Vestingstad: Presentatie boek 'Verboden Kringen'

Printerversie
Gepubliceerd op: 30-07-2004 | Gewijzigd op: 27-04-2009
Op  30 juli 2004 werd in het Prentenkabinet het boek ‘Verboden kringen’* gepresenteerd. De titel 'Verboden kringen' slaat op de gebieden buiten de stadswallen van 's-Hertogenbosch als vestingstad [tot 1874], die onbebouwd moesten blijven ivm militair strategische redenen. De auteurs zijn Bram Steketee en Hans Willems. Oud-stadsarchivaris drs. P. Kuyer ontving het 1e exemplaar.
Oud-stadsarchivaris drs. P. Kuijer ontving uit handen van Jo Timmermans het eerste exemplaar. De bijna honderdjarige Kuijer voelde zich vereerd om ‘..in dit gezelschap van liefhebbers van de Bossche geschiedenis deze substantiële bijdrage aan de geschiedschrijving van de stad- uit handen van de directeur van het Prentenkabinet Jo Timmermans- te mogen ontvangen.’Kuijer noemde het boek ‘..een substantiële aanvulling op de geschiedschrijving van de stad die voorheen de buitengebieden onderbelicht lieten.’
Dat buitengebied krijgt steeds meer aandacht en het antwoord van de Rijksoverheid op staatkundig, militair en waterstaatkundig gebied wordt in dit werk openbaar gemaakt, aldus de oud –stadsarchivaris die het cartografische rijk is geïllustreerde werk als een nieuwe trofee aan het indrukwekkend oeuvre van uitgeverij Heinen kwalificeerde.
Het boek is een uitvloeisel van de studie van waterbouwkundige Bram Steketee en historicus Hans Willems die hun opdracht voorlegde aan ir. Ad van Drunen. De bouwhistoricus ziet meestal graag dat dergelijke studies in boekvorm worden uitgegeven omdat er fantastische uitgaven uit voortkomen. Dankzij de medewerking van Gemeente en BAM en de nodige sponsors, zoals ABC en het Prentenkabinet, is dat gelukt.  

*De titel ‘Verboden Kringen’ slaat op die gebieden die door de vestingstatus van de stad voor de toenmalige [tot 1885] stadsontwikkeling tot verboden gebieden waren verklaard. Vandaar de ondertitel:’Vrije schootsvelden en inundaties’.


   
Links boven: Detailkaart van Hedel met de weg naar Zaltbommel.
Boven: Voorstel uitleg vesting. Van boven naar beneden de rivier de Aa parallel lopend langs de Westwal en de St.Janssingel. Links op de kaart  het huidige Boschveld en West-I.
Links: Fort  Isabel  op de grens van Vught en Den Bosch.
Kaarten komen van het Rijksmuseum in Den Haag die dergelijke kwetsbare kaarten met nogal fletse detaillering en belijning zelden uitleent. 

foto's © gerard monté, 30 juli 2004. 

De presentatie in het Prentenkabinet werd geopend door gastheer Jo Timmermans [r] die- vanwege de warmte-een kort welkomstwoord hield 
Timmermans [r] kondigde de eerste spreker Ad van Drunen aan [l], die het belang van dit onderzoek onderstreepte.
Rechts: Aan de oud-stadsarchivaris drs .P .Kuijer die in januari 2005 zijn honderdste verjaardag hoopt te vieren, werd het eerste exemplaar aangeboden. Ook diens dochter- Ineke Kuijer- werd in de bloemenhulde betrokken.

foto's © gerard monté, 24 juli 2004-0030 uur.

Van Drunen sprak over de verkoopbaarheid van het boek. Van Drunen:'Met zo'n titel Verboden Kringen' wil iedereen dat hebben.'..Voor hem- en Van Drunen bedoelde de BAM en de gemeente- was de studie een aanwinst want de gemeente was-na fotografische vastlegging- met honderden kaarten verrijkt. 
Zelf was Van Drunen 25 jaar geleden, onder supervisie van de stadsarchivaris Kuijer, ook met onderzoek begonnen en hij wist wat voor monnikenwerk dat was. Dankzij Kuijer gingen de deuren op vele plaatsen voor ons open.
Voor de gemeente betekent een dergelijk werk [onderzoek] een goede binnenkomer bij vele andere instanties als het om bijv. een project als de vestingwerken gaat.



Links boven: Groepsfoto genomen bij gelegenheid van deze presentatie.  vlnr.: Ton Meulman van Boekhandel/Uitgeverij Heinen, Jo Timmermans directeur Prentenkabinet, auteur Bram Steketee, drs. P. Kuijer , Jos van der Ven van de stichting ABC [mede-initiatiefnemer van de uitgave en sponsor] en uiterst rechts de andere Hans Willems.
Links: de twee auteurs Steketee [l] en Wilems [m], naast Jo Timmermans van het Prentenmuseum.
Hierboven: Rob van de Laar [l] van het Stadsarchief, die speciaal werd genoemd in de serie van personen die door hun inzet en steun betrokken zijn bij Bossche uitgaven.


foto's © gerard monté, 30 juli 2004.
Boven: drs. P. Kuijer in gesprek met oud -rijksachivaris Louis Pirenne [r]
Rechts boven: Kuijer in gesprek met auteur Bram Steketee [l].
Rechts: Marianne Keser en Ineke Kuyer [r] en middenin Margot Scheepens van 'De Kring'.

 foto's © gerard monté, 30 juli 2004.

Toelichting 'Verboden kringen'
Het begrip vestingstad en vestingwerken raakte ten tijde van de Frans- Duitse oorlog rond 1870 uit beeld. In die oorlogsvoering waren nog wel de laatste stuiptrekkingen van deze militair opgezette verdedingingswerken zichtbaar. De oorlogstactiek ging zich meer op de inzet van de artillerie ontwikkelen. De strijd werd flitsender, licht Kappelhof toe.
Maar door gebieden tot 'Verboden Kringen' te verklaren, dat heeft nogal grote gevolgen gehad voor de stadsuitleg van 's-Hertogenbosch. Oud-archivaris van de Godshuizen Kappelhof.noemt bijv de stadsuitleg in de Muntel. Die wijk was bedoeld voor meer 'welgestelde' burgers. 
polders
Het feit dat de stad omgeven was door polders had zijn consequentie op de infra-structuur. Aan alle kanten lag polder-en watergebied. In het Westen de polders Boschveld, in het Noorden de polder Van der Eigen en de Rompert, de Vliert in het Oosten en aan de zuidkant lag het Bossche Broek. Voorgaand naar het westen eerst de Gement en zo door naar Deuteren dat een gehucht was gelegen op terpen.
De ophoging van de Muntel werd een kostbaar project door veel arbeidsuren, het kopen of de aanvoer van zand en de inzet van transport van het zand. Hierdoor zijn niet de 'betere' Bosschenaren, maar ambtenaren en middenstanders de huizen op de Muntel gaan bewonen.... 

Ook bij het aspect spoorwegontsluiting kwam Den Bosch als vestingstad er bekaaid af. De aansluiting op steden als Tilburg en Nijmegen raakte vertraagd door dit militair element.
Den Bosch kreeg pas verlaat een spoorlijn naar Tilburg, Nijmegen en vervolgens Eindhoven De brug over de Dieze, richting Utrecht, was weer een ander chapiter. 
station 

stations
Ook de bouw van een station is een tijdrovend element geweest. . Eerst zou er nog een station aan de Hekellaan komen omdat de lijn Tilburg-Nijmegen zuidelijk -voor de stad langs -zou lopen. Vanuit het Zuiden bezien was dat een logische optie. Later is die planning gewijzigd in een stadsuitleg naar het westen ['t Zand] waardoor eerst op het Meierijplein een houten station en vervolgens in 1896 pas een stenen gebouw op de plek van het huidige station is gekomen. Dat in hout opgetrokken gebouw was ook al een dwingende eis van Defensie! Het kon snel worden afgebroken in tijd van oorlog!  
De lijn naar Utrecht [kostbaarder door waterwerken] was nog niet in beeld.


Terug naar boven