Programma Bevrijdingsweek van 20-27 oktober 2019 bekend gemaakt

Printerversie
Gepubliceerd op: 15-03-2019 | Gewijzigd op: 15-03-2019
Bevrijdingsweek 20 t/m 27 oktober 2019 : Programma in hoofdlijnen 75 jaar vrijheid  




 's-Hertogenbosch maakt zich op voor 75 jaar vrijheid. Dat herdenken en viert de gemeente   met de kernen Geffen, Nuland, Vinkel,  Empel, Engelen en Bokhoven.  Geografisch, maar nog meer in militair opzicht sluit deze opsomming aan op het verloop  van de bevrijding van dit deel van Brabant. 

Het programma concentreert zich  op zondag 20 t/m zondag 27 oktober 2019, met een  bijzondere aftrap op donderdag 17 oktober 2019 met een historische avond. Zie *hieronder bij  Programma in hoofdlijnen, oktober 2019







Hierboven het door Antoine Hoedemakers
ontworpen beeldmerk van de bevrijding 2019.
Daarin zijn behalve het verhalende ook de kleuren
[nationaal] het militaire én de herkenning
met de Welshdivisie verwerkt.

----------------------------------------------------------------------
Drie markante thema's in de herdenkingsweek

In een inleidende toelichting vertelde burgemeester Jack Mikkers dat het bij de herdenking om drie thema's gaat:  Dankbaarheid aan de bevrijders uit Wales, het bewustwordingsaspect, zoals wat is er gebeurd, welke impact had dat op de samenleving en en welke littkekens zijn er aan overgehouden bij tal van families. Laatste punt is de wens, dat deze generatie 'het stokje'van die oorlog met al zijn verschijnselen, overgebleven  littekens en verhalen, doorgeeft en in beeld brengt.  Mikkers: 'Meld je daarvoor aan aub'. 

's-Hertogenbosch heel belangrijk voor Wales  geweest. 
Die unieke inzet van de 53ste Welsh Division [uit Wales] leeft ook daar heel sterk. Er is duidelijk ook een band met 's-Hertogenbosch gegroeid. Men is zeer vereerd dat Den Bosch die herinnering  bewaart.
Mikkers: 'Wales is heel belangrijk voor 's-Hertogenbosch. Maar 's-Hertogenbosch is ook heel belangrijk voor Wales. Gewoon omdat de slag om Den Bosch  heel bijzonder is geweest. 

De bevrijding was een uniek moment in de geschiedenis, met name ook voor de Engelsen [lees Walesmen] doordat het om een militaire actie gaat van een alleen dán samengesteld en ooit eenmalig opererende 53rd Divisie. Die divisie is later opgenomen in het totale militaire apparaat van Groot Britannië. Dus die bevrijding van 's-Hertogenbosch is ook voor Engeland een uniek en belangrijk moment in de geschiedenis geweest. Daarom komen er ook een paar hoge gasten in oktober 2019 naar Den Bosch. onder wie de eerste minister van Wales mr.Mark Drakeford en de ambassadeur van het Verenigd Koninkrijk [UK] mr. Peter Wilson.
Mikkers kon nog niet zeggen welke Nederlandse hoge gasten in okotber 2019 naar Den Bosch komen. 

In april fiets- en reistocht naar Wales
Dit jaar [april] gaat er een fietstocht én een reisgezelschap [bus en trein] naar Wales voor een herdenkingsprogramma op 6 april aldaar. Het reisgezelschap bestaat uit leden van het College van B&W en de gemeenteraad,  tesamen 44 man/vrouw. 

Verhalen vertellen
Bij die herdenking/ viering gaat het strategisch om de kernen rond de stad waar zch die strijd afspeelde: Geffen, Nuland, Vinkel,  Rosmalen,  Empel, Engelen en Bokhoven. 
Dan gaat het ook  om de verhalen die hopelijk nog eens verteld en vastgelegd kunnen worden. Daartoe doet Jack Mikkers een oproep zich te melden om straks in de bevrijdingsweek  jouw of uw verhaal aan ons door te geven. Want het gaat om het stokje door te geven aan de generatie die na ons komt.  

Bevrijdingsvuur vanuit Wales naar Den Bosch overgebracht
Dat gezelschap dat op 7 april 2019 terugkeert, brengt een bevrijdingsvuur mee dat in de Sint Jan zal worden bewaard en op 8 april in delen naar de kernen wordt overgebracht .Later dit jaar krijgt dat bevrijdingsvuur een belangrijke rol in het herdenkingsprogramma.

Het programma in hoofdlijnen is tot stand gekomen met inzet van alle kernen. Vinkel, Nuland, Rosmalen, Empel, Engelen/Bokhoven en
’s-Hertogenbosch zijn al geruime tijd aan de slag om invulling te geven aan het programma. Eveneens sluit Geffen hierbij aan. Hoewel Geffen onderdeel is van de gemeente Oss, is in goed overleg tussen de stadsbesturen afgesproken dat – wegende de historische context – Geffen onderdeel vormt van de herdenkingsweek van de bevrijdingsslag rond ’s-Hertogenbosch. Er is een programmalijn ontwikkeld die in hoofdlijn zo goed mogelijk aansluit bij de bevrijdingsdata in 1944 door de 53rd Welsh Divisie. De aftrap vindt in Vinkel plaats (zondag 20 oktober), het vervolg is bepaald in Geffen (maandag 21 oktober), Nuland (dinsdag 22 oktober), Rosmalen (woensdag 23 oktober) en ’s-Hertogenbosch, gecombineerd met Empel en Engelen/Bokhoven (donderdag 24 tot en met zondag 27 oktober).

Hierboven het kernteam van 75 jaar Bevrijding bestaande uit:
vlnr Gerrit van den Helm [Geffen], Leander Pennings [Satisfaction Rosmalen],
Wim van Wanroij [Vinkel], Jan de Wit Kabinetchef [staand], burgemeester Jack Mikkers, Nicolette Meeuwsen [communicatie], Chantal Verhoeven en Joyce  Vugs [achter Verhoeven uit Empel], Mike van Venrooij [Nuland], Kees van den Oord en Frans Lucas [Engelen en Bokhoven]. 
foto © paul kriele, 15 maart 2019.

Programma in hoofdlijnen oktober 2019

Donderdag 17 oktober, de opwarmer

Accent op bewustwording en duiding van 75 jaar vrijheid, vóórdat we met z’n allen éen week lang herdenken en vieren. Een historische en hedendaagse avond, gratis voor alle inwoners, waarin de historische context wordt geschetst (wat is er precies gebeurd?), waar het accent ligt op het persoonlijke verhaal, gelardeerd met film, foto en documentatie en een vertaalslag wordt gemaakt wat 75 jaar vrijheid ons heeft gebracht? Georganiseerd door de gemeente ’s-Hertogenbosch (afdeling Erfgoed en Kabinetszaken).

Zondag 20 oktober De start in Vinkel richting ’s-Hertogenbosch

In de ochtend vindt een herdenkingsdienst plaats in de OLV Rozenkranskerk. In de middag vindt de officiële startbijeenkomst plaats (locatie terrein EVVC) van waaruit een aangeklede Bevrijdingsroute vanaf Vinkel naar ’s-Hertogenbosch plaatsvindt. In de route – door Geffen – Nuland – Rosmalen en ’s-Hertogenbosch - ligt het accent onder meer op de oorlogsgeneratie, historische voertuigen en muziek. De route eindigt op de Parade in ’s-Hertogenbosch waar het Bevrijdingsconcert van het Fanfarekorps Koninklijke Landmacht Bereden Wapens 75 jaar vrijheid wordt uitgevoerd.
 

Maandag 21 oktober Geffen
In Geffen wordt tijdens hun Bevrijdingsdag accent gelegd op het bevrijdingsvuur, een feestelijk bevrijdingsconcert, betrokkenheid van basisschoolleerlingen van de groepen 6, 7 en 8 en een wandelroute met persoonlijke verhalen op locatie

Dinsdag 22 oktober Nuland
De Bevrijdingsdag van Nuland draait om het bevrijdingsvuur, een oorlogswandeling door de basisschool, een gerichte tentoonstelling in De Meent, een herdenking en Stille Tocht bij het oorlogsmonument en een feestelijke bevrijdingsavond. Op zondag 20 oktober zal in Nuland ook een bevrijdingsconcert plaatsvinden  van de Nulandse (muziek)verenigingen.

Woensdag 23 oktober Rosmalen
Rosmalen spreidt het herdenken en vieren uit over drie dagen op het Gildeplein, te beginnen op hun Bevrijdingsdag 23 oktober met een avondwandeling naar beeldbepalende oorlogslocaties en een Bevrijdings- en muziekavond. Op 24 oktober vindt een qua thema passende verenigingenavond plaats in het kader van 75 jaar vrijheid en op vrijdag 25 oktober het Bevrijdingsfeest met Fuel Stage Collection. 

Donderdag 24 oktober Empel en ’s-Hertogenbosch
Empel sluit op 24 oktober aan bij de activiteiten en richt overdag de aandacht op basisscholen met passende presentaties (o.a. film). Een feestelijk avondconcert m.m.v. Exempel (film en zang) wordt in de avond gehouden.
In ’s-Hertogenbosch zal op 24 oktober in het JBAC een dagboekpresentatie zijn van Bets Reijnen (zie hieronder) en de opening van een tentoonstelling over oorlogstekeningen van Herman Moerkerk.

Vrijdag 25 oktober Engelen / Bokhoven en ’s-Hertogenbosch
In Engelen / Bokhoven vindt deze dag een lezing plaats aan basisscholen en geïnteresseerden. In ’s-Hertogenbosch opent de tentoonstelling Welsh Art in Museum Slager. Tevens vindt het Bevrijdingsconcert van de Marinierskapel 75 jaar plaats en het Bevrijdingsconcert van het Gemengd Koor en het Male Choir uit Brecon (Wales), beide in het Theater aan de Parade.

Zaterdag 26 oktober ’s-Hertogenbosch
Een officiële receptie in het Stadhuis gaat vooraf aan de speciale herdenkingsdienst in de Sint-Janskathedraal. Daarna zal een parade c.q. static show worden vormgegeven en ’s middags vindt de officiële herdenkingsceremonie bij het Welsh Division Memorial plaats.

Zondag 27 oktober ‘s-Hertogenbosch
Bij de War Cemetery in Uden – waar 103 Britse jongens begraven liggen die gestorven zijn bij de slag om ’s-Hertogenbosch – wordt een kranslegging gehouden. Diezelfde dag vindt een rugbywedstrijd plaats tussen ‘s-Hertogenbosch (The Dukes) en Wales. Tevens wordt een grootse afsluiting (zgn. beating retreat ceremony) gehouden in de binnenstad van ’s-Hertogenbosch.


Bossche musea sluiten aan bij 75 jaar vrijheid
Voor een breed gedragen programmering heeft de gemeente afgelopen jaar gesprekken gevoerd met de Bossche musea. De volgende musea in ’s-Hertogenbosch participeren in de 75-jarige herdenkingsviering:

Het gezicht van Gestel, Gijzelaars van Beekvliet 1942 – 1944, geschilderd door Karel van Veen 29 juni t/m 17 november 2019,  Het Noordbrabants Museum
In 1942 werden 460 Nederlandse mannen opgepakt en door de Duitse bezetter als gijzelaar in het Kleinseminarie Beekvliet in Sint-Michielsgestel opgesloten. De gijzelaars waren veelal vooraanstaande Nederlanders waaronder de latere Ministers-presidenten Willem Drees en Jan de Quay, musici Willem en Hendrik Andriessen en schrijver Simon Vestdijk. Ondanks een zekere mate van vrijheid lag het schrikbeeld van een mogelijke executie steeds op de loer. Gijzelaar en schilder Karel van Veen (1898 Rotterdam 1988) maakte tijdens zijn verblijf circa 80 portretten van zijn lotgenoten. Met de historische presentatie Het gezicht van Gestel toont Het Noordbrabants Museum het benarde verhaal van de gijzelaars van Beekvliet. Te zien zijn een selectie van de portretten geschilderd door Karel van Veen, maar ook kaarten, foto’s, brieven en objecten uit het dagelijks leven van de gijzelaars. Bij de presentatie verschijnt een gelijknamige publicatie geschreven door Yve de Vries. Contactpersonen: Chantal Sleutjes (Marketing en communicatie: 0736877807) / Joris Westerink (Conservator, 0736877826)
Tentoonstelling Herman Moerkerk / publicatie Bosch oorlogsdagboek
Jheronimus Bosch Art Center

Van de kunstschilder en tekenaar Herman Moerkerk (1879-1949) zijn bijzondere oorlogstekening afgedrukt in verschillende naoorlogse boeken. Het JBAC zal de originele oorlogsprenten van de Bossche illustrator voor het publiek tentoonstellen. Het JBAC werkt tevens mee aan de realisatie van het oorlogsdagboek van de Bossche Bets Reijnen. Dit dagboek biedt een inkijkje in het dagelijks leven tijdens de Tweede Wereldoorlog in ’s-Hertogenbosch, vanuit het perspectief van een jongvolwassene. Het dagboek beslaat de periode vanaf begin 1940 tot aan de bevrijding in 1944 en is een stukje geschiedschrijving voor huidige en toekomstige generatie(s). Zie www.bosch-oorlogsdagboek.nl Voor vragen herdenking@bosch-oorlogsdagboek.nl (Lia van Grinsven en Kaspar van Grinsven)
Design Museum ’s-Hertogenbosch ‘Design in het Derde Rijk’
Het Design Museum presenteert een unieke overzichtstentoonstelling van design van het Derde Rijk. De Volkswagen Kever, de Olympische Spelen in 1936, de swastika en de films van Leni Riefenstahl. De tentoonstelling ‘Design van het Derde Rijk’ analyseert de betekenis van de vormgeving van de totalitaire Duitse nazi staat. De tentoonstelling maakt gebruik van belangrijke bruiklenen en expertise van grote musea en andere instituten in Duitsland en Nederland, als het Deutsches Historisches Museum te Berlijn en het Institut für Zeitgeschichte te München. In deze tentoonstelling valt niets te beleven maar veel te begrijpen. Contactpersoon Maan Leo, mleo@designmuseum.nl, telefoonnummer 06 2071 8528
Museum Slager ‘Wales centraal’, Welsh art en Welsh division
Expositie in Museum Slager over Wales, met accent op de militaire 53rd (Welsh) Division die ’s-Hertogenbosch bevrijdde, aandacht voor dit regiment ten tijde van de bevrijding maar ook daarvoor en daarna en aandacht voor kenmerkende kunst uit Wales, met name uit de regio waar de Welsh Division zijn thuisbasis had. De expositie is te zien van 25 oktober tot eind van het jaar 2019. Contactpersoon: Kim de Vries, e-mail: kimdefrigo@gmail.com, 06-41419694.
Expositie Erfgoed ’s-Hertogenbosch
Naast de hierboven genoemde avond op donderdag 17 oktober 2019 – waar de afdeling Erfgoed van de gemeente ’s-Hertogenbosch medeorganisator van is – organiseert de gemeentelijke afdeling een bescheiden tentoonstelling van topstukken uit de eigen collectie. Deze tentoonstelling loopt van september tot en met december in de locatie Stadsarchief aan de Bloemenkamp 50 en wordt deels in samenwerking met Museum Slager georganiseerd. De afdeling Erfgoed stelt op haar beurt aan het Museum Slager beeldmateriaal beschikbaar om daar te presenteren. Anderzijds werkt de afdeling Erfgoed mee aan een historisch theatrale productie die een beleving van de oorlog en de bevrijding in woord en beeld brengt (zie hierna). De afdeling werkt dit lopende jaar eveneens aan het verder beschikbaar stellen van bronnenmateriaal over de Tweede Wereldoorlog.
Muziek- en theaterproductie Tussen Hoop & Stenen
De Meierij Theaterproducties gaat in oktober 2019 de slag om ’s-Hertogenbosch en de bevrijding op 27 oktober 1944, gedenken met de muziektheaterproductie ‘Tussen Hoop & Stenen’. Uit het enorme en brede aanbod van verhalen, ooggetuigenverslagen, foto’s en film is een selectie gemaakt op basis waarvan een soms spectaculaire, soms intieme maar altijd met respect naar de betrokkenen, een avondvullend programma is ontwikkeld. Met behulp van dans, muziek, zang, spel, verhaal, video en bewegen nemen ze de kijker mee door deze aangrijpende periode. Zij proberen de herinnering hieraan een gezicht te geven en recht te doen aan díe mensen die het ultieme offer hebben gebracht of zich op de een of andere manier hebben onderscheiden en waaraan wij onze vrijheid te danken hebben. De productie wordt meerdere keren in de herdenkingsweek opgevoerd in het Theater aan de Parade. 

==================

Beeldmerk
Voor 75 jaar vrijheid is een speciaal beeldmerk ontwikkeld – zie hierboven - door de Bossche ontwerper Antwan Hoedemakers. Hij heeft zich laten inspireren door de Welsh Divisie, die alle kernen van onze gemeente ’s-Hertogenbosch en Geffen verbindt. De onthulling van het beeldmerk heeft plaatsgevonden op vrijdag 15 maart in het Bestuurscentrum van ’s-Hertogenbosch door burgemeester Jack Mikkers, ontwerper Antwan Hoedemakers en de contactpersoon voor de Bossche bevrijders – en voormalig voorzitter van de Stichting October 1944 ’s-Hertogenbosch – Pierre Kisters. Het beeldmerk is vrij van rechten en kan aan alle initiatieven die in het teken (komen te) staan van 75 jaar vrijheid gekoppeld worden. Het beeldmerk is op te vragen bij kabinetszaken@s-hertogenbosch.nl

Oproep tot participatie van onze inwoners
Met het vroeg presenteren van het programma in hoofdlijnen – 7 maanden voor aanvang – ligt er heel bewust geen dichtgetimmerd programma, maar willen we de inwoners meenemen op weg naar 75 jaar vrijheid. Meenemen, om ook de mogelijkheid te bieden om aan te sluiten. Organisaties, verenigingen of inwoners die initiatieven hebben of willen aansluiten bij onderdelen van het programma, worden hiervoor van harte uitgenodigd. Daarbij ligt de focus vooral op een zo breed mogelijke participatie in oktober. Met het nu te presenteren programma in hoofdlijnen denken we gezamenlijk voldoende ruimte te bieden om het de komende maanden verder te verfraaien.

Publiek / genodigden
De programmaonderdelen worden zoveel mogelijk publiekstoegankelijk. We realiseren ons dat het de laatste keer is dat we nog een aansprekend deel van de oorlogsgeneratie – zij die het nog min of meer bewust hebben meegemaakt - bij een lustrumviering in ons midden hebben. Een generatie die we er dan ook heel nadrukkelijk bij willen gaan betrekken.

Eveneens richten wij ons programma ook specifiek op onze gasten uit Wales. De band tussen
’s-Hertogenbosch en Wales komt voort uit de bevrijding van de stad en zijn omgeving, waar de 53rd Welsh Divisie als eenheid eind oktober 1944 de opdracht kreeg dit gebied te ontzetten van de vijandelijke troepen. Voor Wales en de divisie is dit de meest succesvolle slag geweest en om die reden is in ’s-Hertogenbosch in 1952 het enige Welshmonument op het continent geplaatst, ter nagedachtenis van alle gevallen Welshsoldaten in de Tweede Wereldoorlog. Vanaf het 800 jarig bestaan van ’s-Hertogenbosch in 1985 zijn talrijke bevrijders en gastgezinnen verweven en jaarlijks organiseren we – samen met Wales - activiteiten op onze Bevrijdings- en Veteranendag op 27 oktober. De relatie met onze bevrijders is in ’s-Hertogenbosch inmiddels ook zichtbaar rond talrijke verschillende monumenten. De gemeente ’s-Hertogenbosch nodigt – mede gelet op het steeds kwetsbaarder worden van de relatie met de bevrijders - daarom specifiek relaties uit uit Wales. Het uitnodigingsbeleid voor wat betreft de gasten uit Wales is gericht op vrijdag 25, zaterdag 26 en zondag 27 oktober. De nog slechts enkele bevrijders van ’s-Hertogenbosch zijn inmiddels uitgenodigd de herdenkingsdagen te bezoeken. Hun aanwezigheid is zeer gewenst en we gaan met hen in gesprek om te bekijken op welke (meest comfortabele) manier zij gefaciliteerd kunnen worden om erbij te kunnen zijn. Dat doen we in afstemming met Wales.

First Minister of Wales en Britse ambassadeur van de UK te gast
We hebben rondom onze herdenkingsweek veelvuldig overleg met Wales, met name de 160e Brigade in Brecon en de Royal Welsh in Cardiff. Eveneens met de Britse Ambassade in Den Haag.  Het stadsbestuur is zeer vereerd dat de National Assembly for Wales heeft laten weten dat de First Minister of Wales – de leider van de Welsh Government – mr. Mark Drakeford heeft aangegeven in het weekend van 26 en 27 oktober de herdenkingsactiviteiten in ’s-Hertogenbosch bij te wonen. Daarnaast is het eervol dat de Britse Ambassade in Den Haag kenbaar heeft gemaakt dat de Britse ambassadeur van de United Kingdom, Mr. Peter Wilson en zijn Defence Attaché eveneens in dat weekend herdenkingsactiviteiten zullen bijwonen. Ook de militaire organisatie in Wales zal ruim vertegenwoordigd zijn, evenals de Pontypridd ’s-Hertogenbosch Branch, waarmee ’s-Hertogenbosch al vanaf begin jaren negentig – vanwege zijn bevrijders - een intensieve relatie heeft.  

Op weg naar oktober 2019
We gaan vanaf april 2019 op weg naar 75 jaar vrijheid. Graag attenderen we u op de volgende programmaonderdelen die nu op de agenda staan:
 
    • Op dinsdag 2 april om 9 uur vertrekt een ambtelijke wielerploeg per fiets vanaf de Parade naar het land van onze bevrijders Wales. Zij zullen op vrijdag 5 april in Wales arriveren en daar een programma hebben in het teken van de relatie tussen ’s-Hertogenbosch en Wales. Hun tocht is speciaal bedoeld om het bevrijdingsvuur van Wales naar ’s-Hertogenbosch te halen.
 
    • Van donderdag 4 tot en met zondag 7 april vindt een werk-/relatiebezoek van de gemeenteraad ’s-Hertogenbosch en het college van burgemeester en wethouder plaats aan Wales. De intensieve relatie met Wales en de meerdere bezoeken die de afgelopen decennia vanuit Wales in ’s-Hertogenbosch zijn afgelegd, hebben geleid tot verzoeken om een tegenbezoek aan Wales te brengen. Het Presidium heeft aangegeven een duidelijke meerwaarde te zien Wales te bezoeken rond de - voor de bevrijders en voor de oorlogsgeneratie  afsluitende – bijzondere lustrumherdenking en viering van de bevrijding van ’s-Hertogenbosch. De deelnemers aan dit bezoek zijn raads- en commissieleden, collegeleden en een afvaardiging van de griffie en – qua organisatie - Kabinetszaken. Het programma legt accent op de relatie met Brecon (160 Brigade), de regio Swansea (culturele relatie), twee militaire musea (Cardiff en Brecon) en de regio Pontypridd, waar een herdenkingsceremonie bij de ’s-Hertogenbosch Stone plaatsvindt en waar – samen met de wielerploeg uit ’s-Hertogenbosch - het bevrijdingsvuur wordt ontstoken.
 
    • Op maandag 8 april wordt het in Wales ontvangen bevrijdingsvuur van het stadshuis naar de St Janskathedraal overgebracht. In de St-Janskathedraal wordt het vuur door het stadsbestuur en alle kernen overhandigd aan het parochiebestuur van de St Janskathedraal. Het bevrijdingsvuur brandt aldaar permanent -  naast het in 1985 aangeboden Welsh Cross - van 8 april tot en met de oktoberweek. 
 
    • Op zaterdag 27 april – Koningsdag – staat de gedecoreerdenontvangst in het Jheronimus Bosch Art Center in het teken van dit bijzondere herdenkingsjaar. Op feestelijke wijze wordt inhoudelijk en muzikaal aandacht besteed – mede met dank aan de Koninklijke Harmonie ’s-Hertogenbosch – aan het bevrijdingsjaar.
 
    • Op zaterdag 4 mei – onze Dodenherdenking - is het thema Op weg naar 75 jaar vrijheid. Het bevrijdingsvuur vormt dan onderdeel van onze gezamenlijke herdenking in de Grote Kerk en de Tuin van Vrede en Vrijheid (Casinotuin). In die dienst en bij de kranslegging staat het bijzondere herdenkingsjaar centraal. 

Planning vervolg
Voor de zomer van 2019 willen we het herdenkingsprogramma 75 jaar Vrijheid rond hebben. Daarna wordt ingezoomd op realisatie en organisatie. Begin september 2019 wordt het totale programma gepubliceerd.
 

Terug naar boven