in de  Kruisstraat.

foto © gerard monté, 5 november 2000.

Monumentendag 1993
Op 10 september 1993 waren de kelders een - afwijkende- thema van de plaatselijke monumentendag. Onder het motto 's-Hertogenbosch bij hoog en laag konden een tiental kelders worden bezocht. Het Brabants Dagblad gaf in een speciale bijlage rond monumentendag de kelders aan het daglicht prijs [BD 10-9-1993].
Eind dit jaar verschijnt een boekje over de Bossche Markt met een beschrijving van de opgravingen en bouwhistorisch onderzoek van de panden die in de jaren tachtig aan de [Pens-] Markt zijn onderzocht.
Inmiddels-24 juni 2000-is een overzicht van 25 jaar Bouwhistorie uitgegeven onder de titel 'De onderste steen boven'.
de Historie
De stad van Hertog Hendrik gaat trots op enkele historische bezienswaardigheden. De St.Jan staat op de eerste plaats, kort erop gevolgd door de Binnendieze. Beiden zijn monumenten die in hun bezoekersaantal door geen enkel stad geëvenaard zien. Een derde monumentaal historisch feit vormen de kelders. Geleidelijk aan worden zij opnieuw ontdekt. Daar draagt het in januari 1998 opgericht 'Cella Society', ofwel het Bosch' keldergenootschap toe bij.
Onlangs, zo schreef ik in november 1992, is er weer zo'n kelder geopend, beter gezegd heropend. De ingreep van Schröder modestoffen, gevestigd in de Cupenborch op de Hoge Steenweg 11 [tegenwoordig Music Store] heeft nauwelijks publiciteit getrokken. Geografisch gezien zit de zaak beneden peil, economisch staat de ingreep op hoog niveau. Door velen wordt de aanwezigheid van kelders miskend, sterker nog ongebruikt gelaten.

Met respect voor de historische waarde worden langzaam aan kelders omgedoopt in winkelruimte, café of wijnproeflokaal. De ingrepen staan onder supervisie van BAM, waartoe de dienst Archeologie en Bouwhistorie ressorteert. Intussen werden er ook nog wat verscholen schatten boven de grond gehaald, zoals het Jacobusbeeldje.
economische groei
Teruggaand in de tijd waarin langs de Markt meer woonhuizen dan winkels stonden, werd door veelal opkomende zakenlui de nering uitgeoefend in de kelder. Visboer Enoch Hartman resp. de marktkramer Duijfhuijsen hadden hun opslag onder de hoekpanden Rodenburgh resp. de Moriaan. Ook kuiperijen en koffie-etablissementen maakten tierig gebruik van een -constructief gezien- belangrijk woonhuisgedeelte. De Bossche middenstand opereerden veelal beneden Amsterdams peil....
In 1984 werden de kelders onder de BATA door dr. Hans Jansen en ir. Ad van Drunen onderzocht. Bij die werkzaamheden zijn de funderingen van het oudste Bossche huis blootgelegd. De BAM heeft toen het jachthuis van hertog Hendrik I in kaart gebracht.

Hotel Central in Oranjesferen alvast op 16 april 2007 bij de komst van de koninklijke familie.

foto  © gerard monté 16 april 2007.

Hotel Central restaureerde in 1986/87 het hotel met de kelders, die -evenals de kelders van buurman Piet Mulder [nu C&A]- gebruikt werden als magazijnen, lakenkamers en personeelsverblijf. Alles ging toen onbedoeld [..] tegen de grond behalve de kelders. 'De Hoofdwacht' van Central is door zijn veertiende eeuwse omgeving een aantrekkelijke feestzaal geworden. Zoals dat ook de Bossche kelders zijn onder banketbakkerij van Den Otter in de Visstraat .

foto's © gerard monté, 3 december 2000 De kelders van Den Otter in de Visstraat.

'De Raadskelder' staat al vanaf 1928 bekend als koffiehuis. Opgezet door Pietje Hendrix senior die aan burgemeester Frans van Lanschot zijn vergunning te danken heeft en voortgezet door wijlen Piet junior die van deze voormalige stadsgevangenis, boterhal en fietsenkelder een restaurant maakte, wat het onder restaurateur Tonny Rademaker junior nog steeds is.
Door eigentijdse initiatieven van ondernemers staan de kelders opnieuw in de belangstelling, ook al komt door instorting van de kelders van Brilmij/Pearl [voorjaar 1992 ] zo'n kelder op een andere manier in de publiciteit. Hein Cheizoo heeft in de Kruisstraat 14 en 16 sedert enkele jaren twee middeleeuwse kelders in gebruik als wijnproeverij.

Delen van de oorspronkelijke muren en een enkel Marianisje zijn in de kelders onder het pand Hoge Steenweg 11 bewaard gebleven.
Op de begane grond is de jeanszaak 'Men at work' gevestigd.

foto © gerard monté, 3 december 2000.

Maar Van Drunen heeft in die 25 jaar ook 93 zogenaamde voorkelders in kaart gebracht. Het zijn kelders die in de vijftiende en zestiende eeuw voor de bestaande middeleeuwse panden zijn gegraven in het gebied rond Markt met zijn aansluitende straten. De meesten zijn in 1928 dichtgestort en bij de overigen gebeurde dat op het eind van de jaren zeventig.

Terug naar boven