Feestelijke onthulling Oordeelspel in JB-centrum

Printerversie
Gepubliceerd op: 30-05-2010 | Gewijzigd op: 28-11-2014
Zondagmorgen 30 mei 2010 werd in het Jheronmimus Bosch Art Center op even plechtige als ook feestelijke wijze het astronomisch uurwerk onthuld, dat met enkele bestaande onderdelen en aangevuld met ambachtelijke geproduceerde delen gereconstrueerd is aan de hand van gegevens van het oorspronkelijk Oordeelspel van 1513.
Tsjechische ambachtslieden en de Koninklijke Eijsbouts zijn daarvan de  twee grote deelhebbers.

De plechtigheid werd verricht door de Commissaris der Koningin Wim van de Donk, in aanwezigheid van burgemeester Ton Rombouts en Jo Timmermans*, initiatiefnemer en voorzitter van de Stichting Jheronimus Bosch Art Center, tevens de eigenaar van de voormalige Jacobkerk in de Hinthamerstraat, waarin dat Jeroen Bosch Centrum sedert december 2006** is gevestigd.
Het centrum staat op het punt de 250.000-ste bezoeker te registreren.

* zie artikel over Toekenning aan Timmermans van de stadspenning van 's-Hertogenbosch
** Kerstconcert van Holland Boys Choir op 9 december 2006 / Officiële opening op 26 maart 2007 door mr. Pieter van Vollenhoven.
 
Hierboven: Rechts Joost Eijsbouts en echtgenote van de firma die de techniek van de klokken uit de Jacobtoren heeft benut.
Links naast hen het echtpaar Bohumil Vurm en Zuzana Foffová uit Praag die het ambachtelijk traject van figuren en beschilderingen onder hun hoede namen. 
Hierboven: Prof dr. Jos Koldeweij, de Jeroen Boschkenner bij uitstek, die in dat opzicht een historisch aandeel had in de reconstructie van dit [bewegende] figuren-en carillonspel. Rechts naast hem Ed Hoffman, eveneeens een Jeroen Boschkenner, die enkele publicaties over de beroemde Bossche schilder op zijn naam heeft staan.
Bosch heeft vast en zeker dit oordeelspel gekend, vertelde Koldeweij en had vaak als thema het leven en de dood, ofwel het Laatste Oordeel. Dat aspect stond in de middel eeuwen bij kerk en burgers vaak centraal.
Jeroen Bosch nam 'Het Oordeel' dan ook vaak  als onderwerp voor zijn werkstukken. 
Rechts op de foto  [3e v.r.] is nog net oud-wethouder Geert Snijders te zien die van gemeentewegen een aandeel had in de totstandkoming van dit kunstwerk.
Uiterst rechts, met blauwe stropdas, de toenmalige VVD-wethuder van Cultuur Roderick van de Mortel, die een groot animator was om dit spel te realiseren.
Maar  toenmalig CDA-raadslid Jan van Heijningen kijgt alle eer omdat hij het was die op het moment dat het plan dreigde te verzanden, nieuwe krachten wist aan te trekken waardoor de reconstructie alsnog voortgang vond.
-Hierboven: Vooraan CDA-wethouder Huub van Olden en  de PvdA-wethouder Rodney Weterings. Achter hen het Tsjechische paar Bohumil [Robert] Vurm en Zuzana Foffová.

-Rechts boven Bohumil [Robert]Vurm en Ed Hoffman.

-Rechts: de speciaal genodigden het echtpaar Van de Donk, Jo en Gerdie Timmermans-Wilbers en burgemeester Ton Rombouts.


foto's © paul kriele, 30 mei 2010.

Toespraak Jo Timmermans benadrukte in zijn toespraak  -nogmaals- de inzet en inbreng van de vele vrijwilligers.
'Je hebt trekkers en duwers,' sprak Timmermans, die het succes van het Jeroen Boschcentrum, dat op weg is naar de 250.000ste bezoeker, mede neerlegde bij de inzet van deze vrijwilligers. 'Zij vormen de steunpilaren van de economie.' Timmermans dankte de gemeente die een jaarlijkse vrijwilligersprijs heeft ingesteld en voor hen een collectieve verzekering heeft afgesloten.
Tevens memoreerde Timmermans wijlen André Lehr, die hij in 2007 leerde kennen. Lehr was een klokkengieter, en een super deskundige die op het gebied van het astronomisch uurwerk en klokkenspelen [campanologie] zijn sporen heeft verdiend. Dat is de reden dat het boekje dat bij de onthulling van het Oordeelspel wordt uitgegeven, aan deze campanoloog wordt opgedragen.
kritiek op ambtelijk apparaat
Hoewel Timmermans ook kritiek had op de subsidieverstrekking en de langdurige procedures binnen het ambtelijk apparaat, dankte hij de gemeentelijke organisatie. Spreker noemde specifiek oud-raadslid Jan van Heijningen en
Roderick van de Mortel, die  aan dit project  'een grote draai heeft gegeven én... Gerdie:'het is aan jou te danken dat dit klokkenspel er is gekomen.'

Jac van deVall, de voorzitter van de stichting Oordeelspel St. Jan toonde zich erg verheug dat, na alleveriwkkelingen dit Oordeelspel er is gekomen. Misschien was het wel een te lange weg, aldus Van de Vall, 'maar niemand kan er bezwaar tegen hebben als  het 'Laatste Oordeel  uitgesteld wordt  ...  ' Ook Clemens van der Ven 'de founding father' werd even aangestipt. Deze Bossschenaar liet vier jaar geleden een onderzoek instellen naar de haalbaarheid van de reconstructie van een dergelijk eeuwen oud monument, sprak Van de Vall, die het verloop van het proces nog eens recapituleerde en enkele betrokkenen nog even in het zonnetje zette.'En tot slot: 'Het is de taak van de stichting Oordeelspel St.Jan om  er op toe te zien dat het in stand blijft.'

Het Oordeelspel in volle glorie. Op diverse tijdstippen komen  ondermeer de Driekoningen in beweging en draaien voor Maria langs [rechtsboven] en dan weer vliegen, zoals op de rechter foto, witte blote mannetjes en vrouwtjes of omhoog naar de hemel of duiken naar onderen en verdwijnen in de poort naar de hel.
Een draaind tafereel, bazuingeschal van engelen of de klanken van een carillon is dan drie keer per dag zicht-en  hoorbaar. 

foto's © paul kriele, 30 mei 2010.

Professor Jos Koldewey gaf een boeiend, historisch relaas over het bestaan en de afloop van het -oorsrponkelijke- astronomisch uurwerk. Daarin verweefde hij ook  -minder betrouwbare- anecdoten die ontleed waren aan enige reisbeschrijvingen van eeuwen geleden, zoals het bezoek 1561  van de pauselijk nuntius, die dit oordeelspel bij zijn rondreis door  Brabant het enige vond dat de moeite waard was: Het is een prachtig stuk'.
'De vroegste vastlegging dateert uit de jaren 30 van de 16e eeuw,' sprak Koldeweij. 'Al die verhalen zijn bij elkaar gebracht en vormen het uitgangspunt van de reconstructie van dit spel.'

Uit die anecdoten haalde Koldeweij ook de benaming eruit, die er ooit aan was gegeven: een Roomsch poppenspel. 'Maar,' sprak de Jeroen Boschkenner: 'Jeroen Bosch heeft dit zelf gezien. Drie jaar voor zijn dood [in 1516] werd het opgeleverd. Dat er delen bij zitten die uit het atelier van Bosch komen, lijkt mij zeer aannemelijk. Toen al werd er veel op linnen geschilderd. De beeldtaal was een techniek die ook door Bosch werd gepractiseerd.'
En nog eens relativerend: 'Er is veel aan toegevoegd en erbij gesmokkeld. Maar dit Oordeelspel was 5 eeuwen geleden het allermooiste van de Christelijke wereld. Het was de trots van 's-Hertogenbosch, sprak de toenmalige maker Pieter Wouters, over  het spel dat niet overtroffen mocht worden.'
'Over dit spel bestaat zoveel informatie, dat het teveel is om het hier te vermelden, ' zei Koldewij tot slot, ''Het is een spel als reconstructie uit het verleden. Het dient er eigenlijk toe om de toekomst af  te lezen.'

Tussen alle plichtplegingen en toespraken door zong de 
Capella Pratensis. Dit quartet heeft zijn zetel in Den Bosch en vindt vaak bij Jo Timmermans een welkome gelegenheid om te  musiceren. 
Het muzikaal intermezzo bestond uit werken van o.a. Pierre de la Rue en Josquin des Prez. Pierre de la Rue componneerde ook voor de Zwanenbroeders
.

foto © paul kriele, 30 mei 2010.

Bosch' erfgoed verzekerd
Burgemeester Rombouts
gaf aan Timmermans allerlei loftuitingen
Hij roemde diens creativiteit, passie en doorzettingsvermogen. 'Je hebt  met ongelooflijk veel inzet gewerkt  en je nek enorm uitgestoken, je historische kennis benut en je managementkwaliteiten gebruikt.
Rombouts, zinspelend op Timmermans' gezondheid, maakte zich enige zorgen over de toekomst  van dit Bossche erfgoed en sprak: 'Een goede gezondheid is je toegewenst. Het is je gegeven dat je in je liefde voor de stad kan blijven volharden en dat je dit bezit als nalatenschap in veilige handen kunt overdragen.'
Het antwoord van Timmermans was dat 'we goed nadenken over de toekomst. We hebben niet het eeuwige leven. Maar voor de kerst 2010  komen we met een oplossing,  dat deze zaken behouden blijven met een bestuur,  zodat organisaties en verenigingen in een lengte van jaren vooruit kunnen met het erfgoed van deze stad.'

*zie ook Achtergronden Oordeelspel bij aanstaande onthulling dd. 30 mei 2010
zie ook artikel van 23 september 2009 over  'aanstaande'onthulling Oordeelspel

Terug naar boven