Kerken, kloosters & instellingen

Printerversie
Gepubliceerd op: 22-07-2008 | Gewijzigd op: 26-12-2012
Binnen 10-15 jaar komen er in de stad tientallen gebouwen vrij die behoren / behoorden tot religieuze instituten of zorginstellingen. Het jaar van het Religieus Erfgoed startte op 17 maart 2008 met een symposium waarin onder meer de zorg over de toekomst van kerken en kloosters werd uitgesproken. ‘Een steeds krimpende gemeenschap draagt zorg over deze monumenten, aldus prof Peter Nissen in het Jeroen Boschcentrum.

Een inventarisatie leert dat het gaat om kerken kloosters en delen van zorggebouwen [GZG en/of ‘de Godshuizen’].
In de stad ging al een tiental kerken en pastorieën, of aan de sloop ten onder of ontkwamen de slopershamer door een herbestemming. Maar er zijn nog kloosters, en aanverwante gebouwen en huizen die in beheer zijn bij orden en congregaties, zoals zustercongregaties, de paters Kapucijnen, de Broeders van Dongen, waarvan de toekomst onzeker is.
Projectontwikkelaars liggen op de loer om zaken te doen.

Nieuwbouw op de locatie Sacramentskerk/De Vliert
foto's © paul kriele 11 april 2006 [l] en 22 juli 2008[r.].
Naast de pastorie van de Sacramentsparochie aan de Antoon Derkinderenlaan zijn herenhuizen gebouwd. De pastorie is een fysiotherapie geworden.

Krimpende geloofsgemeenschap
In de stad, rond 1500 ook wel ‘klein Rome’ genoemd, stonden tientallen kerken en kloosters. Een op de twintig inwoners was religieus. Van kloosterlingen en gebouwen zijn er na de inname in 1629 door Frederik Hendrik, in de loop van de reformatie, tientallen verdwenen.
In de negentiende eeuw was er een opleving. Met name orden/congregaties die werkzaam waren in de zorg, kwamen naar Den Bosch.
In de eigentijdse geloofscrisis neemt het aantal kloosterlingen weer af.
Bij de opening van het Erfgoedjaar op 17 maart 2008 in het Jeroen Boschcentrum werd van diverse kanten de zorg uitgesproken over de toekomst van kerken en kloosters die leegkomen.
Voorspeld wordt dat binnen 10-20 jaar de stad twintig kerken en kloosters in de aanbieding heeft. ‘Een steeds krimpende gemeenschap draagt zorg voor wat daarvan over is,’ aldus prof. Peter Nissen.
Die leegstand maakt deze gebouwen interessant voor projectontwikkelaars.

Protestante kerken

In de stad stonden meerdere kerken waar 'de protestanten' voor hun godsdientsbeoefening samen kwamen: de Lutherse, de gereformeerde en de Nederlands Hervormde kerk.
-De 'grote kerk', zoals de Hervormde kerk in de volksmond wordt genoemd, staat in de Kerkrstraat, de Evangeliscv Lutherse stond in de Verwersstraat op de loccatie nu Malherbe de Juvigny, voorheen de bank van Lentjes & Drossaerts en daarvoor het Oranje hotel.
-De Bethel een kerk in een zijsteeg van het Emmaplein, voorheen de Grobbendonckstraat
-Bij de sloop van dat hotel voor de nieuwbouw van Lentjes_Drossaerts verdween voor de histrosiche uit 1650 daterende kerk. In de hal van de voormalige bank herinneren nog enkele objetcen aan die Lutherse kerk.
De oude, Waalse, kerk verderop werd Lutherse kerk. Dit gebouw is in 1996 met rijkssubsidie gerestaureerd en kreeg bij dat werk zijn spitsen terug.
De voormalige Waalse kerk is gebouwd in 1847 in neo/gothische stijl, maar in 1956 aangekocht door de Lutherse gemeente.
De Waalse gemeenschap heeft een voor haar nieuw moderne kerkgebouw in gebruik genomen aan de Zuiderparkweg
-In de Jan Heinsstraat staat de gereformeerde kerk die door zijn groene ruitjes, de bijnaam kreeg van: 'de kerk-met-de-groene-ruitjes'.
 
De Wederkomstkerk aan de Rijnstraat.  

-In de Rijnstraat is voor die kerk de Wederkomstkerk in de plaats gekomen.
Bisdom
Bisschoppelijk paleis
Priesteropleiding Papenhulst
Panden Peperstraat en pand in de Kerkstraat 71, jaren 2003-2006 afgestoten

Kerken en pastorieën
-Bethaniëstraat: BAM gebouw
-Bokhoven kerk en pastorie Antonius Abt Graaf Engelbertstraat
-Boschmeersingel: Annakerk en pastorie van de Emmausparochie
opgeheven
-Choorstraat St.Jan plebanie
Het Rijke Roomsche Leven en wat daarvan over is. H. Hartbeeld en een krantenconcern op de locatie Leonarduskerk.
foto © paul kriele, 8 april 2008
-Emmaplein Bethelkerk
-Empel pastorie St. Landelinus Proosdijstraat
-Engelen St. Lambertus Graaf van Solmsweg
-Evertsenstraat Nieuw Apostolische kerk
-de kerk van een protestante groep huist in de oude Mariageboorte kerk
-’s Gravensandestraat de Parroussiagemeenschap in de voormalige kerk OLV Altijd Durende Blijdschap
-Hinthamerbolwerk Bartjeskerk in 2008 vrijgekomen
-Antoon Derkinderenlaan pastorie opgeheven verhuurd aan fysiotherapeut
-Graafseweg H.Harten opgeheven
-Jan Heinsstraat de voormalige Gereformeerde Kerk [1896-1966] bestemming sloop en nieuwe flat -Hinthamerstraat/
-Kuipertjeswal centrum pastorie St. Cathrien verhuurd
-Mgr.Prinsenstraat voormalige pastorie en kerk St. Jacob tbv Jeroen Boschcentrum
-Prins Bernhardstraat Synagoge nu Toonzaal [1886]
-Maaspoort kerk Kwartierenlaan
-Oost H. Geest Waalstraat opgeheven
-Orthen: San Salvator kerk en pastorie
-Sonniusstraat De Vliert Sacraments kerk  [oud]
-Verwersstraat Lutherse voorheen Waalse kerk [1847]
-Zuiderparkweg-St. Lukas opgeheven
-Zuiderparkweg Waalse kerk

Flatgebouw op lKapelaan Koopmansplein, de locatie van de voormalige kerk Antonius en Barbara.
foto © paul kriele, 22 juli 2008.
Broeders en Paters Kapucijnen
-‘Broeders van Dongen’ OLVrouw van Lourdes St.Jorisstraat ongeveer 10 broeders Mogelijk binnen 5 jaar concentratie in Dongen
-Redemptoristen St.Jozefstraat de Jozefkerk is in 1991 Orangerie en vanaf 1992 Zakencentrum geworden
het klooster is verbouwd tot appartementen evenals de kloosterkapel in de jeroen Boschtuin
-Kapucijnen Kerk, klooster en noviciaat Van der Does de Willeboissingel
De Kapucijnen kampen ook met een tekort aan roepingen. Doordat er geen nieuwe paters intreden en de vergrijzing toeneemt is het aantal kloosterlingen gedaald tot ver onder de twintig. Behalve een klooster is er ook het provincialaat gevestigd.
Het generalaat zit in Tilburg.
Een mogelijke concentratie van kloosters valt te verwachten naar Tilburg. Op de Korvelseweg staat ook al meer dan een eeuw een Kapucijnenklooster.
Fraters
Kloosters voorheen fraterhuis Torenstraat 11-13 vanaf 1929 aan de Papenhulst [1925-1987] en Sonniusstraat [1935-2003] Allen zijn opgeheven. En hebben andere bestemmingen

Klooster van de zusters van Schijndel in de Nemiusstraat dat verbouwd wordt.
foto © paul kriele, 22 juli 2008.
 

Zusters
-Choorstraat: Dochters van Maria en Josef Papenhulst 5
-Clarastraat: Theresiaantjes 10?
en
Claraklooster op nrs 14-16 zusters van Liefde Claraklooster [1872-1971]
-Hervensebaan zusters Carolus Borromeus
-Hinthamerstraat 164 Zusters van Liefde generalaat
-zusters ‘Mariënburg’ congregatie JMJ
St.Janssingel 92, Vughterstraat 91 93, Emmaplein 7 en Havensingel ‘Marthaklooster’ opgeheven
-Zusters van Schijndel [Nemiusstraat]. De congregatie van de Zusters Zoete Moeder zetelt in de Mgr. Bekkersstraat Schijndel
-Idem Bloemenkamp
-Zusters van Liefde Hunzestraat
-Zusters Dochters van Liefde provincialaat op de Herven
-Missiezusters OLVrouw van Afrika Antoon Derkinderenlaan18
-Zusters van de Orthenpoort: poortgebouw carnavalsmuseum
en achtergebouw einde Louwschepoort: ateliers en woonhuis kunstenaars


Donkere wolken hangen boven de nieuwbouw van het Muntelbolwerk, voorheen St. Josefhuis en later bolwerk van de Godshuizen met bloedbank.

foto © paul kriele,3 februari 2008.

Gezondheidszorg
Stichting Leornardus hoek Hinthamerstraat-Josefstraat in 1956 opgeheven
Carolus verkocht aan Heijmans
GZG verkocht aan Heijmans
Coudewater herinrichting deels behoud, deels projectontwikkeling
Reiner van Arkel behoud




Min of meer buiten deze opsomming vallen:

weeshuizen
het Roomsch Weeshuis in de Keizerstraat
het Gereformeerd Burgerlijk Weeshuis op de Parade
bejaarden
St. Leonardusgesticht [vanaf 1956 Antoniegaarde] nu Openbare bibliotheek in de Hinthamerstraat,
Zuiderschans Pettelaarseweg/Sweelinckplein vervanging door nieuwbouw

Dokterspanden in de Nieuwstraat en panden van voorheen de Godshuizen overgenomen door Heijmans. Links vooraan de voormalige Bloedbank, dat in gebruik is bij De Kikvorschen.
foto © paul kriele, 22 juli 2008

De Godshuizen met de oude Bloedbank in de Nieuwstraat [ Kikvorschenhome]
De voormalige dienstgebouwen op binnenterrein GZG zoals apotheek en regentenkamer klooster en mortuarium Gekocht door Heijmans






Refugiehuizen

Karthuizers het latere St. Jan Baptistbejaardenhuis St. Jorisstraat verbouwd tot kleinschalige appartementen
St. Geetrui St.Jorisstraat/hoek Spinhuiswal architectenbureau
Abdij Mariënhage refugiehuis bij St Pieter eigendom F.Van Lanschot.


Voor de indivudele kerken zie onder de rubriek: gebouwen/kerken

Terug naar boven