Jacob Moleschott

Printerversie
Gepubliceerd op: 03-04-2007 | Gewijzigd op: 30-11-2009
Frans van Gaal met primeur: lezing over Molenschott [Boschboom] 3 april 2007.
Tijdgenoten
Jacob Moleschott 
Korte zakelijke levensloop

Jacob Moleschot [1823-1893]: Van jong naar ouder, van groot naar kleiner in contrast met de verdiensten van deze roemrijke Bossche wetenschapper..

 
Frans van Gaal met primeur: lezing over Bosschenaar Jacob Molenschott 3 april 2007. 
Niemand die ooit iets heeft gehoord van de vrijdenker/humanist Jacob Molenschott [1822-1893]. Er is geen taal die niet over Molenschott rept, aldus dr. Frans van Gaal in zijn lezing over deze Bosschenaar. Van Gaal, die eerder promoveerde op het Bossche Arbeidersleven, werd mede door een tip van stadsarchiefmedewerker Aart Vos er toe aangezet een studie te wijden aan deze stadgenoot en nieuwlichter. Deze verlichte geest doceerde en publiceerde al in een vroeg stadium [medio en eind 1800] over crematie, algemeen kiesrecht, euthanasie en vrouwenemancipatie. Maar deze hoogleraar in Zürich en Turijn publiceerde ook over voedingsmiddelen: De fysiologie van voedingsmiddelen en De filosofie van plant en dier.
Molenschott had een katholieke moeder, maar keerde zich tegen de katholieke leer. Molenschott die aanvankelijk als arts ideeën ontwikkelde over de geneeskunde, maar zich na 1875 zich meer ging toeleggen op sociale politiek, is in Den Bosch geboren, maar groeide van zijn elfde tot zijn 20ste op in internaten.

Merkwaardig dat deze wetenschapper die door Karl Marx werd gerespecteerd in Rome [Plaza del Fiori] een standbeeld wist te realiseren voor een andere vrijdenker Jordano Bruno.
Met zijn lezing gaf Van Gaal de leden van de Boschboom [Algemene Ledenvergadering dd. 3 april 2007] een primeur die later mogelijk een gevolg krijgt in een publicatie in boekvorm.

Van Gaal verbaast zich erover dat er zo vaak voor katholieken ’grootheden’ een straat of standbeeld kan worden gerealiseerd, maar dat er voor een internationaal vermaard Bosschenaar, die tot de grootheden behoort van de Nederlandse Vrijdenkers Beweging en de Nederlandse Arbeidersbeweging geen gedenkteken af kan.

Tijdgenoten:
-Bastiaan Pieter Korteweg (1849-1879), getrouwd met Maria Elize Baart (1854-1879), voorvechtster vrouwenbeweging: hij en zijn vrouw pleiten voor zelfstandige positie getrouwde vrouw en gebruik voorbehoedmiddelen.
-Christiaan Cornelissen (1864-1942). student Rijkskweekschool; zorgde voor eerste vertaling Communistisch Manifest, oprichter eerste vakcentrale (NAS); theoreticus van internationale anarchistische beweging; tijdens Spaanse Burgeroorlog adviseur CNT (anarchistische vakbeweging in Spanje)
------------------------------
Jacob Molenschott (1822-1893)
Bosschenaar, filosoof, schrijver, arts, neuroloog, fysioloog, voedingsdeskundige, parlementariër, democraat, atheïst, vrijdenker, voorvechter, sociaal-geneeskundige, natuurwetenschapper, inspirator .
Vergeten Bosschenaren
Jacob Moleschott (1822-1893)
Bastiaan Pieter Korteweg (1849-1879)
Christiaan Cornelissen (1864-1942)  
Stelling I: ‘s-Hertogenbosch, nog steeds een roomse stad.

Korte -zakelijke- levensloop: De ouders 
Gabriël Moleschott, arts, atheïst, liefhebber van literatuur en Elisabeth van der Monde, practiserend katholiek, muzikaal.
• 1845-1847: arts in Utrecht
• 1847-1856: docent in Heidelberg
• 1856: hoogleraar in de fysiologie te Zürich; 1861: hoogleraar in Turijn
• 1879: hoogleraar te Rome
• 1876: senator in het Italiaanse parlement
• 1889: erelid De Dageraad  

Publicaties in Heidelbergse tijd
-Fysiologie van de voedingsmiddelen (1847)
-De leer van de voedingsmiddelen (1850);
• 1842-1845: studie Moleschott in Heidelberg;
-Fysiologie van de stofwisseling van planten en dieren (1851);

De kringloop van het leven (1852)
De Kringloop van het leven: ‘Uit lucht en asch werd de mensch geteeld. De werkzaamheid der planten riep hem in ‘t leven. Tot lucht en asch moet zijn lichaam uiteenvallen om door middel der plantenwereld in nieuwe vormen nieuwe krachten te ontwikkelen. Dat is de kringloop des levens.’
of: ‘Het leven is geen uitvloeisel van een geheel bijzondere kracht, het is slechts een bewegingsvorm der stof, gegrond op de onveranderlijke eigenschappen dezer stof, gebonden aan eigenaardige bewegings-verschijnselen, zooals water en lucht, electriciteit en werktuigelijke beroering, warmte en licht die deze in de stof veroorzaken.
De werkzame invloeden, de zoogenaamde krachten zijn warmtestof, electrisch opgewekte stof, bewegende deeltjes, lichtgolven, geluidsgolven, kortom alles wat door beweging, beweging verwekt’.
of: ‘De mensch is de som van ouders en voedster, van plaats en tijd, van lucht en weer, van geluid en licht, van kost en kleederen. Zijn wil is het noodzakelijk gevolg van al deze oorzaken aan eene, ons uit hare werking bekende natuurwet gebonden, als de planeet aan hare baan, als de plant aan den bodem.’

Uitspraken van Molenschott: ‘Der Mensch ist was er iszt’ of: ‘Ohne Phosphor keine Gedanke’
Aan de basis van de geneeskunde liggen scheikunde, mechanica en anatomie, veel meer dan speculatieve natuurfilosofie en helemaal anders dan het ‘overtollig geloof in wonderen’.
Jacob Molenschott in het bijzonder
• Importante medico che con Timermans e Bizzozero è da considerare il rinnovatore non solo della scienza medica torinese, ma di quella italiana.
 
Stelling 2: het Jeroen Bosch Ziekenhuis krijgt een nieuwe naam: Jacob Moleschottziekenhuis
Het volstrekt eenzijdige menu van de armen en de arbeiders staat iedere geestelijke en maatschappelijke vooruitgang in de weg. Immers, eenzijdig voedsel - zoals aardappelen - bevat te weinig goede stoffen om de hersenen optimaal te laten functioneren. Ouden van dagen in de armenhuizen hebben ‘goede oude wijn’ nodig en armen roggebrood met vleesch’ om beenbreuk-epidemien te minimaliseren.
De tijd vooruit: Crematie
De katholieke kerk verbood in 1886 de crematie en verscherpte in 1892 de voorschriften "met excommunicatie". Ondanks deze verboden ontstonden in 1876 in Europa (Milaan) en in Amerika (Washington) crematoria.

Eerste Nederlander die in Duitsland wordt gecremeerd.
Op 1 april 1914 vond in Driehuizen de eerste crematie plaats. Deze crematie was eigenlijk nog illegaal, omdat in de wetgeving lijkverbranding nog niet was opgenomen. Vanaf 1955 is crematie wettelijk toegestaan. En vanaf 1968 stelt de wet cremeren gelijk aan begraven. In 2003 werden iets meer overledenen gecremeerd (50,9%) dan begraven.

De Dageraad
• "De Dageraad", begon in 1855 binnen de dissidente vrijmetselaarsloge "Post Nubila Lux". De Dageraad was in de tweede helft van de 19de eeuw een kleine maar zeer actieve beweging waar belangrijke ontwikkelingen hun oorsprong vonden.
• De vrouwenbeweging, de neo-malthusiaanse bond, de vakbeweging, de socialisten waren bewegingen die mede door de leden van de Dageraad in gang werden gezet.  
Magna est veritas et praevalebit (Machtig is de waarheid en zij zal zegevieren) ‘Wat ieder mensch moet gelooven behoort ook voor ieder mensch begrijpelijk te zijn’.
Campo dei Fiorii:
In 1889 schokte Moleschott het Vaticaan vanwege zijn bemoeienissen met de totstandkoming van het standbeeld voor de ketter Giordano Bruno.  Giordano Bruno Giordano Bruno (1548-1600)

=Stelling 3

Prins Hendrikpark…? Maak er maar Jacob Moleschottpark van.
Bericht uit Bastion Oranje : 
Vergeten Bosschenaar Molenschott weer in beeld  20 mei 2007. 
Frans van Gaal, de man met uiteenlopende kwaliteiten, die regelmatig in politiek, historisch of sociaal-maatschappelijk opzicht van zich laat horen, pleit voor een park of plein met de naam Molenschott. Deze uitermate verdienstelijke Bosschenaar staat in de wereld bekend, maar van deze wetenschapper is er in de stad geen enkele herinnering 
Jacob Molenschott [1822-1893] maakte zich volgens Van Gaal verdienstelijk als onder meer doktor [diverse specialismen], natuurwetenschapper, schrijver, filosoof, en vooral als vrijdenker. Deze wetenschapper pleitte al medio 19e eeuw voor crematie en euthanasie. De –eerste - crematie die in 1914 in Driehuizen plaatsvond, werd pas in 1955 wettelijk toegestaan.

In Rome schokt zelfs Molenschott het Vaticaan door zijn inzet voor een standbeeld van de ketter Guordano Bruno. Molenschott is in Rome senator in het Parlement geweest.

De historicus Van Gaal betreurt dat in onze stad geen enkel aandenken van hem voor komt. In een uitvoerig overzicht licht Van Gaal aan de hand van een bondig levensverhaal de verdiensten van Jacob Molenschott toe.
Tenslotte eindigt dat overzicht in een pleidooi om bijv. het nieuwe ziekenhuis naar Molenschott of een plein naar deze beroemde Bosschenaar te noemen.
Van Gaal, die in april voor de Boschboom over deze persoon een lezing gaf, heeft Molenschotts verdiensten op cd gezet. 



Terug naar boven