Historie van Grasso [GEA]

Gepubliceerd op: 06-07-2008
Grasso, dat onderdeel is van de Duitse multinational GEA, was oorspronkelijk een familiebedrijf. Willem Grasso begon in 1858 in de Bossche binnenstad een smederij. Via omzwervingen [vanwege gebrek aan bedrijfsterrein, zowel eerst in Den Bosch als later in Vught], kwam Grasso eind 1800 toch weer in Den Bosch terug.
Dit jaar 2008 staat in het teken van het 150-jarig bestaan.

Grasso ‘viert’ 150-jarig bestaan 21 mei 2007.
Volgend jaar - 2008 -viert Grasso het 150-jarig bestaan Er is nauwelijks iets over de viering bekend en de organisatie moet nog een datum prikken en een programma samenstellen.
In 1845 vestigde de Tilburgse* familie Grasso zich in Den Bosch. Vader Hendrikus was smid in dienst van Rouppe van der Voort.
Diens zoon Willem [1833-1903], machinist bij Rouppe van der Voort, is in 1858 de oprichter van Grasso. Op het Hinthamereind [achter de Lijnbaan] leidde Willem een werkplaats annex smederij.
In 1868 verhuist de smederij naar de Zuid-Wilemsvaart [achter de zusters van ‘De Plein’/Carolus Borromeus].
In 1896 kwam het bedrijf noodgedwongen, doordat Den Bosch [tot 1874’] opgesloten zat binnen de wallen, naar de Taalstraat in Vught. Daar vandaan keert het terug in 1911.
*meer stamboomgegevens onderaan de pagina

Grasso is in het gebied ten westen van het spoorwegemplacement de eerste industrie die zich daar- in 1912 - vestigde.
Pas in 1931 zou de Veemarkt van de binnenstad naar wat later Veemarktkwartier zou gaan heten, verhuizen.

foto © gerard monté, 25 juli 2003.
 

Het fabriekscomplex op de Parallelweg bestaat uit twee hallen en een riant kantoor die- na een vertraging - in oktober 1913 werden opgeleverd. In de nadagen van de oorlog, oktober 1944, raakte door bombardementen op het strategische gelegen [spoorzone] 't Zand het complex zwaar beschadigd.

Eerste industrie in westelijke spoorzone
In 1887 nam zoon Henri de leiding van de zaak over. Een jaar later [1912] start de bouw van wat het grote complex aan de Parallelweg zou worden. Grasso was daar de eerste en enige. De polders moesten speciaal met steun van de gemeente] worden opgehoogd, wat echt nodig bleek, toen in 1924 de landerijen rond de stad weer eens blank stonden. Pas in 1931 resp.1935 is daar ook de Veemarkt, resp. het Veemarktkwartier gerealiseerd. De bouw liep een half jaar vertraging op doordat de aannemer failliet raakte.
De hoofdingang van het kantoorgebouw [1912] .

foto's © paul kriele, 6 juli 2008.

 

Eind negentiend eeuw heette Grasso: Machinefabriek Ketelmakerij [voor boter en margarine] en IJzer-en Metaalgieterij Henri Grasso**, verwijzend naar de zoon van oprichter Willem. Die aangeduide specialisatie volgt door de vriendschap tussen Willem Grasso en Anton Jurgens van de Ossche boterfabriek Van den Bergh en Jurgens.

Rond 1910 pakt Grasso de productie op van koelcompressoren, waarvan Henri de techniek in Dresden [Mittweida] had afgekeken en de ontwikkeling in Vught was aangevangen.
De twee langerekte fabriekshallen. De achterbouw van het kantoorgebouw dient als bedrijfsverzamelgebouw van de BIM.
foto's © paul kriele, 6 juli 2008.

 

In de jaren dertig heerste er een economische malaise. Hierdoor moest het bedrijf inkrimpen van 270 naar 50 werknemers en Henri Grasso moest uit armoede en bij gebrek aan opvolging zijn zaak verkopen. Van Heijst, toevallig ook een van oorsprong Tilburgse smid, kocht het voor 85.000 Hollandse guldens, ofwel 55.000 euro.
Grasso is geen ketelmakerij meer, wel een machinefabriek, meer nog een koel technisch bedrijf [Grenco] dat gespecialiseerd is in koeltechnieken [ijsbanen e.d.] en grote afnemers heeft in het Midden-Oosten.
Noten: *Grasso’s voorouders:

Petrus is geboren in Erfurt in Duitsland Volgens de burgerlijke stand huwt Petrus in 1750 met ene Petronella de Veer uit Oldemarkt bij Steenwijk.en komen De kleinzoon van Petrus, Hendrikus, vertrekt van Steenwijk naar Tilburg om daar rond 1920 als bij een smid in loondienst te gaan. **Naam fabriek:
In het adresboekje van 1869 staat bij de in de Eerste Nieuwstraat woonachtige Willem Grasso: fabrikant van stoom- en andere werktuigen, ijzer en metaalgieterij.
En ook in 1869: P. J. Grasso Fabrikant in stoomwerktuigen aan de Breede Haven.
In het adresboekje van 1897 staat er ook een Henri Grasso vernoemd als ingenieur ook wonend aan de Zuid-Willemsvaart evenals W., de fabrikant van stoomwerktuigen.

Links: Een foto van oktober 2012 bij de renovatie door Nico de Bont van de fabrieksloodsen.

foto © paul kriele, 30 oktober 2012.
 

Historie
Willem Grasso [1833-1903] staat te boek als de oprichter van het bedrijf. Die start begon in 1858 op het Hinthamereinde. In die eerste jaren kort na 1858 was het bedrijfje vooral een [reparatie-]werkplaats, waar allerlei werktuigen werden ontworpen en in productie genomen. Het was nog voor de Industriële Revolutie dat Willem ook stoommachines maakte.
Willems bewind als directeur loopt tot 1887, diens zoon Henri werd zijn opvolger. zie stamboom Grasso's
1e verhuizing
De eerste verhuizing -van Hinthamereinde naar de Zuid-Willemsvaart- vond in 1869 plaats. Kort bij 'de Plein', achter het klooster van de zusters Borromeus [Carolusziekenhuis] heeft het tot 1886 gefloreerd. Ter oriëntatie: die locatie ligt schuin tegenover het Kruithuis.
Maar ook hier raakte het bekneld in zijn jasje. Dat lag mede aan de behoefte tot uitbreiding. Grasso had in 1894 ook al machines in productie genomen.

Steeds zal die groei de factor zijn om te gaan verkassen. Den Bosch kon het bedrijf geen locatie aanbieden. 't Zand was wel in ontwikkeling maar niet voor een machinefabriek. De terreinen op Boschveld waren toen nog niet in beeld. Interssant is wel dat de sigarenfabriek van Goulmy [Willem II], vlakbij het spooremplacement langszij de Boschdijkstraat, een riant complex kreeg toebedeeld.
derde verhuizing
In 1896 verkaste Grasso naar de Taalstraat in Vught. De faam van Grasso als peroducnet vanzuivel-en margarinemachiens was al wereldwijd uitgeroeid. Willem Grasso was bevriend met Hendrikus [1805-1880] Jurgens, de oprichter van de boterfabriek Jurgens [later Van den Bergh & Jurgens in Oss, beter bekend als Unilever].
Jurgens kreeg de rechten van de boterproductie. Dat element zou ook een rol spelen in de relatie van Lambert en Jacques De Gruyter met Rob Jurgens. Jacuqes de Gruijter bedong bij Jurgens een korting op levenslange boterafname. Jurgens kreeg een 49% belang in de firma De Gruyter, sommigen beweren zelfs een belang van 51% !

Terug naar Grasso: Henri Grasso had in de jaren tachtig van de negentiende eeuw in Mittweida [bij Dresden] technische kennis opgedaan op het gebied van de koeltechniek. In 1896 werd in Vught begonnen met de ontwikkeling van koelmachines. De koelcompressor is een van de vindingen van het bedrijf die in 1910 in productie werd genomen.
Vught was ook de locatie waar het 50-jarig bestaan van Grasso werd gevierd.
Grasso Den Bosch
In oktober 1913 keerde Grasso terug naar Den Bosch. Aan de Parallelweg [Boschveld] kocht het een groot terrein waarop twee fabriekshallen met kantoor werden neergezet. Dat complex is inmddels aangekocht door de gemeente en tot Beschermd Monument verklaard.
Door faillissement van de aannemer kon de fabriek na ruim een half jaar vertraging pas in oktober 1913 in gebruik worden genomen
De naam luidde toen Grasso's Machinefabrieken. Het ging Grasso voor de wind: een toestroom van orders, de viering van het 50-jarig diecteurschap van Henri Grasso. Door Piet Slager werd in opdracht van het personeel een portret van hem gemaakt. Er bleek nog geen vuiltje aan de lucht .....totdat de economische crisis Europa in zijn greep kreeg

Koninklijke Grasso
In 1937, toen door die crisis het personeelsbestand van 260 [in 1927] was teruggezakt naar 50, kochten de Haagse gebroeders Van Heijst het bedrijf. Door gebrek aan opvolging voelde Henri zich genoodzaakt zijn 592 aandelen, voor de prijs van 85.000 Hollandse guldens, te verkopen. Van Heijst was op zoek naar uitbreiding van de productie van verwarmingsketels. De verkoop had overigens geen naamsverandering tot gevolg!

In 1958 werd in de Brabanthallen het honderdjarig bestaan gevierd. Bij deze gelegenehid ontving het bedrijf het predikaat 'Koninklijk'. In 1973 trekt de laatste telg van Heijst zich terug. Tien jaar later volgde het 125-jarig jubileum.
Interne problemen binnen de directie en uitstel van nieuwe ontwikkelingen maakte dat Grasso er eind jaren tachtig van de vorige eeuw er slecht voor stond. Een min of meer gedwongen verkoop volgde in 1990 aan het Duitse GEA AG.
'stamboom' Grasso
Dankzij onderzoek van archiefbeheerder Bertie Geerts kon boven - en onderstaande anecdoten en geschiedkundig verloop van Grasso ng worden genoteerd.
voorouder Petrus Grasso
De oudste sporen van Grasso dateren uit het midden van de achttiende eeuw, zo schrijft Geerts. Petrus Christianus Grasso, geboren in Erfurt [D] op 28 april 1750, die op die datum in Steenwijk de burgereed af legt, trouwt op 29 december 1750 in Oldemarkt [Overijssel] et Petronella Vleer. Van Petrus, die zich noemt 'medicinae doctor van Herford', is verder weinig bekend.
zoon Bernardus
De enige zoon - naast drie dochters van Petrus is Bernardus Nicolaas geboren op 18 februari 1756 in Steenwijkerwold. Deze Bernardus van wie het beroep onbekend is, trouwt in 1783 met Anna Ros.
Bernardus en Anna krijgen negen kinderen. De jongste- stamhouder ?- Hendrikus [doopsel 10 december 1801] verlaat Steenwijk en vestigt zich in Tilburg als smid-loner.
grondlegger Willem
Wiilem, de zoon van Hendikus, wordt de grondlegger van het concern. Willem werd op 20 april 1833 in Tilburg geboren, maar door de verhuizing van zijn ouders begint in dat jaar 1845, de Bossche geschiedenis van Grasso. Vader hendr8ikus Grasso vestigt zich aan de Kanaaldijk [latere de Zuid-Willemsvaart genaamd]. Hendrikus is werkzaam geweest vanaf 1850 Tot 1862, het jaar waarin hij overleed bij de 'Lootpeltfabrijk op den Noordelijken Kanaaldijk van de firma L. Rouppe van der Voort'.
Uit verder onderzoek - maart 2005- is gebleken dat deze Henri goede contacten onderhield met de familie Van den Bergh van Van den Bergh & Jurgens van Unilever.
opvolger Henri
De archiefbeheerder vermoedt dat Willem ook bij 'Rouppe' werkzaam is geweest, ondermeer als machinist.
In 1858 begint Willem een smederij-werkplaats op Hinthamereinde 289.
Het jaar daarop- in 1859 - vindt het huwelijk plaats tussen Willem Grasso en Antoinette Siermans die echter twee jaar later overlijdt. Willem hertrouwt met Maria Biermans. Het echtpaar krijgt zes dochters en twee zonen van wie er een vroegtijdig overlijdt. De enig overgebleven zoon Henri Grasso [*1863], zou later het bedrijf van vader Willem overnemen.
Op het Hinthamereind is nog aan de muursteen 'In de Lyn Baan 1761' zichtbaar achter welk pand het gelegen was. Dat fabriekje is bereikbaar via een gangetje naast Hinthamereinde 64, waar destijds een zoutziederij was gevestigd. Er resten nog slechts enkele muren van de smederij van Grasso.
Genoemde zoon Henri Grasso - eenmaal volwassen - stelde zich verkiesbaar voor de Provinciale Staten. Meer gegevens daarover verschijnen in het boek 'Provinciale Staten van Noord-Brabant' waarin aldegen die daar ooit zitting in hadden met naam en toenaam worden genoemd.
In 1869 liet Willem Grasso aan de zuidzijde van de Zuid-Willemsvaart, schuin tegenvoer het Kruithuis, een werkplaats en woonhuis bouwen. Dat complex heeft er nog gestaan tot de afbraak van het Carolusziekenhuis Op die plek zijn de flats op de hoek Jan Heinstraat/Zuid-Willemsvaart gebouwd.
Vughtse periode
Doordat op die locatie geen uitbreidingsmogelijkheden bestonden en de gemeente aan directeur Henri geen ander terrein kon aabieden, verhuisde Grasso in 1986 naar Vught. In de Taalstraat werd een neo-classistisch, langerekt kantoor-, woon-, en fabriekspand neergezet. Op nummer 53 is nog het voormalige herenhuis te zien en op nummer 47 resteren nog delen van de bedrijfsgebouwen.
's-Hertogenbosch kwam in 1911 weer in beeld toen het bedrijf in de Vughtse Taalstraat ook uit zijn jasje dreigde te groeien. In 1913 kon- vertraagd- het complex zoals we dat nu op de Parallelweg kennen, in gebruik worden genomen. Juli 1912 was al de eerste schop de grond in gezet maar- wat Geert kommer en kwel noemt- was er de oorzaak van dat de bouw vertraagd raakte.
dr. L. G. Kortenhorst, toenmalig voorzitter van de Tweede Kamer, is in de jaren vijftig ook lid geweest van de raad van Commissarissen van Grasso.

Nederveen:
Uit de kasboeken bleek onder meer dat Grasso aan de Margarine fabriek Nederveen machines heeft geleverd.
Grasso heeft eind 1884 in de Walpoort enige huisjes neergezet voor zijn arbeiders. Kort bij de hoek zat een muursteen met daarop Grasso. Deze steen is bij de kleindochter van Henri Grasso bewaard gebleven..
In Grasso's orderboeken, die bewaard zijn gebleven, staan namen van bekende Bossche afnemers zoals De Gruyter en Van Dartel, de visboer.
---------------
Grasso is een wereldwijde organisatie Op de site www.grasso-global.com leest u meer over de structuur, de activiteiten en de producten.
Grasso-site: Recent maart 2005 heeft archivaris Geerts de site ook de historie vastgelegd aangevuld met allerlei foto's.