Pagina over architecten en de BAI

Gepubliceerd op: 23-05-2008 | Gewijzigd op: 21-11-2008

Michael Bol, voorzitter van
de BAI 's-Hertogenbosch.

foto © paul kriele, 20 november 2008.

Nacht van de architectuur 2008 23 mei 2008
Afscheid Aart Wijnen van de BAI 23 januari 2008. [link naar aparte pagina]
Bij 10 jaar BAI bekendmaking winnaars wedstrijd 'Verover de vesting' [gebouw voor rondeel Westwal] - 1 juli 2005
Architectuurdebat - 8 november 2004
Dirk Jan Postel
De drie sperkers in ´t kort

Nieuwbouw Stadskantoor Kantoor
Nieuw bestuurscentrum stadhuis Stadhuis [tevens perspresentatie met architect
Verfrissende architectuur 1 februari 1992
-------------------------
Nacht van de architectuur 23 mei 2008.
Tijdens de nacht van de architectuur [20 juni 2008] , die voor de 12e keer plaatsvindt, zal wethouder Geert Snijders de winnaars van de prijsvraag ‘ Verenigt Den Bosch’ bekend maken, is er een expo over de inzendingen en houdt Frans van Gaal een lezing over het jaarthema.
De feestelijke en informatieve avond in de Verkadefabriek, met optredens van DJ Timzle en de band Operations Sand, is de afsluiting van de prijsvraag waar kandidaten om een oplossing wordt gevraagd de stadsdelen die bijna twee eeuwen door de kanaal gescheiden waren, weer aan elkaar te voegen. Frans van Gaal zal met zijn voordracht –figuurlijk - wel zijn boekje te buiten gaan alhoewel het thema is:’De stad en haar grenzen’.
Zie ook www.bai-shertogenbosch.nl

bekend. Tot zo lang zijn de ontwerpen te zien in de Stadsbibliotheek aan de Hinthamerstraat. Kontakt: info@bai.nl

Bij 10 jaar BAI
Bekendmaking winnaars wedstrijd 'Verover de vesting' [gebouw voor rondeel Westwal] -1 juli 2005.
Vanavond –1 juli 2005- zijn in hotel Central door wethouder Jetty Eugster de winnaars van de prijsvraag uitgeschreven bgv 10 jaar BAI bekend gemaakt. Onder het thema ‘Verover de vesting’ was de opdracht ontwerp ‘Een gebouw voor het rondeel Westwal’.
Eerst nog hield voorzitter Aart Wijnen van het jubilerend Bosch Architectuur Initiatief een gechargeerd plan van aanpak voor de vestingstad, waarin overdreven [alle molens en torens terug], gekke [de Bosschenaren terug in m.e.-klederdracht], kunstzinnige [een Westwal van glas met daarachter een architectuurcentrum] en soms toeristische ideeën [camping in Het Bossche Broekj] verwerkt waren. Door Rosmalen te verkopen zou de financiering geregeld kunnen worden en realisatie van die plannen dient te gebeuren door elke medewerker van alle Bossche bouw- en ontwerpbureaus 1% van hun werkweek beschikbaar te laten stellen.
Gastspreekster wethouder Jetty Eugster was vol lof over de BAI 'waarmee het goed samenwerken is'. De gemeente ziet de BAI als 'een belangrijke partner bij het creëren van een goed architectuurklimaat in de stad'. Eugster kondigde de komst van een architectuurcentrum aan in het Kruithuis, ‘waar ooit moderne architectuur bakzeil haalde!’


De voorzitter van de BAI, Bosch Architectuur Initiatief, Aart Wijnen, die gastheer en spreekstalmeester was op de viering van 10 jaar BAI in Hotel Central.	De 14-jarige Rob van Erp uit Rosmalen, is beladen met prijzen ivm zijn nominatie 'Aanmoedigingsgprijs'. foto's © paul kriele, 1 juli 2005

De prijsvraag: Van de 24 inzendingen die binnenkwamen beoordeelde de jury olv BAI-voorzitter Aart Wijnen en met architect Marc van Roosmalen, Hans Meesters [BAM ], landschapsarchitect Lodewijk Baljon en Sjoekie de Bijl Nachenius van Bureau Henket, het ontwerp ‘Puntpark’ als beste inzending die beantwoordde aan de opdracht. Door jurylid Marc van Rosmalen werd die opzet toegelicht. Of je bedenkt een programma en zoekt daar de vorm er bij, of je gaat uit van een vorm en zoekt een bijpassende functie. Achter het ontwerp Puntpark staan de Amsterdammers: C. Collin, K. Lieb, P. van Assche en J. Groven.

De overige winnaars waren: Perry Maas [Zoom], Jaap Hoving/Michael Durgaren [Hangover], Inge Brug [presentatieprijs met ’Holte’ ] en Rob van Erp [aanmoedigingsprijs met Wael]. De Rosmalenaar Rob van Erp, die al eerder mee deed, was als 14-jarige de jongste van het gezelschap.

Hoewel de avond als feestavond ‘Den Bosch BAI-night’ was bedoeld, kregen de –veelal ongedurige - jongeren een reeks van sprekers en presentaties voorgeschoteld. Daaronder was ook een serie kunstenaars die met hun creatieve en anti-historiserende ontwerpen soms applaus en soms de lachers op hun hand hadden.De Tweede prijs van Maas is een eenvoudig bastion met een aan de buitenzijde een 'draaitrap' laat zien, die vanaf de oever naar boven loopt. Volgens de jury toont dit ontwerp [Maas is van Bureau Targa Postelstraat] een minimale ingreep heeft maar er een dynamische beleving aan geeft. Jammer dat de poorten boven en onder niet zo sterk zijn vorm gegeven.

Links: Hangover [derde prijs] van Jaap Hoving en Michael Durgaren [Amstersdam].
Het kent mooie, fysieke en visuele verbindingen van boven en onder. Hang-Over streed met Zoom om de 2e prijs..aldus de jury.
Rechts: de aanmoedigingsprijs voor Rob van Erp, getiteld.De jury zegt de link met de opgave niet te begrijpen..
Van Erp verbindt met 'zijn bastions' Den Bosch met Zaltbommel..
foto's © paul kriele, 1 juli 2005


Het winnende ontwerp 'Puntpark' van de Amsterdammers: C. Collin, K. Lieb, P. van Assche en J. Groven. De ontwerpers achter deze inzending warenniet aanwezig. 'Bij het ronddeel komen objecten te staan als bijv. ladders en stoelen. Dit idee is toepasbaar op elk rondeel dat zich langs de stadswallen bevindt. foto's © paul kriele, 1 juli 2005


Een niet genomineerde inzending '1Rust' van Paul de Rouw uit Vught.die op een slimme manier een toren maakt. foto's © paul kriele, 1 juli 2005	'Tussen wal & het schip' van Eric Moederscheim, Noud Paes en Ruud Moonen [Rotterdam]. Dit ontwerp bevat zelfs een basketbalveld [r] [kooi] . Hiervan zijn de vlonder en de kooi teveel.. maar de maquette is wel bijzonder fraai uitgevoerd..aldus de jury.

Een van de kunstenaars in zijn presentatie, de musicus Bart van Dongen, die een stuk gaat componeren: De man en de vlag.

foto's © paul kriele, 1 juli 2005.

Architectuurdebat Toonzaal- 8 november 2004
In een volle Toonzaal [Prins Bernhardstraat] werd maandagavond 8 november 2004 de eerste editie van een nieuwe reeks debatten gehouden.
Gastsprekers waren Marc van Roosmalen, architect van het gelijknamige bureau, Dirk Jan Postel architect van Kraaijvanger Urbis, en Ubbo Hylkema consultant/ directeur van het Utrechtse bureau Hylkema Consultants.
dr. ir Marc Glaudemans, directeur van de Fontys Hoge school voor de Kunsten leidde de sprekers in en gaf sturing aan de daaropvolgende discussies.

Voorzitter en panelleider Marc Glaudemans, directeur van het Adviesbureau voor architectuur en Ruimtelijke Ordening en directeur van de Fontys Academie voor Architectuur en Stedenbouw.

Dit tableau hangt ter nagedachtenis aan mr. Peter Lansbergen, de bezielende gemeentesecretaris, in het nieuwe stadskantoor.
-foto © gerard monté, 18 april 2002.

De architect van het Bestuurscentrum, Dirk Jan Postel, gaf over de procedure en de realisatie van de nieuwbouw aan Achter het Stadhuis en aan de Wolvenhoek-Keizerstraat nog eens een toelichting. 'Dat project is gelukt dankzij de bezielende leiding van gemeentesecretaris wijlen Peter Lansbergen. Als die er -als een democratisch opererende ambtenaar niet was geweest, hadden we -zoals gewoonlijk in Nederland - met allerlei commissies te maken gehad, wat in erg vertragend werkt..

twee delen: stadhuis en stadskantoor
Bij het stadhuis ging het om een aan aanbouw bij een gebouw dat al twee hoofden had: het stadhuis en de trouwzaal erachter. Die hoofdmassa's dienden met elkaar verbonden te worden. Bovendien : In plaats van een plein voor een gebouw te moeten creëren hebben we een gebouw op een plein gezet..

De Toonzaal was druk bezet bij de eerste editie van het Architectuurdebat 2004/2005, georganiseerd door de BAI.

© foto miel wijnen, 8 november 2004

Peter Lansbergen
Bij de bouw van het Bestuurscentrum tekent Postel het aspect karakter aan dat zich uit in de verwevenheid met bestaande bouw en met het nieuwe, het intergraal werken en -merkt de architect op - er was steeds consensus. Hier geeft Dirk Jan Postel alle eer aan wijlen Peter Lansbergen ´ Dankzij deze voormalige gemeentesecretaris bestond er steeds consensus en hebben we niet elke keer met allerlei commissies te maken gehad die vertragend op het proces zouden kunnen werken. Lansbergen heeft steeds op een democratische wijze dit bouwproject in de organisatie teruggelegd. ´

Bij het Stadskantoor is de aanvankelijke kleinschalige en gekunstelde opzet gedraaid. Er moest daar 18.000 m² worden bebouwd. Op drie vaste punten rond de binnentuinen zijn -simpel gezegd -4 lagen betonplaten opgestapeld. Dat zijn de drie kantoordelen geworden: achter het voormalige RWS-gebouw met [Keysershof] en de delen links en rechts van de grote glazen publiekshal. Die kantoren zijn transparant opgezet . Daar dringt het daglicht tot 22 meter diep in door!
De kantoren worden omgeven door buitenruimten : de binnentuin Keysershof en de oude tuin achter het oude Stadskantoor met de kastanjeboom, die gespaard moest blijven.


De zijde Keizerstraat met de omstreden parkeergarage. foto © paul kriele, 17 november 2003.	Doorkijk in de hal van het Stadskantoor naar de St.Cathrien. foto © paul kriele, 20 maart 2003

Van het voormalige belastingkantoor-RWS-gebouw [architect Piet van Kessel], is de achtergevel gesloopt. Doordat die zodanig was verprutst, paste die niet meer in het nieuwbouwproject. Dat gaf ons de kans dat gebouw open te houden naar de nieuwbouw.
garage een nagel aan de doodskist
Postel gaf toe dat de parkeergarage de nagel aan de doodskist van dit project is geweest. Die garage heeft de bodem vernietigd! Den Bosch is dan wel geen Pompeï, maar het draaide hier om de waarden van Oud Keysershof, aldus Postel.
Slechts in enkele details is de historie gehandhaafd: de Binnendieze zowel bij het stadhuis met een aanlegsteiger voor trouwlustigen als bij het Stadskantoor waar die tak onder en langszij doorloopt .
Bij de aanbouw van het stadhuis bleef de oudste muur [1225-1250], die later voor de zestiende eeuwse trouwzaal werd gebruikt, gehandhaafd. Deze muur is tot op drie verdiepingen zichtbaar gebleven..Bij het Stadskantoor zijde Keizerstraat is na het afpellen van meerdere muren de muur van de St. Joriskapel in het zicht gekomen. Die kapel stond op de hoek van de Keizerstraat/St.Jorisstraat en werd eind jaren zestig afgebroken!

Terugkeer Stadspoorten en ravelijnen 8 november 2004.


Marc van Roosmalen, die het project vestingwerken begeleidt, voorspelde met een geactualiseerd en breedvoerige presentatie te komen over de nieuwe ontwikkelingen rondom de vestingwerken, m.n. de Westwal en St. Janssingel !	Het panel dat na de voordrachten onder meer zich uitsprak over architectuur, historie en de middeleeuwse vestingstad. Vlnr: Marc Glaudemans, Ubbo Hylkema, Marc van Roosmalen en Dirk Jan Postel. © foto miel wijnen, 8 november 2004.

De drie sprekers in ´t kort.
Een van de drie sprekers van het architectuurdebat ’Bouwen aan een historische stad’, Ubbo Hylkema zag niets terug van de middeleeuwse vestingstad die Den Bosch verbeeldt te zijn: Geen hoge muren, geen poorten en geen ravelijn te zien. Breng de poorten –in eigentijdse vorm’- terug en laat met hoge stadsmuren en het herstel van de poort met ravelijnen nabij de St.Janspoort zien dat je een vestingstad bent. Leg een wandelpad aan rond de stad,’ aldus kort de Utrechtse directeur van Hylkema-Consultants.
Deze Utrechter, die vol zat met ludieke en lumineuze ideeën, kreeg ondanks sommige kleinerende schetsen van Den Bosch, de lachers op zijn hand. ‘Want de kracht van die stad is niet die prachtige kathedraal, het is meer dat unieke middeleeuwse grondpatroon. Dat moet bij historisch bouwen steeds uitgangspunt blijven. En probeer in dat Den Bosch ! ook eens van hout te bouwen,’ aldus de uitsmijter van Hylkema.

De tweede spreker, Marc van Roosmalen, de projectleider van de vestingwerken, voelde zich hierdoor niet geraakt. Nee, eerder geprikkeld met die opmerkingen. De architect van het gelijknamige bureau Van Roosmalen participeerde op Hylkema’s suggesties. ‘De Westwal’ -door Hylkema een suf singeltje genoemd-, wordt de paukenslag van dit vestingwerkenproject. Bovendien keert ‘de uurse wal’, zoals de wandeling rond de stad vroeger heette, zowel binnen de muur als daarbuiten [in de polder] volledig terug. Enkele schakels, zoals het pontje bij de Vughterstuw en het Essentpad zijn al klaar,’ aldus van Roosmalen, die hoopte uit dit soort discussies meerwaarde voor het de vestingwerken te halen.

Ubbo Hylkema van Hylkema Consultants uit Utrecht, de meeste in de smaak vallende spreker al was het alleen al door zijn relativerende opmerkingen over dat kleine-vesting- stadje.. .

© foto miel wijnen, 8 november 2004

Het publiek [Hendriks] vroeg meer aandacht voor de zichtlijnen vanuit het Zuiderpark naar de Hekellaan.
Spreker refereerde aan het niet doortrekken van de gracht langszij de Hekellaan én aan de verhuizing van het tennispark
De Pettelaar.
Dat tennispark was Marc van Roosmalen – voorlopig - liever even kwijt. Het is een blok aan het been bij de ontwikkelingen van deze zuidrand van de binnenstad.Naar Hylkema’ s idee scheen die stadsgracht in Den Bosch - in tegenstelling tot de Utrechtse situatie - geen trauma te zijn. Daar wordt de Rijnkade eindelijk [na 20 jaar discussie] weer als gracht opengelegd…

Dirk Jan Postel

Dirk Jan Postel, ook wel de 'glazen' architect genoemd, van bureau Kraaijvanger Urbis.

foto © gerard monté, 15 april 2004.

Interessant was- de eerste spreker -Dirk Jan Postel met diens wens in de stad een of twee meer sterrenhotels te realiseren. Volgens de architect van het –deels glazen - Stadskantoor moeten die sfeerhotels, zoals je dat in Maastricht ook ervaart, je het gevoel geven dat je in Den Bosch bent..!
Enkele aanvullende details
Hylkema gaf nog allerlei aanvullingen bij zijn opzet de stad als vestingstad beter in beeld te krijgen. Hij vergeleek Den Bosch vaak met andere steden. 'Net zoals Maastricht en Utrecht is en blijft Den Bosch uniek. Dat komt door het grondpatroon en zijn kleinschaligheid,' aldus de consultant..
Maar het mist de omwalling en de vestingwerken. Die elementen dragen het beeld van een vestingstad. Het hoeft nu ook weer geen vestingstadje te worden zoals Naarden, dat als een geheel ommuurde stad is teruggekeerd. Zo ingrijpend zal hier niet lukken, maar met inzicht en daar waar het mogelijk is de muur weer optrekken over een 30-50 meter moet lukken. Ook hoort de keibestrating achter, beter gezegd langszij de stadsmuren terug te keren. Dat geeft een verbindend element.
suffige singel

Tussendoor liet Hylkema ook nog even wat suggesties rondgaan om die suffige [Van der Does-] singel wat op te peppen. In plaats van die vermaledijde parkeerhaventjes zou daar voor in de plaats een ondergrondse parkeergarage gebouwd kunnen worden om die stadsmuur beter in beeld te krijgen.

Om het beeld als vestingstad terug te krijgen: Den Bosch mist stadspoorten . Bijv op het Heemtmanplein zou een stadspoort niet misstaan. Daar had ook nog eens een stadskantoor gebouwd kunnen worden..! aldus Hylkema die soms wat chargeerde, maar juist om zijn scherpe stellingnamen door de voorzitter voor dit debat was gevraagd. Als voorbeeld van een stadspoort noemde hij de Delftse poort .

Marc van Roosmalen vulde aan dat er in Den Bosch momenteel een gunstig cultuur klimaat heerst Maar het probleem doemt op als er keuzes gemaakt moeten worden. Frappant, bij de ontwikkelingen van het project vestingwerken was dat alles wat zich onder het maaiveld bevond, daarover liepen geen problemen, maar zodra het meer in beeld riep dat veel discussies op..!

Verleden, heden en toekomst van de binnenstad
Den Bosch heeft na de oorlog niet geleden onder zulke ingrijpende aantastingen van de stedelijke structuur als Eindhoven en Tilburg. Niet alleen de talrijke monumenten vormen een garantie van het driehoekige stadspatroon. De Binnendieze en de drie hoofdstraten bepalen juist die structuur. Ingrepen daarop bleven de stad bespaard.
De dreiging begon in de jaren vijftig met zgn. saneringsplannen. Oude volksbuurten gingen aan de slopershamer ten onder: saneren en amoveren, heette dat in ambtelijke kringen. Het St.Jacobskerkhof rond de middeleeuwse St.Jacobkerk [nu BAM] kwam in de jaren dertig als eerste aan de beurt. In de wijk ten Oosten van de Bethaniëstraat is een kleinsoortige 'villawijk' ontstaan, die de naam 'Het Plantsoen' kreeg..
Er rees oppositie, maar voor de Pijp kwam die te laat, maar de Moriaan aan de Markt werd gered.

Structuurplan 1964
Catastrofaal in de politieke ontwikkelingen was 1964, waarin het structuurplan dreigde te worden aangenomen. Het plan hield de sloop van belangrijke gevelrijen in het centrum in ten behoeve van verkeerswegen.
De doorslag voor het behoud van de historische stad viel onder de bestuursperiode van burgemeester Gerrit van de Ven. Op aandringen van de BuPo, de Buiten Parlementaire Oppositie, nam in 1969 de gemeenteraad het 'Rapport Integraal Binnenstadsbeleid' aan, waarin behoud van het stadscentrum voorop stond. Individueel hadden zich Hein Bergé en Jan van der Eerden al op de barricaden geworpen. Hun bemoeienissen kregen effect. In 1968 had het plan tot demping van de Binnendieze al bakzeil gehaald.
Het Monumentenjaar in 1975 was een mijlpaal voor het behoud van het stratenpatroon en zijn invullingen.
GZG-terrein
De plannen m.b.t. het Burg.Loeffplein zijn algemeen bekend. Twee belangrijke historische waarden krijgen erin erkenning: mogelijk behoud van klooster en Mariapaviljoen van het Groot Ziekengasthuis én het terugbrengen van een Diezetak als verbinding tussen de waterpoort en de Geertruisluis.

Nóg een buurt die binnenkort in the picture staat is de Zuid-Westhoek van de binnenstad, de omgeving van het Telecommunicatiekantoor van de PTT. Het is de wijk, die ooit voorbestemd was om ambtenarencentrum te worden van provincie en gemeente. Het provinciaal bestuur wenste op de plek van de huidige parkeergarage 'De Kuil' een provincieflat. Het getij keerde, maar 'De Kuil' bleef, dan wel in een andere vorm. Rijkswaterstaat aan de Wolvenhoek en de burelen in de Waterstraat zijn nog restanten van de opdringerige 'provincie'. Momenteel dringt het gemeentelijk apparaat zich op. En wellicht nemen de stadsbestuurder nog eens hun intrek in het voormalige belastingkantoor aan de Wolvenhoek. En kan het Noordbrabants Museum fase III uitvoeren, ofwel de uitbreiding in de hoek Mortel/Waterstraat.

Niet alleen door nieuwbouw en uitbreiding raakt de Prins Bernhardstraat en omgeving in beweging. Behoud van het Hof van Zevenbergen en de aanstaande restauratie van de synagoge in de Mortel brengen een stukje historisch verleden terug, dat door de aanwezigheid van PTT-telecom zo overschaduwd wordt.
Het zou aan te bevelen zijn, wanneer bij het herstel van de synagoge ook een min of meer moderne, maar architectonisch functionele kantoortoren aanleunend tegen de PTT, in het plan overeind blijft. Openlegging van de Binnendieze op twee plaatsen verlevendigt zondermeer de saaie aanblik van de Prins Bernhardstraat.
architectenprijsvraag
Na de invulling van drie kaalslagen met de winnende bouwwerken van de kort vóór 1985 door BNA uitgeschreven prijsvraag, mag de binnenstad best eens opnieuw een opkikkertje krijgen.
Vechten voor de aloude binnenstad begon in 1960 met de strijd voor behoud van De Moriaan aan de Markt. Nog steeds trekken we in twijfel of behoud van een Hof van Zevenbergen, een synagoge, een Lutherse Kerk, een Brabantse Poffer, een waterpoort en een stadspoort aan de St.Jansstraat wel verantwoord is. Intussen staan de bouwsels wel te verpieteren en gaan er details aan kunstschatten zoals in de St. Pieterspastorie, in de synagoge en in het Hof verloren.
Dus voordat wij ons verkneukelen bij een nieuw te behouden monument..... er is nog genoeg werk aan de winkel !
© paul kriele voor Hartje Den Bosch, 1 februari 1992.


Hierboven: het nieuwe aanzien van de Prins Bernhardstraat en Anne Frankplein. foto's © gerard monte 21 juli 2004. Rechts: KPN, voorheen PTT telecom, in de Prins Bernhardstraat. foto © paul kriele, 4 november 2008.

Het nieuwe aanzicht van de Prins Bernhardstraat, ontworpen door Croonen-Noord b.v.. V.l.n.r. de bestaande huizen aan het Anna Frankplein, de gerestaureerde synagoge, de kantoor'flat' waarvan de benedenetage als foyer gaat dienen voor de synagoge en rechts de bestaande kantoren van PTT -telecom.

Terug naar boven