Opening Bossche boekenweek in TheateradParade

Printerversie
Gepubliceerd op: 04-03-2005 De manifestatie 'Literaire Ontmoeting met schrijvers, zoals de organiserende stichting heet, begint traditioneel in de oude raadzaal van het stadhuis. Daar sprak na een welkomstwoord door Tony van der Meulen [Brabants Dagblad] Rombouts, zoals alle negen jaren ervoor. Rombouts memoreerde aan de historie van de stad 's -Hertogenbosch, dit keer uiteraard door het landelijke thema van de boekenweek: de Vaderlandse geschiedenis! Dat thema is hot.'
Van der Meulen refereerde even aan het thema van vorig jaar 'Gare du Nord', ofwel reizen. Met het realiteitsgehalte van dat thema had de organisatie problemen, maar dit keer zit het wel beter dankzij het thema Vaderlandse Geschiedenis, aldus de hoofdredacteur van het Brabants Dagblad, die deze manifestatie de grootste literaire ontmoeting van Nederland noemde.

Na de toespraak, die al negen jaar het thema 'historie' bevat, nodigde gastheer burgemeester Ton Rombouts de aanwezigen uit voor een 'picknick in 't bos..'. Een van de wethouderskamers was voor de schrijvers gereserveerd.

foto's © gerard monté 4 maart 2005.
 
Rombouts noemde in zijn welkomstwoord:
De Bossche kunsten, musea en theaters en nam er dit keer ook Boschlogie bij, de cursus voor Bossche inwoners al of niet Bosch, waaraan de jeugd, buitenlanders en tegenwoordig ook ambtenaren, deelnemen..
Aan die culturele tak is inmiddels toegevoegd de stichting Literaire Ontmoetingen. Wie verkeert in cultuur is uiteindelijk succesvol, aldus Rombouts in zijn speech.

Links:
Door het jaarlijks toenemend bezoek moesten sommige bezoekers een plekje in de trappenhal van het stadhuis kiezen om de gerechten van het buffet te kunnen nuttigen. Tot die gasten behoorden ook het duo Marianne Keser en Cor Gilhaus. Ook Cri Stellweg werd tussen de bezoekers waargenomen, evenals vele auteurs die voorgaande edities in 's-Hertogenbosch te gast zijn geweest.
foto's © gerard monté 4 maart 2005.

Rombouts moest even zeggen dat hij [de gemeente] de catering voor deze manifestatie verzorgt. En maakte een kwinkslag richting Van der Meulen door op te merken dat telken jare Van der Meulen steeds meer vrienden van de Stichting naar het stadhuis weet te trekken... !' 
Maar à la...., de burgemeester sloot zijn speech af met een invitatie aan alle gasten voor 'een picknick in dit bos' van de hertog.   

Op de rechter foto . 
Linker foto:
Oud-commissaris der Koningin Frank Houben in gesprek met Tony van der Meulen, hoofdredacteur Brabants Dagblad.

foto's © gerard monté 4 maart 2005.
Thomas Rosenboom [m] in gesprek met Martin Hol [l] van de Openbare Bibliotheek en Gijs Waanders [r], de presentator van 2003.

Er is ook een hausse waarneembaar in de stedelijke geschiedenis, aldus Rombouts. Hier kun je de geschiedenis van de straat oprapen en in de raadzaal kun je hem van de wand af lezen. Dat ik dat nu voor de negende keer zeg, vergeten degenen wel die het ook zo horen.
Rombouts zou later- bij de toekenning van de culturele stadspenning, nog eens terugkomen op die geschiedenis.
Ton Meulman en Jos van der Ven [voorzitter stichting ABC] ontvangen de penning i.v.m. hun facilitaire en financiële bijdrage aan de uitgave van 78 boeken, waarvan 65 over Den Bosch, gezien over de laatste tien jaar.

Kees 't Hart tijdens het diner in het stadhuis
foto © gerard monté 4 maart 2005.



 

Hella Haasse en Kees 't Hart
Het gesprek van Kees 't Hart met Hella Haasse werd ingeleid door tv-presentator Hans Goedkoop die over Haasse zei, '..dat deze vrouw al meer dan 50 jaar [historische] romans schrijft, naast essays en historische stukken. Haasse houdt zich aan de feiten, terwijl 't Hart daar heel baldadig mee omgaat. Bij 't Hart lopen werkelijkheid en verzinsels door elkaar,' aldus Goedkoop.
Presentator Hans Goedkoop van het tv-programma 'Andere Tijden'. 


foto © gerard monté 4 maart 2005.
 


Op dit optreden in TheateradParade werd even ingegaan omdat Haasse, bij het betreden van het podium, schrok van het hartelijk applaus dat haar van zoveel publiek ten deel viel. 'Je had een zaaltje verwacht,' zei 't Hart tegen Haasse, die reageerde met: 'Wat een zaal!'

Voor Haasse was het 50 jaar geleden geen gewoonte om op te treden. Dat deed je wel voor besloten gezelschappen, zoals studentenverenigingen. Daar gaf je lezingen voor bepaalde kringen, zoals de Maatschappij voor Letterkunde, de Penclub en de Amsterdamse Kring waar ik was uitgenodigd. Ik zag het als een evangelische arbeid Maar ik sprak er niet over mijn eigen werk. Dat begon pas in de tijd van Mulish en Van 't Reve.
De meeste mensen hadden nog moeite met wat het begrip lezen eigenlijk is. Toen kwam de tijd dat Simon Carmiggelt en Annie M.G.Schmidt op tournee gingen

Haasse bleek vroeger niet echt veel te lezen, wel over Jules Verne en Gulivers reizen, sprookjes van Andersen en verhalen uit de bijbel. Dat hoorde bij je opvoeding. Maar geschiedenis heeft me altijd geweldig geboeid. Dat begon met de schoolplaten van J.H. Isings . Ik raakte geïnteresseerd in de periode van de Middel Eeuwen Het begon met het Herfsttij der Middeleeuwen [1935]. Dat boek maakte een enorme indruk op me.
In de oorlog hebben we ver van de buitenwereld geleefd en Haasse zegde een gedicht op :

foto's © gerard monté 4 maart 2005. Kees 't Hart in gesprek met Hella Haasse.

Ik ben degene wiens hart in 't zwart gekleed gaat
er kan een moment komen dat dit geldt voor je zelf..
Daarop volgde een essentieel aspect van schrijven: de waarheid en de verzinsels waarin beiden in de aanpak van hun werk verschillen. Haasse werd op een speelse manier door 't Hart beschuldigd dat ze ooit wel eens gelogen heeft. Haasse: 'Ik heb nooit iets geschreven dat niet aangetoond kan worden.' Waarop 't Hart antwoordde: 'En dat dagboekje uit de 'Heren van de Thee' bestaat helemaal niet..!' Haasse:'Het is gebaseerd op de feiten uit dat leefmilieu.
Haasse:'.. en wat jij je veroorloofd hebt met 'Betje en Aagje', dat is ook niet mis.' 'Jawel,' zegt 't Hart, 'maar daar ben ik ook heel open over.'
Ik wantrouw de geschiedschrijving niet. Ik heb altijd mijn best gedaan om er iets plausibels van te maken, aldus Haasse die zei 't Hart te bewonderen om de speelse en virtuoze manier van benaderen. 't Hart: 'Door met brieven te werken komt iets heel geloofwaardig over.'
Jan Wolkers
'Maar over liegen gespreken,' zegt 't Hart: 'Jan Wolkers'. Ja repliceert Haasse, 'Het is een aardige man, die ik al bewonderde toen hij nog een jongeman was. In die jaren zag hij er als een Apollo uit..!'
't Hart: 'Het is toch prachtig als Wolkers zegt dat ie door jou inzicht in het werk heeft gekregen.'

Haasse: 'Iemand die mij leest, kan zo achter al mijn geheimen komen..'.
't Hart tot slot :'Je strijdt om een autonoom bestaan.' waarop Haasse reageert: 'Het is heel goed mogelijk om op mezelf te zijn in harmonie en evenwicht met de persoon die ik ben. Ik ben 87 moeten worden om te beginnen met de strijd van zelfbevrijding'.
Jeroen Boschpenning
Daarop volgde kort voor de pauze de uitreiking van de Jeroen Boschpenning waarvoor Rombouts Jos van der Ven belde om te zeggen dat ie toch moest komen omdat zijn vriend- Ton Meulman- een onderscheiding zou worden toegekend. Later - in de pauze - bleek uit Meulmans beleving dat hij erover verbaasd had gestaan dat Van der Ven in de eregalerij had plaats genomen. Maar ik besefte nog niet wat er op stapel stond .'
H. H. ter Balkt
H.H.ter Balkt, die ooit als pseudoniem koos: Habakuk II de Balke.
foto's © gerard monté 4 maart 2005.
 
....en tijdens het gesprek in het TheateradParade met Hans Goedkoop.

Na de pauze verscheen H.H.ter Balkt [*Usselo 1938] ten tonele. Deze Twentse schrijver, journalist, onderwijzer boeit alleen al door zijn wilde bos witte haren zijn donkere brillen en zijn basserige stem.
Van af 1969 gebruikte Harry ter Balkt het pseudoniem Habakuk II de Balke, onder deze naam schreef hij in het tijdschrift Bijster, maar al vanaf 1957- de tijd van zijn journalistieke loopbaan bij Tubantia- nam hij de pen ter hand. Bekendheid verwierf Ter Balkt recentelijk met zijn Laaglandse Hymnen waarin hij de Nederlandse geschiedenis en cultuur vast legt.
Volgens Hans Goedkoop een poëzievorm die in onbruik was geraakt maar onder meer door Ter Balkt in ere werd hersteld.
start als schrijver
Als onderwerpen kiest Ter Balkt altijd kleine dingen die zeker met mensen te maken moeten hebben. De belangstelling voor de geschiedenis en literatuur begon rond 1947 toen ben ik aangeraakt door de poëzie. In dat jaar bezocht ik met mijn schoolklas het Tropenmuseum. Daar wilde ik een Syrisch grafglas voor 100 gulden kopen, aldus zijn relaas aan Hans Goedkoop.
Maar toch, zegt Goedkoop, krijg ik de indruk dat er veel uit die geschiedenis je niet bevalt.
'Met de beschaving is het er niet leuker op geworden. Het is af en toe schrikken wat we er van gemaakt hebben,' reageert Ter Balkt. 'De dichters zijn dom een dichter is stom als ie teveel weet.
Ter Balkt toont zijn afschuw en boosheid over de lompheid en onverschilligheid, het opleggen van het gelijk van de tv-presentator [niet jij hoor..]. Het lijkt wel de oude predestinatie.
Al dat onbenul, die wilsoplegging, zoveel dingen, zoals het onbenul van het nieuws. Neem de sneeuw of de hond van de Roy van Zuijdewijn. 
Waarop Goedkoop hem vroeg of hij niet een vlammende hymne moet gaan schrijven..? 'Ik ben bezig,' zegt de auteur.
-Ter Balkt: 'Dichters hebben zich altijd ingebeeld op te komen voor de mens, voor een betere wereld, zoals J.J. Rigter en Kremer [19e eeuw]. 
='Dat doe jij toch ook,' zegt Goedkoop. 
-Waarop Ter Balkt zegt: 'Ik geloof dat het waar is.'
='Je probeert in de poëzie verbanden te leggen met de elementaire dingen.'
-Ter Balkt reageert met een on-liner: Als we de verbanden niet meer zien, wordt de wereld een ziekenhuis.'
Tom Lanoye
De Vlaming Tom Lanoye nam het publiek mee naar de oorlogen die in Europa gewoed hebben. Met name de 1e W.O. die wel Vlaanderen raakte maar die de Nederlanders hebben gemist. Je mag je afvragen of je daar teleurgesteld over moet zijn,' aldus Lanoye.
Die oorlog was een literaire oorlog, aldus Lanoye Gedichten schrijven was een deel van de militaire propaganda
Die oorlog is belangrijk voor mij in meerdere opzichten. Mijn grootvader komt uit Vlaanderen, maar die woonde op een grensgebied dat de ene keer in de ene linie en de andere keer zich in de tegenovergesteld machtsgebied bevond. Als slager moest grootvader later de lijken van dieren ontleden zodat het vlees kon dienen als voer voor de militairen. Dat is voor een slager natuurlijk een erg macaber poëtisch beeld.
De Vlaming Tom Lanoye.  

foto © gerard monté 4 maart 2005.
 

Een oorlog laat zijn littekens achter: Van West-Vlaanderen, dat oorspronkelijk een van de meest bosrijke gebieden in Europa is geweest, is niets meer over. Vlaanderen is altijd het slachtveld van Europese oorlogen geweest, Daarom door al die factoren, is die 1e Wereldoorlog voor mij een emotionele aangelegenheid. 
oorlogspoëzie
Er zijn maar weinig schrijvers die zich aan oorlogspoëzie waagden. Paul van Ostaaijen is een van hen die het wel deed. Vlaanderen krijgt de oorlogspoëzie die het nooit gehad heeft.
In Engeland had je Wilfried Owen en Lanoye leest een gedicht van hem voor: 'Dulce et decorum est/ Het is goed en zoet te sterven voor het Vaderland'.
De jeugd van Europa is voor het vaderland weggevaagd. In de primair porte van Ieper staan 55.000 namen van omgekomen -jonge- Engelse soldaten gegraveerd..
De oorlog maakt van een idyllisch en ambachtelijke samenleving een industriële maatschappij. Die pijnlijke ontwaarding heeft Nederland gemist,' stelt Lanoye vast.
De 1e W.O. wordt steeds 'populairder' omdat de levensgeschiedenis steeds meer in beeld komt.
Thomas Rosenboom
Rosenboom [*Doetinchem 1956] was de enige en daarom wellicht de meest excentrieke gast die het minst emotioneel met zijn werk bezig is, althans na afloop laat hem die band met de personages en verwikkelingen los, in tegenstelling tot de voorgaande sprekers.
Thomas Rosenboom [l] en Hans Goedkoop [r]. 

foto © gerard monté 4 maart 2005.
 

Rosenboom zoekt in zijn verhaal naar een afgesloten wereld waarbinnen zich de intriges afspelen. In de tussentijd komt er ook geen enkele persoon meer binnen. 'Alle elementen zijn vanaf het begin zichtbaar,' aldus de schrijver.
In dat werk sluit hij zich van de buitenwereld af en gaat helemaal op in de spanning van het schrijven.
Sommigen zeggen de kunst is het bereiken van de vrijheid. Voor mij geldt het tegendeel: Ik ervaar geen vrijheid, maar de noodzaak de intriges te beleven en op te lossen. Daarom kan ik daar ook maar een uur of 4-5 mee bezig zijn. 
Spelen als kind was voor mij ook geen spel. Ik zocht of zag naar de intriges en [bij-]verschijnselen en moest die verbinden en/of oplossen. Ik was opgelucht als het gedaan was,'aldus de schrijver ..
'Als het klaar is met schrijven, ben ik weer helemaal normaal,' waarop Goedkoop ad rem antwoord, '... dus je bent nu niet met een boek bezig..?' 
Rechts een overzicht van de boekenverkoop in de Pleinzaal en links, aan de tafels waar de auteurs hadden plaatsgenomen, schoven de bezoekers aan om hen een handtekening te vragen. Bij Hella Haasse ontstond de langste file die ivm met het programma na de pauze, moest worden afgekapt. foto's © gerard monté 4 maart 2005.
 

Volgend jaar volgt op 10 maart 2006 de editie van het tweede lustrum van Ontmoeting met schrijvers'.


Terug naar boven