NieuwehoogleraarSpronk over familieatelier VanAken

Printerversie
Gepubliceerd op: 06-10-2010 | Gewijzigd op: 06-10-2010
Woensdag 6 oktober 2010 hield  prof. Ron Spronk*, die per 1 september 2010 is benoemd tot bijzonder hoogleraar Jheronimus Bosch aan de Faculteit der Letteren van de Radboud Universiteit in Nijmegen, zijn inaugurale reden. Dat deed Spronk officieel 's middags in Nijmegen en 's avonds voor een kleine kring geïnteresseerd publiek, onder wie bisschop Hurkmans, in het Jheronimus Bosch Art Center.

-Links boven: Eerste rij:  mgr. Hurkmans is sterk geïnteresseerd in het leven en het werk van Jeroen Bosch en behoorde -naast Clemens en Neeltje van der Ven en het echtpaar Van Oudheusden en oud-wethouder Geert Snijders - tot de genodigden 
-Boven: de eerst benoemde hoogleraar Jheronimus Bosch en specialist in de 'technical art history' prof. dr. Ron Spronk tijdens zijn lezing.
-Links:Ron Spronk temidden van de gastheer Jo Timmermans en prof. dr. Jos Koldeweij, die tot een van de grote kenners behoort van Jeroen Bosch en de grote motor is achter een meer techisch gericht onderzoek naar de werken van Bosch.

foto's © paul kriele, 6 oktober 2010.

het familieatelier Van Aken

In de voor een lekenpubliek meer begrijpelijk deel van zijn inaugurale lezing -die diep en gedetailleerd inging op de techniek van het schilderen van Bosch en zijn tijdgenoten- gaf de pas benoemde hoogleraar Spronk de relaties en de [werl-] verhoudingen weer in het toenmalige atelier van Jeroen Bosch op de Markt  van 's-Hertogenbosch.

Waarschijnlijk, want zo gold het ook voor vele ateliers elders in het  Europa van toen [rond 1500], was er sprake van een 'familieatelier Van Aken'.  Immers overgrootvader Thomas, grootvader Jan en de vader van Jeroen Anthonius waren allen schilder, evenals de ooms van Jeroen die de broers waren van Anthonius. En ook nog twee neven, Johannes en Anthonis van Aken die allen in het atelier op de Markt zijn opgeleid en daar moeten hebben gewerkt, stelt Spronk.
Spronk bevestigde deze stelling met het feit dat niet altijd, zoals bij de koop door de St.Jansfabriek van een deel van de Tuin der Lusten, niet Jeroen, maar Goossen van Aken het kontrakt tekende.
Spronk: 'Het lijkt aannemelijk dat familieleden bij de productie van schilderijen en ook in 'de marketing' een rol speelden. De Van Akens vormden een hechte schildersclan die een succesvol bedrijf runden met Jeroen als meest begaafd lid.

Spronkens specialiteit: 'Technical Art History'
In het eerste deel van zijn lezing ging Spronk -aan hand van voorbeelden van schilderijen -meer in op de resultaten van het 'Bosch Research and Conservation Project', 
De werken van Bosch waren en worden mbv röntgenstraling, dendrochronologische analyses en infra rood reflectografie onderzocht, waartoe ze wel door de musea aan de onderzoekers ter beschikking gesteld dienen te worden.
Dat onderzoek loopt al wel, maar gaat pas deze herfst echt van start, wat betekent, aldus Spronk: 'Wordt  vervolgd.. '.

Dendrochonologie en reflectografie
Door het houtonderzoek bijv. naar  de jaarringen is onder meer duidelijk geworden dat schilderijen van Bosch die eerst aan hem werden toegekend pas veel later dan 1516 [Jeroens dood] moeten zijn geschilderd. Ze kunnen nog wel uit de school of het atelier van Bosch afkomstig zijn.
Die nieuwe datering gaat tenminste op voor de 'Bruiloft van Cana [Boymans van Beuningen] en de grote 'Doornenkroning [Escorial in Madrid]. Andersom is de 'Tuin der Lusten' in het Prado in Madrid veel vroeger gedateerd dan tot nu toe werd aangenomen.
Nog dieper gaat Spronk in op de verflagen waaruit bijvoorbeeld valt op te maken dat er vaak een ander tafereel voor het huidige bedoeld was en/of dat andere schilders uit het 'SAtelier Van Aken' eerst of later aan een schilderij zijn bezig geweest. De onderlaag kan ook uit een voorbereidende fase zijn geweest en de maker is intussen tot een ander inzicht gekomen, zegt de hoogleraar.

* Noot Ron Spronk

Professor dr. Ron Spronk [*Zaltbommel, 1957], die momenteel ook hoogleraar Kunstgeschiedenis is aan Queen's University in Kingston [Canada], studeerde kunstgeschiedenis aan de Indiana University in Bloomington [USA] en de Rijksuniversiteit Groningen. Hij promoveerde daar in 2005 op het gebied van de ‘technical art history’.
Ron Spronk organiseerde belangrijke tentoonstellingen en publiceerde met name over materieel-technisch onderzoek naar Vroeg-Nederlandse schilders.
Professor dr. Ron Spronk is de eerste hoogleraar voor de leerstoel Jheronimus Bosch in Nijmegen.

Benoeming Spronk zie artikel Bastion Oranje dd. 1 september 2010.


Terug naar boven